Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әдеби шығармалар санаты
Category of literary composition
Әдеби жанр – әдебиеттің бір санаты. Жанрлар әдеби тәсіл, стиль, мазмұн немесе көлемі (әсіресе көркем әдебиетте) бойынша анықталуы мүмкін. Олар көбінесе абстрактілі, жалпылама санаттардан басталып, кейін нақтырақ бөлімдерге жіктеледі. Жанрлар мен санаттар арасындағы шекаралар икемді және шартты, тіпті жанрларды анықтайтын ережелер де уақыт өте өзгереді және тұрақсыз болады. Жанрлар проза немесе өлең түрінде болуы мүмкін. Сонымен қатар, сатира, аллегория немесе пастораль сияқты жанрлар жоғарыда аталғандардың кез келгенінде тек қосалқы жанр ретінде ғана емес, сонымен қатар жанрлардың араласуы ретінде де кездесуі мүмкін. Олар туған тарихи кезеңнің жалпы мәдени ағымдарымен анықталады.
A literary genre is a category of literature. Genres may be determined by literary technique, tone, content, or length (especially for fiction). They generally move from more abstract, encompassing classes, which are then further sub divided into more concrete distinctions. The distinctions between genres and categories are flexible and loosely defined, and even the rules designating genres change over time and are fairly unstable. Genres can all be in the form of prose or poetry. Additionally, a genre such as satire, allegory or pastoral might appear in any of the above, not only as a subgenre (see below), but as a mixture of genres. They are defined by the general cultural movement of the historical period in which they were composed.
Аристотель
Жанр ұғымы Аристотельдің еңбектерінде қалыптасты, ол әдеби жанрларды жіктеу үшін биологиялық ұғымдарды қолданды, немесе ол оларды "түрлер" (eidē) деп атады. Бұл жіктемелер негізінен оның "Реторика және Поэтика" атты трактаттарында талқыланады. Жанрлар – әдеби материалдың түрлері жинақталған категориялар. Аристотель қарастырған жанрларға эпос, трагедия, комедия, дитирамб поэзиясы және фалликалық әндер жатады. Жанрлар көбінесе күрделі кіші категорияларға бөлінеді. Мысалы, роман – проза жанрының ірі жанры; роман санатында детективтік роман – оның кіші жанры, ал "қатаң детектив" романы – детективтік романның кіші жанры. Аристотель "Реторика" еңбегінде риторикалық сөз өнерінің үш әдеби жанрын ұсынды: кеңес беруші, соттық және мадақтаушы. Олар спикердің мақсатына байланысты бөлінеді: болашақ саясат немесе іс-қимыл үшін талас жүргізу (кеңес беруші), өткен іс-қимылды талқылау (соттық), немесе салтанат кезінде мақтау немесе кінәлау (мадақтаушы). "Поэтика" еңбегінде Аристотель поэзияны үш негізгі жанрға бөлді: эпос, трагедия және комедия. Поэзия жағдайында бұл айырмашылықтар риторикалық мақсатқа емес, құрылым, мазмұн және повестволеу формасының үйлесіміне негізделген. Ол әрбір түр үшін анықтамасын, сондай-ақ оны құру ережелерін ұсынды.
The concept of genre began in the works of Aristotle, who applied biological concepts to the classification of literary genres, or, as he called them, "species" (eidē). These classifications are mainly discussed in his treatises Rhetoric and Poetics. Genres are categories into which kinds of literary material are organized. The genres Aristotle discusses include the epic, the tragedy, the comedy, dithyrambic poetry, and phallic songs. Genres are often divided into complex sub categories. For example, the novel is a large genre of narrative fiction; within the category of the novel, the detective novel is a sub genre, while the "hard boiled" detective novel is a sub genre of the detective novel. In the Rhetoric, Aristotle proposed three literary genres of rhetorical oratory: deliberative, forensic, and epideictic. These are divided based on the purpose of the orator: to argue for future policy or action (deliberative), discuss past action (forensic), or offer praise or blame during a ceremony (epideictic). In the Poetics, Aristotle similarly divided poetry into three main genres: the epic, tragedy, and comedy. In the case of poetry, these distinctions are based not on rhetorical purpose, but on a combination of structure, content and narrative form. For each type, he proposed a definition as well as the rules for its construction.
Жанрдың одан әрі дамуы
Аристотельдің дәуірінен кейін әдебиет сыншылығы дамуын жалғастырды. Мысалы, бірінші ғасырдағы грек трактаты "Ұлы туралы" 50-ден астам әдебиетшінің еңбектерін және олардың оқырмандарының эмоциялары мен сезімдеріне қалай ықпал еткен әдістерін талқылады.
After the time of Aristotle, literary criticism continued to develop. The first century Greek treatise "On the Sublime", for example, discussed the works of more than 50 literary writers and the methods they used to influence their audiences' emotions and feelings.
