Кіріспе

Себастелік Блази (, Surb Vlasi; Ἅγιος Βλάσιος, Hágios Blásios; Бласиус 316 жылы шейіт болды) – тарихи Кіші Армениядағы (қазіргі Сивас, Түркия) дәрігер және епископ. Ол христиан әулиесі және шейіт ретінде құрметтеледі, сондай-ақ он төрт қасиетті көмекшінің бірі саналады. Блази католик, Батыс ритуалдық православие, Шығыс православие және Шығыс православие шіркеулерінде әулие болып есептеледі және жүнді тартушылардың, сондай-ақ Жұтқыншақ, мұрын және құлақ ауруларынан зардап шегушілердің қамқоршысы. Латын шіркеуінде оның мерекесі 3 ақпанда тойланады, ал Шығыс шіркеулерінде – 11 ақпанда. Acta Sanctorum мәліметінше, оны ұрып-соғып, темір тарақтармен азаптап, басын кесіп шейіт еткен.

Ерте жазбалар

Блез туралы алғашқы сілтеме Аэтиус Амиденнің (шамамен 500 ж.) медициналық еңбектерінде кездеседі, онда ол жұтқыншағына зат тікелей кіріп қалған науқастарды емдеу үшін шақырылады. Марко Поло "Мессер Сент-Блез даңқты шейіт тәжін алған" Себастея жері туралы баяндады. 1253 жылы Уильям Рубрук цитадель тауының жанындағы қасиетті орынды атап өткен, бірақ қазір қираған оның іздері көрінбейді.

Қасиетті Блас батасы

Актілерге сәйкес, Блез тұтқындалып жатқанда, жалғыз баласы балық қабырғасынан тұншығып жатқан, қайғыға толы ана оның аяқтарына құлап, араласуын жалбарып өтінген. Ол әйелдің күйзелісіне бейіл білдіріп, дұға тілеп, баласы жазылып кеткен. Дәстүр бойынша, Блезді жұт аурулары мен мойын жарақатынан қорғау үшін шақырады. Көптеген жерлерде оның мерекесі күні Блездің батасы беріледі: екі шам (кейде жағылады), Иеміздің Ұсынуы мерекесінде (Candlemas) баталанған, дін қызметкері оларды айқыш түрінде сенушілердің басына немесе адамдардың мойнына тигізеді. Осымен бірге, келесі бата айтылады: "Блазий, епископ және шейіт болғанның шаفاعты арқылы, Құдай сені жұттың кез келген ауруынан және басқа барлық сырқаттан сақтап, құтқасын". Содан кейін дін қызметкері сенушілердің үстінен айқыш белгісін жасайды.

Қасиетті Блас сектасы

Он төрт қасиетті көмекшінің бірі – Блез Орта ғасырдың ең танымал әулиелерінің біріне айналды. Девонның Хаккомбе ауылында Ньютон Абботтың жанында, Уайт аралындағы Шанклинде және Оксфордширдегі Абингдонның маңындағы Милтон қаласында, елдегі ең кішкентай шіркеулердің бірі – Әулие Блезге арналған шіркеу бар. Ол Хакомб үйінің жанында орналасқан, ол Керу отбасының отбасылық үйі, Мэри Роза кемесі батып кеткен кезде оның бортындағы вице-адмиралдың ұрпақтары. Бұл шіркеу ерекшелігі – «бас діни қызметкер» лауазымын сақтап тұр. Лондонның Бромли қаласында Әулие Блез құдығы бар, оның суы емдік қасиеттеріне ие деп есептеледі. Әулие Блез Ланкаширдегі Стретфордпен де байланысты. 3 ақпанда Лондондағы және Германиядағы Балведегі Әулие Этельдреда шіркеуінде Жұлынды баталау рәсімі өткізіледі. Көптеген католик шіркеулерінде бата беру, көбінесе таңғы қасиетті қызметтің соңында орындалады. Бристольдегі Блез қамалы мен Блез ауылының аты XIII ғасырдағы Әулие Блезге арналған шіркеуден шыққан. Брэдфордта, Батыс Йоркширде 1961 жылдан 1995 жылға дейін Лидс епархиясы Әулие Блез атымен аталған католик орта мектебін басқарды. Атаудың таңдалу себебі – Брэдфордтың жүн өнеркәсібімен байланысы және Әулие Блездің жүн тарағымен шейіт болғандығы. Ұйымдастыру жұмыстарының нәтижесінде, католик орта мектептері таратылған кезде мектеп жабылып, ғимарат Брэдфорд кеңесіне сатылды, ол өртенген басқа жергілікті орта мектептің орнын толтыру үшін пайдаланылды. Бірнеше айдан кейін Әулие Блез мектебі де өрттен зардап шекті, ғимараттың қалдықтары бұзылды. Оның орнына жаңа бастауыш мектеп салынды, ал кең аумақтың көп бөлігі тұрғын үйлер салу үшін сатылды. Кингстон-апон-Темздегі Барлық қасиеттілер шіркеуіндегі 14 ғасырға жататын Әулие Блездің қабырға суреті, 14 және 15 ғасырлардағы базар қалашығының экономикалық өсуінде жүн саудасының маңыздылығын көрсетеді.

