Кіріспе

Дублиннің маңы, Ирландия

Ратфарнхам – Дублин графтығындағы Ирландияның оңтүстік маңы. Ол Теренурден оңтүстікке, Темплюгтан шығысқа қарай орналасқан және Дублиннің 14 және 16 пошта аудандарына кіреді. Дүн-Лаогер-Ратдаун және Оңтүстік Дублин жергілікті басқару аймақтарының арасында жатыр. Ратдаун және Апперкросс тарихи барондықтарының ішінде орналасқан Ратфарнхам ауылы бастапқыда Доддер өзеніндегі бродқа қарап тұрған бекініс төңірегінде қалыптасқан. Орта ғасырлардан бастап Ратфарнхам Пэйлдің (Ирландиядағы англо-нормандық ықпалының аймағы, Дублинге ортасталған) шекарасында болды және аймақта бірнеше қорғаныс құрылыстары салынды. Ратфарнхам қамалы – 16 ғасырдың соңында салынған бекіністі үй. Азаматтық округке 11 шағын елді мекен кіреді. 1199 жылы бұл жерлер Мило ле Бретке сыйға тартылып, ол қазіргі Бреймор жолының басындағы төбешік пен қоршаудан тұратын бекініс салу үшін бұрыннан бар жартасты пайдаланды. 13 ғасырда Ратфарнхамда аса маңызды оқиғалар тіркелмеген, мүмкін оңтүстік жағынан Гленкридің корольдік орманмен қорғалғандықтан. Бірақ 14 ғасырда Уиклоу тауларынан келген О’Тул кланы бұл елік саябағын басып алғанда Ратфарнхам шабуылға көбірек ұшырады. Пэйлдің (Англияның бақылауындағы Дублин айналасындағы аймақ) шекарасында орналасқандықтан, 14 ғасырдан кейін ағылшын үстемдігі әлсірегенде Ратфарнхам «алдыңғы қатарда» болды және аймақты гәлдік ирландиялықтардың шабуылдарынан қорғау үшін бірнеше қорғаныс құрылыстары салынды. Алайда, олардың мүлігі Джеймс Юстас, 3-ші Балтингласс виконты, 1579-1583 жылғы екінші Десмонд көтерілісін қолдағандығы үшін тәркіленді. Ратфарнхамдағы Юстас жерлері содан кейін Лофтус отбасына берілді, олар бұрынғы құрылыстың орнына бекіністі үй салды. Олар 1990 жылға дейін онда тұрды, содан кейін меншік бөлініп, негізгі жол бойында үйлер салынды. Кейін үйдің жанынан жаңа жол салынды және ол соңғы тұрғындарының құрметіне Бруквейл деп аталды.

Өнеркәсіптік революция

Овендогер және Доддер өзендері бойында, әсіресе қағаз өндірісі саласында жаңа өнеркәсіптер дамыды, ал 18-шы және 19-шы ғасырларда көптеген диірмендер салынды. Аббатхананың тікелей қарсы бетінде Бофорт үйі орналасқан, қазір ол Ирландиядағы Лорето орденінің бас кеңсесі болып табылады. Бұл үйде Роберт Ходженс Ж. П. (1793–1860) және одан кейін оның ұлдары Джон Конлан Ходженс және Генри Ходженс тұрды. Үйдің аумағында 1925 жылы құрылған Бофорт Лорето жоғары мектебі орналасқан.

