Кіріспе
Норвегиялық математик Торлаф Альберт Сколем (; 23 мамыр 1887 – 23 наурыз 1963) – математикалық логика және жиын теориясы салаларында жұмыс істеген норвегиялық математик.
Thoralf Albert Skolem (; 23 May 1887 – 23 March 1963) was a Norwegian mathematician who worked in mathematical logic and set theory.
Өмір
Сколемнің әкесі бастауыш мектеп мұғалімі болғанымен, оның көптеген туыстары фермерлер еді. Сколем Кристианияда (кейін Осло деп аталды) орта мектепті бітіріп, 1905 жылы университетке емтихан тапсырды. Одан кейін ол математиканы оқып, физика, химия, зоология және ботаника курстарын тыңдады. 1909 жылы Сколем физик Кристиан Биркеландтың ассистенты болып жұмыс істеді, ол магниттелген шарларды электрондармен бомбалап, полярлық шамына ұқсас эффекттер алды. Сөйтіп, Сколемнің алғашқы жарияланымдары Биркеландпен бірлесіп жазылған физикалық мақалалар болды. 1913 жылы Сколем мемлекеттік емтихандарды үздік нәтижемен тапсырып, «Логика алгебрасы бойынша зерттеулер» деген тақырыпта диссертациясын қорғады. Ол сондай-ақ Биркеландпен бірге Суданға зодиак жарығын бақылау үшін сапар шекті. 1915 жылғы қысқы семестрді ол математикалық логика, метаматематика және абстрактты алгебра саласындағы жетекші ғылыми орталық болған Геттинген университетінде өткізді, және осы салаларда Сколем өте жақсы жетістіктерге жетті. 1916 жылы ол Det Kongelige Frederiks Universitet-те ғылыми қызметкер болып тағайындалды. 1918 жылы математика доценті болып, Норвегия ғылым және әдебиет академиясының мүшесі болып сайланды. Сколем бастапқыда Ph.D. кандидаты ретінде ресми тіркелмеді, себебі ол Норвегияда Ph.D. дәрежесінің қажетсіз екенін ойлады. Кейін ол пікірін өзгертті және 1926 жылы «Кейбір алгебралық теңдеулер мен теңсіздіктердің бүтін шешімдері туралы теоремалар» деген тақырыпта диссертациясын тапсырды. Оның диссертациялық жетекшісі Аксель Тью болды, тіпті Тью 1922 жылы қайтыс болғанмен де. 1927 жылы ол Эдит Вильгельмина Хасвольдқа үйленді. Сколем 1930 жылға дейін Det kongelige Frederiks Universitet-те (кейін Осло университеті деп аталды) сабақ берді, содан кейін Бергендегі Chr. Микельсен институтында зерттеуші болып жұмыс істеді. Бұл жоғары лауазым Сколемге әкімшілік және оқыту міндеттерінен босатылған зерттеулер жүргізуге мүмкіндік берді. Алайда, бұл лауазым оның Бергенде тұруын талап етті, ол кезде университет болмаған және демек, ғылыми кітапханасы жоқ қала болды, сондықтан ол математикалық әдебиеттермен үнемі жаңарып отыра алмады. 1938 жылы ол Ослоға қайтып, университеттегі математика профессоры қызметін атқарды. Ол алгебра және сандар теориясы бойынша аспирантура курстарын оқытты, ал математикалық логикадан сирек сабақ берді. Сколемнің Ph.D. студенті Øystein Ore АҚШ-та мансап жасады. Сколем Норвегия математикалық қоғамының президенті болды және көп жыл бойы Norsk Matematisk Tidsskrift («Норвегия математикалық журналы») журналын басқарды. Ол сондай-ақ Mathematica Scandinavica журналының негізін қалаушы редакторы болды. 1957 жылы зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол АҚШ-қа бірнеше рет сапар шегіп, сол жердегі университеттерде лекция оқыды және сабақ берді. Ол күтпеген жерден қайтыс болғанға дейін зияткерлік белсенділігін сақтап қалды. Сколемнің академиялық өмірі туралы толық ақпарат алу үшін Fenstad (1970) еңбегіне жүгініңіз.