Романтикалық жанр теориясы
Заманауи батыс жанрлық теориясының бастауы еуропалық романтизм қозғалысына, он сегізінші ғасырдың соңы мен он тоғызыншы ғасырдың басына дейін жетеді, сол кезде жанр ұғымы жан-жақты зерттелді. Осы кезеңде жанрлық шектеулерді елемеу мүмкін деген идея, сондай-ақ әр әдеби туындының «өзіндік жанры» бола алатыны туралы пікір қалыптасты. Мұндай өзгерістің себебі көбінесе батыс әлемінде болған соғыстар, ішкі қайшылықтар мен билік құрылымының ауысуы сияқты әлеуметтік оқиғалармен байланыстырылады. Бұл жанрлар өз кезегінде кіші жанрларға бөлінеді. Батыс әдебиеті көбінесе ежелгі Грекияның үш классикалық түріне: поэзия, драма және прозаға жіктеледі. Поэзия, өз кезегінде, лирикалық, эпикалық және драмалық жанрларға бөлінеді. Лирикаға поэзияның қысқа түрлерінің барлығы кіреді, мысалы, ән, ода, баллада, элегия, сонет. Драмалық поэзия комедия, трагедия, мелодрама және трагикомедия сияқты түрлерін қамтиды. Драманың трагедия мен комедияға бөлінуі грек драмасынан бастау алады. Бұл кіші жанрларға жіктеуді жалғастыруға болады: комедияның өзі әдепті комедия, сезімтал комедия, бурлеск және сатирикалық комедия сияқты кіші түрлеріне бөлінеді. Жартылай көркем әдебиет жанрына шындық пен ойдан шығарылған элементтерді біріктіретін туындылар жатады. Жартылай көркем туынды тек аттары ауыстырылған нақты оқиғаның қайта баяндалуы болуы мүмкін, ал спектрдің екінші полюсінде Джерри Зайнфелд сияқты жартылай көркем кейіпкерлермен ойдан шығарылған оқиғаларды ұсынуы мүмкін. Көбінесе туындыларды жанрларға бөлуге қолданылатын критерийлер тұрақты болмайды және авторлар мен сыншылар тарапынан пікірталасқа, өзгеріске және сынға ұшырауы мүмкін. Дегенмен, кейбір негізгі айырмашылықтар кеңінен қабылданады. Мысалы, көркем әдебиет жанры («қиялдан туған, шындық ретінде ұсынылмаған, бірақ нақты оқиғаға немесе жағдайға негізделген әдебиет») барлық ойдан шығарылған әдебиетке қолданылмайды, тек прозалық мәтіндерді (роман, повесть, әңгіме) қамтиды, ал аңыздар оған жатпайды.
The origins of modern Western genre theory can be traced to the European Romantic movement in the late eighteenth and early nineteenth centuries, during which the concept of genre was scrutinized heavily. The idea that it was possible to ignore genre constraints and the idea that each literary work was a "genre unto itself" The reason for this shift is often attributed to the social events that were taking place in the Western world in terms of wars, infighting and overthrown leadership. These genres are in turn divided into subgenres. Western literature is typically subdivided into the classic three forms of Ancient Greece, poetry, drama, and prose. Poetry may then be subdivided into the genres of lyric, epic, and dramatic. The lyric includes all the shorter forms of poetry e. g., song, ode, ballad, elegy, sonnet. Dramatic poetry might include comedy, tragedy, melodrama, and mixtures like tragicomedy. The standard division of drama into tragedy and comedy derives from Greek drama. This division into subgenres can continue: comedy has its own subgenres, including, for example, comedy of manners, sentimental comedy, burlesque comedy, and satirical comedy. The genre of semi fiction includes works that mix elements of both fiction and nonfiction. A semi fictional work may be the retelling of a true story with only the names changed; at the other end of the spectrum, it may present fictional events with a semi fictional protagonist, as in Jerry Seinfeld. Often, the criteria used to divide up works into genres are not consistent, and can be subject to debate, change and challenge by both authors and critics. However, some basic distinctions are widely accepted. For example, it is commonly accepted that the genre of fiction ("literature created from the imagination, not presented as fact, though it may be based on a true story or situation") is not applied to all fictitious literature, but instead encompasses only prose texts (novels, novellas, short stories) and not fables.
Батыс әдебиетіндегі жалпы жанрлар
Поэзия жанрына сонеттер, хайку және лимерик сияқты түрлері кіреді. Проза жанрына күнделік, роман, повесть және әңгіме жатады.
The genre of Poetry includes the subgenres of sonnets, haiku, and limerick, among others. The genre of Prose includes the notebook, novel, novella, and short story.
Әдебиеттерді жіктеудің тиісті әдістері
Кітаптарды жіктеудің басқа да жолдары бар, олар көбінесе "жанр" деп есептелмейді. Атап айтқанда, бұл жас санатына бөлуді қамтиды, онда әдебиет ересектерге, жасөспірімдерге немесе балаларға арналған әдебиет ретінде жіктеледі. Сонымен қатар, туындының құрылымы негізінде жіктеу де бар: комикстер, сурет кітаптары, радиоспектакльдер және тағы да басқалар.
There are other ways of categorizing books that are not usually considered "genre". Notably, this can include age categories, by which literature may be classified as adult, young adult, or children's literature. There is also classification by format, where the structure of the work is used: graphic novels, picture books, radio plays, and so on.