Кіріспе

Діни тас артефакті

Омфалос – діни тас артефакті. Ежелгі грек тілінде «ὀμφαλός» сөзі «көбелек» деген мағынаны білдіреді. Ежелгі гректер Дельфині әлемнің орталығы деп сенген. Дельфи оракулының құрылуына қатысты мифтерге сәйкес, Зевс Жердің ортасын табу үшін әлемнің екі шетінен екі қаршыға ұшырған. Қаршығалар бір уақытта ұшып, бірдей жылдамдықпен Дельфи аймағының үстінде қиылысып, Зевс тасты сол жерге қойған. Омфалос – Кроносқа сыйланған тастың да аты. Әлемнің орталығы (немесе ең маңызды жері) болып табылатын нақты географиялық нүкте туралы ұқсас идеялар заманауи ірі діндерде де кездеседі. Латын тілінде «umbilicus mundi» – «әлемнің көбелегі» деген мағынаны білдіреді.

Дельфи

Көптеген деректер Дельфидегі омфалосты Пифияның (пайғамбардың) жанындағы адтонға (ғибадатхананың қасиетті бөлігіне) орналастырады. Тас мүсіннің өзі көшірме болуы мүмкін, оның бетін жауып тұрған түйірлі тордың оюы және негізге қарай кеңейіп жатқан қуыс ортасы бар. Омфалос – Рея Кроносты алдау үшін Зевс деп көрсетіп, бешметке ораған тасты бейнелейді. (Кронус өз балаларын жұтып қойып, өзінің әкесі Уранды құлатқандай, олардың өзін биліктен құлатуынан сақтану үшін жасаған.) Омфалостың тастары құдайлармен тікелей байланыс жасауға мүмкіндік береді деп есептелген. Голландия (1933) пікірінше, тастың қуысы Оракулдың демімен келген есірткі булары арқылы өтуіне мүмкіндік берген. Эрвин Роде Дельфидегі Питонды жер рухы деп жазды, ол Аполлонмен жеңіліп, Омфалостың астына жерленген. Дегенмен, омфалостың қолданылуы туралы түсінік 4-ші ғасырда Теодосий I мен Аркадийдің осы жерді қиратуынан кейін белгісіз болып қалды.

Иудаизм

Ғибадатхана тауының ең биік жеріндегі Іргетас дәстүрлі еврей деректерінде әлемнің жаратылуы басталган орын деп есептеледі, және оған байланысты бірнеше маңызды библиялық оқиғалар бар. Еврей дәстүрінде Құдай Иерусалим ғибадатханасындағы Келісімнің сандығы арқылы өз халқына көрінді, ол әлемнің ортасын белгілейтін Іргетасқа орнатылған.

Христиандық

Омфалос – классикалық антикалық дәуірдегі маңызды діни символ, христиандық айқышы сияқты мәндіге ие. Кейіннен одан христиандық айқышы көбірек танылды. Орта ғасырлық христиандық дәстүрде Иерусалимдегі Қасиетті қабір шіркеуіндегі омфалос әлемнің ортасы (дүниедегі рухани және космологиялық орталық) деп есептеледі. Сенімсіз дереккөз: себебі – сілтеме берілген мәлімет Қасиетті қабір шіркеуімен байланысты емес.

Өнер

Омфалос - Димитрий Хадзидің қоғамдық өнер мүсіні, бұрын Гарвард алаңында, Массачусетс штатының Кембридж қаласында «Arts on the Line» бағдарламасы бойынша орналасқан. 2014 жылдан бастап мүсін демонтаждалды; ол Массачусетс штатының Рокпорт қаласына орналастырылатын болады. Omfalos - концептуалдық суретші Ларс Вилкстің бетон және тас мүсіні, бұрын Швецияның Сконе округінің Куллаберг табиғи қорығында тұрған. 2001 жылдан бері мүсін Стокгольмдегі Moderna Museet коллекциясына тиесілі.

Омфалостық синдром

Омфалос синдромы – геосаяси билік пен валюта орталығы әлемдегі ең маңызды жер деген сенімді білдіреді.