Көлдер

Лорето террасасы, аббатхананың солтүстік жағында орналасқан, бұрын "Көлдер" деп аталған, бұл атау екі жүз жыл бұрын Лорето террасасы мен Натгроув даңғылы арасындағы төмен жатқан алаңды алып жатқан үлкен көлден шыққан. 1912 жылы Уэстон Сент Джон Джойстің "Дублин маңы" еңбегінде бұл аймақ "Пондс деп белгілі қираған жер" деп сипатталған, бірақ ол содан бері көптеп қайта жаңартылды. Ларри О'Коннордың жинағынан алынған ескі фотосурет сол кездегі көрінісін көрсетеді. Ескі үйлердің соңғысы 1980 жылдардың ортасында бұзылды. Бұл 18 ғасырдың басында салынған, Grove Cottage деп аталған шатырлы үй болды. Осы орында 1798 жылғы көтеріліс басталғанда қақтығыс болды. Оңтүстік округтың көтерілісшілері 1798 жылдың 24 мамырында Дэвид Кили, Джеймс Бёрн, Эдвард Киог және Ледвичтің басшылығымен Пондсқа жиналды. Соңғы екеуі лорд Эллидің еомандық жасағының мүшелері болған, бірақ Біріккен ирландтармен бірге майданға шықты. Көтерілісшілерге жергілікті еомандық жасақ шабуыл жасады, бірақ олар өздерін қорғауға мүкіндік алды және еомандар шегінуге мәжбүр болды. Содан кейін оларға қарсы тұрақты әскерлер жіберілді, және қызу шайқас болды. Көтерілісшілердің бірнешесі қаза тапты немесе жараланды, ал Киог пен Ледвичтің ішінде бірнеше тұтқынға алынды. Тірі қалғандар Клондалкиннен келген топпен бірігіп, Раткул жолындағы жол бағанасында жауға сәтті тойтарыс берді.

Гарольдс Грандж және Тейлорс Грандж

Гарольдс-Гранжқа баратын жол Лорето абаттығынан оңтүстікке қарай жалғасады. Алғашқы орналасқан жер – Снагбороу, оның жолға қараған қабырғасы бар. Содан кейін Вашингтон ложасы орналасқан, оның 18-ғасырлық фасады бұталардың арасында жасырылған. Кейінірек жолдың екі жағына да жаңа далалар салынды. Сол жақтағы Бартон Драйв, Бартон Лодж деп аталған үйдің орнында (Даблиндегі сыра қайнатушы Уильям Конлан 1829 жылы қайтыс болғанға дейін осы үйдің иесі болған, оның қызы жергілікті Ходженс отбасына үйленген, ал 1870 жылдары олар Абайлап жариялау шіркеуі үшін жерді сыйға тартқан). Екінші жағында – Сильверакер, бұрын Тринити колледжінің иврит тілі профессоры доктор Хенторн Тоддтың үйі болған, ол көршілес Эрмитаж иелігіндегі Хадсон отбасымен туыс болған. Ол 1869 жылы осы жерде қайтыс болды. Өткен ғасырдың ортасында үйдің аты Сильвертон деп өзгертілді, бірақ кейін бастапқы аты Сильверакерге қайтарылды. Қазір жердің көп бөлігі құрылыспен жабылған. ХХ ғасырдың басында бұл жерде Баггот көшесіндегі аурухананы құрған хирург Кроли тұрған.

