Кіріспе

Акамапичтли (мағынасы "қамыстың бір шоғы") – Теночтитлан ацтектерінің (немесе мексикалықтардың) алғашқы Тлатони, яғни патшасы және ацтек императорлық династиясын құрған адам. Оның билік мерзімі туралы деректер хроникаларда әртүрлі келтірілген: «Кодекс Чималпахин» бойынша 1367 жылдан 1387 жылға дейін, «Кодекс Аубин» бойынша 1376 жылдан 1395 жылға дейін, ал «Кодекс Чималпопока» бойынша 1350 жылдан 1403 жылға дейін билік еткен.

Отбасы және ерте өмірі

Акамапичтли Теночтитланның тумасы емес еді. 14 ғасырдағы Мексикада билеушілер арасындағы туыстық қатынастар саясаттың маңызды бір бөлігі болды, ал салыстырмалы түрде жаңа келгендер болғандықтан мексикалықтардың жағдайы қиын болды. Тенох қайтыс болғаннан кейін, мексикалық кальпультинінің ақсақалдары аймақтағы ықпалды топтармен байланыс арқылы жаңадан құрылған қаланың беделін нығайта алатын тлатоаниді сайлауға шешім қабылдады. Олар Кульуакан басшыларына елшілік жіберді. Кульуалар мексикалықтарды Тизаапаннан жақында ғана қуғанмен, екі халықтың бірге болған кезеңінде аралас некелер жасалған болатын. Акамапичтли осындай одақтың нәтижесі еді. Оның әкесі Опочтли Изтахуатзин мексикалық басшы болса, анасы Атотоцтли I король Коккокстлидің қызы және король Хуэхью Акамапичтлидің қарындасы еді. Оның Коатлинчанның Аколхуа тайпасымен де байланысы болды. Бұл нақты байланыстарға қоса, Кульхуа ақсүйектері тольтектерден тікелей таратынын айтып, олардың әулетін ерекше құрметті етті. Испан отаршылдық тарихшылары Диего Дюран, Фернандо де Альва Кортес Икстлильхокитль және Фернандо Альварадо Тезозомок әрқайсысы Акамапичтлидің анасының інісі, 1324 жылы Кульхуакан тағына отырған адам туралы айтады.