Жерсилік Блас және Блас

Англияда 18-19 ғасырларда Блэйз жүн жұмысшыларының мерекелерінде, әсіресе Эссекс, Йоркшир, Уилтшир және Норвич қалаларында талисман ретінде қабылданды. Әулиеге деген халықтың ықыласы, ол ағылшындарға жүнді тарауды үйреткен арқылы Англияға гүлденуді (Жүн қап символы ретінде) әкелген деген сеніммен түсіндіріледі. Баяндалған дәстүрге сәйкес, Блэйз Джерси аралынан (Тархан аралдары) шыққан. Джерси, сөзсіз, жүн тауарларын экспорттау орталығы болған (жүн матасы үшін «джерси» деген атаудың өзі дәлел). Дегенмен, бұл аңыз, басқа әулие, Кесариялық Бласиймен (Кесария Джерсидің латынша атауы болған) шатасудың салдары болуы мүмкін.

Исландияда

Блез (исланд тілінде: Blasíus) Исландияда, әсіресе Оңтүстік-Батыс Исландияда белгілі болды, оның керемет күш-қуаты бар екені айтылды. Әулие Блез Исландияның қамқоршысы Торлак Торхоллсон туралы «Торлак сага Хельга» исланд сағасында еске алынады.

Италияда

Италияда, Әулие Блаздың қабір қалдықтары Монте Сан-Биагио тауындағы Базиликада сақталған, бұл тау оның құрметіне аталған, Базиликата облысының Маратеа қаласының үстінде орналасқан. Олар Лео III Исаврдың иконаға қарсы қуғын-сүргін кезінде Себастеден Еуропаға жасаған алғашқы саяхатында кеме апатына ұшыраған. Кампаниядағы Сицили шағын ауылында Әулие Блаздың мерекесі 3 ақпан күні, сондай-ақ 14 мамыр күні де тойланады. Жергілікті тұрғындар оған құрмет көрсету және бағыну үшін, сонымен қатар ауырған адамды емдеу үшін одан көмек сұрау үшін оған арналған қасиетті орынға келеді, мұндай жағдайда арнайы дұға қажет болады.

Иконография

Иконографияда Блез екі қиылысқан шамды қолында ұстап (Блездің батасы) немесе губернатордың аңшылары тапқандай, жабайы аңдармен қоршалған үңгірде бейнеленеді. Ол сондай-ақ кедергі келтіретін ұйқы апноэсінен қорғануға көмектесу үшін шақырылады, себебі бұл ұйықтаған кезде тыныс алуға кедерілес болатын жұтқыншақ тіндерімен байланысты. (ОСА емес ұйқы бұзылыстары әдетте қасиетті Димфнаға дұға ету арқылы емделеді, себебі олар көбінесе неврологиялық сипатта болады.)