Математика
Сколем Диофанти теңдеулері, топтар теориясы, торлар теориясы және, ең бастысы, жинақтар теориясы мен математикалық логика салаларында 180-ге жуық мақала жариялады. Ол көбінесе халықаралық таралымы шектеулі норвегиялық журналдарда жариялағандықтан, оның нәтижелерін кейде басқалар қайта ашты. Мысалы, Сколем-Нотер теоремасы қарапайым алгебралардың автоморфизмдерін сипаттайды. Сколем 1927 жылы дәлел жариялады, бірақ Эмми Нотер оны бірнеше жылдан кейін тәуелсіз түрде қайта ашты. Сколем торлар туралы жазуды бастағандардың бірі болды. 1912 жылы ол n элементтерімен анықталатын еркін үлестірімді торды алғаш рет сипаттады. 1919 жылы ол кез келген импликативті тордың (қазір оны Сколем торы деп те атайды) үлестірімді екенін және керісінше, кез келген шекті үлестірімді тордың импликативті екенін көрсетті. Бұл нәтижелерді басқалар қайта ашқаннан кейін, Сколем 1936 жылы неміс тілінде "Über gewisse 'Verbände' oder 'Lattices'" атты мақала жариялады, онда ол өзінің бұрынғы жұмыстарын қарастырды. Сколем модельдік теорияның негізін қалаушылардың бірі болды. 1920 жылы ол Леопольд Лёвенхайм 1915 жылы дәлелдеген теореманың дәлелін едәуір жеңілдетті, нәтижесінде Лёвенхайм-Сколем теоремасы пайда болды, ол егер саналатын бірінші реттік теорияның шексіз модельі болса, онда оның саналатын модельі де бар екенін көрсетеді. Оның 1920 жылғы дәлелі таңдау аксиомасын қолданды, бірақ ол кейін (1922 және 1928) осы аксиоманың орнына Кёниг леммасын қолдана отырып дәлелдеме берді. Сколем, Лёвенхайм сияқты, математикалық логика және жинақтар теориясы туралы жазғанда өзінің әріптестері, модельдік теорияның негізін қалаушылары Чарльз Сандерс Пирс пен Эрнст Шрёдердің белгілерін қолданды, соның ішінде Π, Σ айнымалыны байланыстыратын кванторлар ретінде, Пеаноның, Principia Mathematica және Математикалық логика қағидаларындағы белгілерден өзгеше. Сколем (1934) арифметика мен жинақтар теориясының стандартты емес модельдерін құруда алғашқы қадамдар жасады. Сколем (1922) Зермелоның жинақтар теориясы үшін аксиомаларын жетілдірді, Зермелоның «анықталған» қасиет туралы бұрыңғы түсінігін бірінші реттік логикада кодтауға болатын кез келген қасиетпен алмастырды. Нәтижесінде алынған аксиома қазір жинақтар теориясының стандартты аксиомаларының бір бөлігі болып табылады. Сколем сонымен қатар Лёвенхайм-Сколем теоремасының салдары ретінде белгілі Сколем парадоксын атап көрсетті: Егер Зермело аксиомалары тұйық болса, онда олар саналатын доменде орындалуы керек, тіпті олар санаусыз жинақтардың бар екенін дәлелдейді.
Негізгі
Сколем, Т. А., 1970 жыл. Логика бойынша таңдалған еңбектер, Фенстад, Дж. Е., ред. Осло: Скандинавия университетінің кітаптары. Кітапта 22 мақала неміс тілінде, 26 ағылшын тілінде, 2 француз тілінде, 1 мақала норвег тілінен ағылшыл тіліне аударылған, сонымен қатар толық библиографиясы бар.
Жазбалар ағылшын тілінде аударылды
Жан ван Хейенорт, 1967 жыл. Фрегеден Гёделге дейін: Математикалық логиканың дереккөздер кітабы, 1879–1931. Гарвард университеті баспасы. 1920 жыл. "Математикалық ұйғарымдардың қанағаттандырылуы немесе дәлелденуі бойынша логикалық-комбинаторлық зерттеулер: Лёвенхаймнің теоремасын дәлелдеудің жеңілдетілген түрі", 252–263. 1922 жыл. "Аксиомалық жиын теориясы туралы бірнеше ескертулер", 290–301. 1923 жыл. "Бастауыш арифметиканың негіздері", 302–33. 1928 жыл. "Математикалық логика туралы", 508–524.
Екіншілік
Брэйди, Джеральдин, 2000 жыл. Пирстен Сколемге дейін. Солтүстік Голландия. Фенстад, Йенс Эрик, 1970, "Тхоральф Альберт Сколемнің естелігіне арналған" Сколем (1970: 9–16). Хао Ванг, 1970, "Сколемнің логикадағы еңбектеріне шолу" Сколем (1970: 17–52).