Кіріспе

Горёоның 31-ші патшасы (1351–1374)

Горёоның Гонгмин патшасы (23 мамыр 1330 – 27 қазан 1374, сондай-ақ монғолша аты Баян Темурмен белгілі) – 1351 жылдан 1374 жылға дейін Горёоның 31-ші билеушісі болды. Ол Чонсук патшаның екінші ұлы.

Ерте өмір

Горё XIII ғасырда Кореяға жорық жасаған моңғолдардың Юань әулеті билігінде жартылай тәуелсіз вассалдық мемлекет болған. Патша Чуннёльден бастап Кореяның болашақ билеушілері моңғол ханшайымдарына үйленіп, әдетте Юань сарайына кепіл ретінде жіберілетін. Осы әдетке сәйкес, Гонгмин патша Корея тағына отырғанға дейін 1341 жылы Юань сарайына жіберілді және көп жылдар бойы онда болды. Ол моңғол ханшайымына үйленді, ол кейін Индеок патшайымы аталды. Юань әулеті 14 ғасырдың ортасында ыдыра бастады және 1368 жылы Мин әулеті тарапынан басылып алынып, орны ауыстырылды.

Билік

Юань империясының ыдырауымен, 1238 жылғы 40 жылдық моңғол шапқыншылығынан бері Корея түбегін күшпен біріктірген Гонгмин патша Горё үкіметін реформалауға кірісті. Оның алғашқы қадамы – моңғолдық аристократтар мен әскери шенеуніктерді лауазымдарынан алу болды. Бұл шенділер патшаға қарсы төңкеріс ұйымдастыруға тырысты. Жо Иль Шин сияқты жоғары лауазымды шенеунік тіпті үкіметті басып алуға әрекеттенді, бірақ бұл бүлік генерал Чхое Ёнмен тоқтатылды. 1250-1270 жылдар аралығында Кореяға жасалған моңғол шапқыншылығы кезінде моңғолдар Кореяның солтүстік провинцияларын жаулап алып, оларды Ссангсонг және Донгнёнг округтары ретінде өз империясына қосты. 1356 жылы Горё әскері Ссангсонгтағы моңғолдарға қызмет ететін кіші корей шенеунігі И Ча Чун мен оның ұлы И Сонг Ге дезертирлік жасағандарының арқасында бұл провинцияларды қайта басып алды. Сонымен қатар, генералдар И Сонг Ге және Чи Ён Су Ляоянға жорық жасады. Тағы бір маңызды мәселе – жер иелену құқығы еді. Жер беру жүйесі бұзылып, моңғолдардың жақтастары мен бірқатар жер иелері ауыл шаруашылығы жерлерінің басым бөлігіне ие болды, ал осы жерлерде шаруалар мен жемі-жемі жұмыс істеді. Алайда, Гонгмин патшаның жер реформасына қарсылық болды және оның реформаларын жүзеге асыруға тиіс шенеуніктер, өйткені олардың өздері жер иелері болды, кедергі келтірді. Гонгмин патшаның билігі кезінде Воку (жапон қарақшылары) да мәселе тудырды. Бастапқыда шабуыл жасап, қашып кететін қарақшылар Воку жақсы ұйымдастырылған әскери топтарға айналып, елдің ішкі аймақтарына шабуыл жасады. Олармен күресу үшін генералдар Чхое Ён мен И Сонг Ге жіберілді. Сонымен қатар, Гонгмин патша өзінің билігі кезінде екі рет (біріншісі 1359 жылы, екіншісі 1361 жылы) Горёға шабуыл жасаған Қызыл Түрбан әскерлерімен күресті. 1361 жылы Қызыл Түрбан әскерлері қысқа мерзімге Кейсонгты басып алды. Кейсонгты генералдар Чхое Ён, И Сонг Ге, Чон Сон және И Банг Силь қайта басып алғаннан кейін, Қызыл Түрбан әскерлерінің қалдықтары ғана қашып құтылды. Гонгмин патшаның тұсында Қытайдағы Горё елшісі Мун Ик Чжом мақта тұқымын Горёға әкеліп, Корея түбегінде мақта өсіруді енгізді. Патша мен Ногук ханшайымның қарым-қатынасы жақын болғанымен, олар көп жыл бойы мұрагерге ие бола алмады. Екінші әйел алу туралы ұсыныстарға қарамастан, Гонгмин патша оларға құлақ қоймады. Патшаның бірнеше сарайлық катамиттермен, яғни чачевилермен педерастикалық қатынаста болғаны белгілі, олардың бес есімі: Хонг Юн, Хан Ан, Квон Чин, Хонг Кван және Но Сон. Ногук ханшайымы жүкті болды, бірақ 1365 жылы босану кезінде тудырған асқынулар салдарынан қайтыс болды. Оның өлімі Гонгмин патшаның депрессияға түсуіне және психикалық тұрақсыздығына әкелді. Гонгмин патша саясатқа немқұрайлы қарап, мемлекеттік істерді ханшайым мен құлдың ұлы болып туған буддалық монах Пьёнжоға тапсырды. Оны ақылды деп бағалап, Гонгмин патша Пьёнжоның атын Син Тон деп өзгертті. Гонгмин патшаның толық сеніміне ие болған Син Тон Горё қоғамын реформалауға тырысты. 1365 жылы Гонгмин патша Пьёнжоға «Чонхан Геоса» лақап атын беріп, Цзиньпхенгу (Чинпхенг маркизі) атағын тағайындады. Алты жылдан кейін Син Тон лауазымынан алынып, Гонгмин патша оны 1371 жылы өлімге кесті. Сапарлары барысында патша Син Тонның қызметшісі Баньямен жақын болып, 1365 жылы Монино есімді ұлды дүниеге келтірді. Син Тон қайтыс болғаннан кейін, бала мұрагер болып жарияланды және оның анасы қайтыс болған сарай қызметшісі болды деп мәлімделді. Горёның бекінген бюрократиясы Гонгмин патшаның реформалық әрекеттері үшін оны ешқашан кешірген жоқ. Олар Юаньмен барлық байланыстарды үзу және Мин Қытайымен қарым-қатынас орнату саясатын өздерінің мәртебесіне тікелей қауіп деп қарастырып, одан әрі реформалар жасалуы мүмкін деп қорқыды. Кейсонгтың моңғолдықтарды жақтаған фракциясы өз позициясын сақтап қалуға тырысып, моңғолдармен байланысын жаңартуға үміттенді.

