Кіріспе

Атыс қаруының механизмінің түрі

Снапганс – отты қарудың кілт түрі, онда кремнийден жасалған ұрғыш, мыс табақшаның үстіндегі соққы тақтасына тиеді, осының нәтижесінде бастауыш ұнтақ тұтанады және қару атылады. Бұл дөңгелекті механизмнің (wheellock) механикалық дамуы, сондай-ақ микелет кілті мен иткілт кілті кремнезный механизмнің алдын бауырлары болып табылады. Атауы голланд тілінен келген, бірақ механизмнің Нидерланд еліне қатысы бар екеніне сенімді айтуға болмайды. Осы қарудың мысалдары Еуропа, Солтүстік Африка және Таяу Шығыс аймақтарында кездеседі.

Дизайн

Бұрынғы snaplock және кейінірек flintlock сияқты, snaphance кремнени стальға соғып, табадағы ұнтақты тұтандыру үшін ұшқындар шашыратады, ал жалын ішінара тиіспе тесігі арқылы стволға өтеді, онда ол негізгі зарядты (қозғалтқышты) тұтандырады. Кремний "кок" деп аталатын иілген рычагтың соңында бекітіледі. Оқпаққа басқанда, ол күшті серіппенің күшімен алға жылжиды және қатайтылған болаттан жасалған қисық тақтаға (жай ғана "сталь" деп аталады, немесе 17 ғасырлық ағылшын тілінде frizzen) соғылып, ұшқындар шашыратады. Бұл ұшқындар ұнтақ сақталатын флеш-панға түседі. Флеш-паннан шыққан жалын тиіспе тесігі арқылы өтіп, оқ-дәрінің негізгі зарядын жарылысқа келтіреді. Сталь, табаны жабатын бөліктен тәуелсіз қозғалатын қолдың соңында орналасқан. Snaphance алғаш рет 1550 жылдардың соңында Испания, Голландия, Германия, Шотландия немесе Швециядағы snaplock-тың жетілдірілген нұсқасы ретінде пайда болды. Басты жетілдірілімі – дөңгелекті құлыптағыдай, табаның қақпағы автоматты түрде ашылуы (ату кезінде ұнтақты құрғақ ұстау үшін). (Snaplock-та қолмен ашылатын таба қақпағы болған, matchlock-қа ұқсас.) Кейбір анықтамалар бойынша, snaphance – snaplock-тың бір түрі. Дөңгелекті құлыптағыдай, snaphance-та оқпақты кремниймен байланыстыру үшін бүйірлік тетік қолданылған. Кейінгі үлгілерде қарудың кездейсоқ оқталануын болдырмау үшін қосымша қауіпсіздік тетіктері болған. Мұндай тетіктері жоқ қару, кез келген отты қару сияқты, өте қауіпті болуы мүмкін: Хаклюйттің саяхаттарында 1580 жылдары Кавендиштің әлемді айналып өту кезінде Эквадор жағалауында асығыс қайта ортаға түсу кезінде кездейсоқ оқталанудан бір адамның қаза тапқаны жазылған, қару snaphance болғандығы айтылған. Snaphance конструкциясында қауіпсіздік элементі бар, себебі стальды (frizzen) қолмен алға жылжытуға болады, сондықтан әтеш кездейсоқ босатылса, ол ұшқындарды тудырмайды. Бұл бір кемшілікке әкелді: flintlock-та жартылай құлыпталғанда және frizzen жабық болғанда, кремний стальға жақын орналасқан және оны стальдің ортасына тік бұрышпен соғу үшін оңай реттеуге болады; ал snaphance-та әтеш толық құлыпталған немесе төмен түскен күйде ғана болуы мүмкін, бұл стальды от алатын орынға қайтаруға мүмкіндік бермейді, сондықтан кремнийді дұрыс бағыттау қиынырақ. Snaphance және miquelet шамамен бір уақытта, бірақ жеке-жеке дамыды. 1680 жылға қарай, ол біртіндеп қолданудан шығып, 1703 жылғы Испания мұрагерлік соғысында және Солтүстік Италияда 1750 жылдарға дейін британ армиясының күштерін толықтыру үшін кейде беріліп тұрды. Еуропада, әсіресе Францияда, snaphance 1620 жылдан бастап стальмен біріктірілген таба қақпағы бар flintlock-қа алмастырылды. Англияда сол жылдан бастап snaphance-ты ауыстырған гибридтік механизм – "ағылшын құлып" пайда болды. Flintlock және ағылшын құлыптары snaphance-ке қарағанда арзан және қарапайым болды. Snaphance 17 ғасырдың ортасына дейін Жаңа Англия қару-жарақ нарығында басым болды, содан кейін сұраныстан шықты. Вирджиния, Массачусетс және Коннектикут штаттары 17 ғасырдың соңында ескірген бұл механизмді қолдануға тыйым салды.

Атауы

Снапханс атауының шығу тегі голланд тілінен шыққан деп есептеледі. Бұл сөз шамамен "тіктұмсық әуеқұс" дегенді білдіреді және механизмнің пішінімен, оның төмен қарай жылдам қозғалысымен байланысты (сонымен қатар, кремнийді ұстайтын, тұмсық тәрізді механизм үшін "қақақ" атауын түсіндіреді). Немец тіліндегі Schnapphahn сөзі бұрынғы анықтамаларынан алшақтап, дәстүрлі түрде осындай қару қолданатын атты жол тонаушыны білдіреді. Француз тіліндегі chenapan сөзінің мағынасы да XVII ғасырда өзгеріп, "хикаяшы" немесе "жаман мінезді" деген мағынаны алды. Екінші Солтүстік және Скания соғыстары кезінде "Снапфен" – Швециямен аннексияланған Сканиядағы Данияны қолдайтын партизан, олар Данияға қосылғысы келген. Швед тілінде Snapphane сөзі алғаш рет 1558 жылы король Густав I-нің Финляндия герцогы Иоаннға жазған хатында "reffvelske snaphaner" (Таллин Ревальден келген Снапфанар) деп тіркелген. Алдыңғы хаттар эстондық каперлер мен олардың Ресей саудасында тудырған проблемаларын талқылаған. Стокгольмдегі Корольдік қару-жарақ қоймасының тізімінде snapphanelås (снапханс құлпы) термині алғаш рет 1730 жылы пайда болды, бұл 1670 жылдары бұрынғы Дания провинциялары Сканне, Халланд және Блекинге жаулап алынғаннан кейін болды. Жергілікті шаруалар соғысшыларын снапфанар деп атады, ал олардың әдеттегі кішкентай калибрлі мылтықтары (суретке қараңыз) снапфанеллас: Снапфанарлар қолданған құлыптар немесе мылтықтар деп сипатталды. Алдыңғы тізімдерде әрқашан snapplås (снапқұлып) термині қолданылған.