Билік

Акамапичтли билікті циуакоатл (губернатор) ретінде бастады. Ол тағайындалған кезде 20 жаста болған және анасымен бірге Тескоко қаласында тұрған. Таққа отырғаннан кейін, ол Теночтитланға әкелінді және қалаға зор салтанаттылықпен кірді. Ол Кульхуаканның сол кездегі билеушісі Аколмистлидің қызы Иланкуэйтльге үйленді. Осы байланыстарды Теночтитлан қаласымен нығайту үшін Акамапичтли Теночтитланның әрбір кальпуллиінен әйел алды (бірінші әйелі Иланкуэйтльден басқа). Сол жылы Теночтитланның туыс қаласы Тлателолько да сырттан адамды – Тепанек қаласы Аскапоцальконың тлатоанисі Тезозомоктың ұлы Куакуапицуакты – тлатоани етіп тағайындады, ол аймақтағы тағы бір маңызды күш болды. Акамапичтлидің Кульхуа тегіне қарамастан, оның қаласы тез Тепанектердің ықпалына түсіп, Аскапоцальконың қарауына өтті. Оның билігі кезінде мексикалық әскерлер Аскапоцалько үшін әртүрлі қала-мемлекеттермен, әсіресе Халкомен соғысты және соңында өздері соғыс жүргізуге рұқсат алды. Экспедициялар Куаунахуакқа (қазіргі Куернавака) және Ксочимилкоға қарсы жіберілді. Текпанек билеушілеріне ай сайын салық төленді, бұл салық қанаушылық және еркіндіксіз деп есептелді. Аскапоцальконың қарсылығына қарамастан, Теночтитлан дамыды. Қала орналасқан арал (және оның билігіне бағынған жалғыз аумақ) шығысқа қарай топырақ пен тас қосылып кеңейтілді. Бірақ мексикалықтар соғыс жағдайында қорғану үшін құрлықтан белгілі бір қашықтықты сақтауға тырысты. Тескоко көлінің ортасында салынған Теночтитланның егістік жері шектеулі болды. Акамапичтли қаланың ауыл шаруашылығын дамыту үшін аралдың айналасындағы чинампа жүйесін ("суда жүзетін" бақтарды) кеңейтті, сондай-ақ басқа қалалардан, әсіресе Ксочимилкодан көл жағалауындағы чинампаларды жаулап алды. Ол сонымен қатар қаланың сәулетін жақсартты – Ұлы пирамиданың ең алғашқы қазба деңгейі, ІІ ғибадатханасы оның билігіне жатады. Оның тұсында қала төрт ауданға бөлінді: оңтүстік-батыста Мойотлан, оңтүстік-шығыста Зокипан, солтүстік-батыста Куэкопан және солтүстік-шығыста Атзакуалько. Қамыс пен қамыстан салынған үйлер тастан салынған үйлерге алмастырылды. Сондай-ақ үлкен ғибадатхана, яки теокалли салынды. Оның тұсында ацтектердің алғашқы заңдары жасалған деседі. 1382 жылы Акамапичтли тлатоани атанды. Ол бұрынғыдан да зор салтанаттылықпен, Хуицилопочтлидің құрбандық тағында таққа отырды. Ол баспалдақтармен ең жоғары дәрежелі жауынгерлердің ілесіп көтерілді. Бас діни қызметкер оны маймен және сумен майлады, содан кейін оның басына тәж немесе шиухуицолли кигізді. Бұл рәсім ацтектердің барлық келесі таққа отыру рәсімдерінде қайталанды, бірақ 1427 жылдан бастап жаңа тлатоаниге ацтектердің Үштік одағының басқа екі қаласы – Тескоко мен Тлакопан билеушілері де ілесіп келді. Акамапичтли – саясатта шебер болған, өзінің беделін соғыстар емес, көршілерімен одақтастық арқылы нығайтқан саясаткер (оның билігі кезінде бар болғаны екі-үш соғыс болды). Ол Тезозомок сияқты қуатты билеушілермен қиындықтардан сақтану үшін талап етілген салықты төледі. Тезозомок әдемі гүлдермен өсірілген чинампаны сұрады, ацтектер оны жасап, гүлдерін өсіріп, көл арқылы оған жеткізді.

Мұрагерлер мен мұрагерлік

Акамапичтлидің бірінші әйелі бала тумағандықтан, ол Акацитлидің қызы Тезкатлан Мияхуатзинді екінші әйелге алды. Ол әкесі қайтыс болғаннан кейін таққа отырған Уицилихуитльдің анасы болды. 1427 жылы Акамапичтлидің тағы бір ұлы Ицкоатль тлатоани болды. Ол Акамапичтлидің Азкапоцалько базарынан сатып алған құлының ұлы еді. Ол ақсүйек отбасынан шыққан, бірақ тұтқынға алынып, құлдыққа түсірілген әйелдің баласы еді. Тлатоани мұрагерлік атақ болмаса да, кандидаттар әмірлердің кішкентай тобымен шектелген, ал барлық кейінгі ацтектер Акамапичтлиден тараған. Өлімі алдында Акамапичтли қаланы бөліп алған төрт ауданның басшыларын шақырып, одан кейін таққа отыратын адамды сайлауды сұрады. Акамапичтли қайтыс болғаннан бұрын, олар оның үлкен ұлы Уицилихуитльді таңдады. Акамапичтли сайлауды бекітті, содан кейін қайтыс болды. Әкесінің қайтысынан кейін Уицилихуитль өзінің билігін нығайту үшін жаңа сайлау өткізуге бұйрық берді, онда маңызды жауынгерлер мен дін қызметкерлері де бар, сайлаушылар саны көбейді.

Жеке өмір

Оның әйелдерінің арасында Иланкуэйтл, Тезкатлан Мияхуатзин, Уицильхоцин және Сиукуетцин болды.