Өлім

Гонмин патшаның билік етуінің егжей-тегжейі және оның өліміне байланысты жағдайлар Жосон дәуірінің тарихындағы Гореосада жазылған. Оның өлтірілуін баяндау Горьёсаның алдыңғысының моральдық сәтсіздіктерін көрсету арқылы келесі әулетін заңдыландыруға бағытталғандығымен боялған болуы мүмкін, бірақ Горьёса есебіне қарсы келетін баламалы тарихи жазба жоқ. 1372 жылы Гонгмин патшасы Жажеви (Асыл Жастар Гвардиясы) деп аталатын жас жігіттердің элиталық тобын құрды, олар ақсүйектердің ең үмітті ұлдарынан таңдалды. Жаживилер Гонгминнің өзі осы жас жігіттерді оқытып, оларды келесі буын адал министрлері ретінде дайындауы үшін ұйымдастырылды. Алайда, жазбада айтылғандай, Гонгмин бірінші әйелі қайтыс болғаннан кейін психикалық жағынан теңгерімсіз болып кетті, ал оның төрт жұбайы болса да, ол оларға сирек келіп, импотентті болды. Жаживидің мүшелері қасиеттері үшін емес, жастық сұлулығы мен бұзық мінез-құлқы үшін таңдалып, патшаның жақын серіктері болды. Жазбаларда патшаның жажии еркектеріне өзінің жұбайларымен жыныстық қатынасқа түсуге бұйрық беріп, өз баласы ретінде алатын ұл бала тудыруға уәде еткені туралы айтылады. Үш әйелдің, Янг, Хё және Синнің, өздерін қорлағанда, өз-өзіне қол жұмсауды қаламағанын байқағаннан кейін, патша жеке өзі Хонг Рюн (hangul=홍륜) және Хан Ан (hangul=한안) сияқты бірнеше жажи еркектерін алып, Консорт Ик палатасына алып барды және оны семсерімен қорқытып, оған мойынсұнуға мәжбүр етті. Содан кейін олар патшаның бұйрығын орындаймыз деген сылтаумен түнде оның бөлмесіне жиі баратын. Хонг Рённың (Хонг Рён) өмірбаянында екі жылдан кейін, кісі өлтірген түні, евнух Ч'о Ман саенг (хангул=최만생) Гонгмин патшасына Консорт Ик бесінші айда жүкті екенін хабарлады. Патша бұған қатты қуанды да, баланың әкесі кім екенін сұрады. Ол оның Хонг Рюн (хангул=홍륜) екенін білгенде, ол евнухқа баланың әкелігін құпия сақтау үшін оны және бүкіл жаевтық топты өлтіру керек екенін айтты. Сол күні түнде, тоғызыншы айдың жиырма бірінші күні, Гонмин патшаның билік құрған жиырма үшінші жылында (б.з. 1374 ж.) Жоқ дегенде үш адам "душман кірді" деп айқайласа да, сарай сақшылары бірде-бір қадам жасауға батылы бармады, патшаның қызметшілері өз бөлмелерінен шығуға да келіспеді. Қылмыстан кейін бірден соттың евнугі И Кан Таль және жоғары министрлер Гюнг Бухен, И Ин Им және Ан Саги тергеу жүргізді, Чхое Ман Саенгтің Гонгминнің қанымен ластанған киім кигенін тауып, одан мойындауды алды. Ол өздерінің қылмыскерлері ретінде Хонг Рюньді қоса алғанда, 5 Джаджуи элитасының мүшелерін атады. Алтысы да өлім жазасына кесілді, олардың әкелері түрмеге қамалды, балалары асылды, отбасыларының дүние-мүлкі тәркіленді, ағалары мен ағалары дүре соқты, елден айдалды. Ол тек әйелдерге ғана мейірімділік танытып, оларға сарай құлдары ретінде өмір сүруге рұқсат берді. Оның өлімінен кейін биік лауазымды адам И Ин Им үкімет басшылығын қолға алып, он бір жасар У патшаны таққа отырғызды.

Халықтық суреттер

1983 жылы KBS телесериалы "Көкше патшалығының іргетасы" басты рөлді Им Хёк сомдады. 2005-2006 жылдары MBC телесериалы "Шин Дон" басты рөлді Чжон Бо Сёк сомдады. 2008 жылы "Қалқыған гүл" фильмінде Чу Чжин Мо рөлін сомдады. 2012 жылы SBS телесериалы "Иман" басты рөлді Рю Док Хван сомдады. 2012-2013 жылдары SBS телесериалы "Ұлы болжамшы" басты рөлді Рю Тэ Чжун сомдады. 2014 жылы KBS телесериалы "Чон До Чон" басты рөлді Ким Мён Су сомдады.