Сент-Энда

Келесі үй сол жақтағы Эрмитаж немесе Сент-Энда, бұрынғысы Патрик Пирстің, кейін оның қарындасы Маргарет Мэри Пирстің үйі. Үйдің сыртын кескен гранитпен қапталған және әсерлі тас портигі бар. Ол ирланд ескілігіне құмарлық танытты, оны мүлікесінің айналасына романтикалық қираған ғимараттар салып ерекше көрсетті. Кіреберіс қақпасының жанындағы шекара қабырғасының ішінде кішкентай қарау мұнарасын, ал одан әрі, усақ қонақ үйін, дольменді, қираған аббатты және терең құдықтың жанында тас төсегі мен тар қызыл отын жағатын ошағы бар кішкентай бөлмені салды. Уайтчерч жолының бұрышында "Бекет" немесе "Эммет бекінісі" деп аталатын тесіктелген және тісті құрылыс оның тағы бір туындысы болды. Үйдің оңтүстігіне ол биік тас бағанасы бар грот, Брехон креслосы және екі үлкен тас, бірін екіншісінің үстіне қойып теңгерген, фантастикалық құрылыс салды, бірақ ол кейін бұзылды. Шекара қабырғасының ішінде үлкен тастың екі жағына Огам жазуларын қастырды. Аудармасы: "RIDENT VICINI GLEBASETS A KH A MOVENTEM EDUARDUM HUDSON". Whitechurch жолына жақын әдемі шатқалда ол бірнеше кішкентай бөлмелер мен баспалдақтармен жабдықталған ғибадатхана салды. Сол кезде бұл жер "Оден далалары" деп аталды және сол кезеңнің карталарында осылай көрсетілген. Сондай-ақ, Whitechurch-ке жақын бұрышта бұрынғы иесі, майор Дойнның Ватерлоо шайқасында көтерілген жылқының қабіріне орнатқан деген обелиск бар. Бірақ майор Дойнның қызмет мерзімі бұл туралы мәліметтерді растамайды. Ал Пэдрейк Пирс "An Macaomh" еңбегінде "кішкентай көлдің арғы жағындағы ормандағы ескерткіш Сара Курранның аты өлтіріліп, жерленген жерін көрсетеді" деп жазды. Эдвард Хадсонның дөңгелектелмеген материалдардан салған құрылыстарынан айырмашылығы, бұл ескерткіш кішкентай пішінді бағаналары бар кескен тастан жасалған. Бұзылғаннан кейін, бұзылған бағаналарсыз қайта орнатылды. Эдвард Хадсонның орнын 1796 жылы осы жерде дүниеге келген ұлы Уильям Эллиот Хадсон басты. Ол көрнекті ғалым, Томас Дэвис пен Чарльз Гаван Даффидің досы, ирланд әдебиеті мен өнерінің демеушісі болды. 1857 жылы қайтыс болғанға дейін ол Корольдік Ирланд академиясына ирланд тілінің сөздігін жариялауға қаражат берді және академия кітапханасына құнды кітаптар жинағын қалдырды. 1840 жылдан 1858 жылға дейін Эрмитаж Ричард Мурдың бас прокурорының үйі болды, ал 1859 жылы ол Ватерлоо ардагері майор Ричард Дойннің иелігіне өтті. 1872 жылдан 1885 жылға дейін оны 58 Саквилл көшесінің саудагері Джордж Кэмпбелл басқарды, ал бірнеше жыл бос тұрғаннан кейін 4-ші драгун гвардиясының майоры Филипп Дойн жалға алды. 1891 жылы полковник Фредерик ле Мезье, адвокат, баспана иесі ретінде оралды, ал 1899 жылы Уильям Вудберн мырза. Сент-Энда мектебін 1909 жылы Пэдрейк Пирс құрды және бастапқыда Ранелаг қаласындағы Калленсвуд үйінде орналасқан. Пирс бұл үйдің тығыз ортасы жастардың білімінде маңызды рөл атқаратын ашық ауада өмір сүруге мүмкіндік бермейді деп санады, сондықтан 1910 жылы ол Эрмитажды Вудберн мырзадан жалға алып, колледжін осында көшірді. Бильярдтың ұзын залы оқу залы мен шіркеуге айналдырылды, қонақ бөлмесі жатақханаға, ал жабық алаңға ашылған қоралар сыныптарға айналды. "Бақыттың тарихы" еңбегінде Пирс өзінің өмірлік армандарының бірі орындалғанын және 1916 жылы Пасха күні соңғы рет велосипедпен қалаға аттанғанын айтады. Көтерілістен кейін колледж Маргарет Пирс қамқорлығымен жұмыс істей берді, ақыры 1935 жылы жабылды. Маргарет Пирс 1968 жылы қайтыс болғаннан кейін Сент-Энда мемлекеттік меншікке өтті және содан бері қоғамдық саябақ және Пирс мұражайының үйі ретінде ашылды.

Қасиетті Коломба колледжі

Сент-Колумба колледжі – 300-ге жуық оқушысы бар жекеменшік, Ирландия шіркеуінің аралас білім беретін мектеп-интернаты. Ол 1843 жылы сол кездегі Ирландияның приматы, пастор Уильям Сеуэлл құрған. 1849 жылы колледж Мет округіне қарасты Стаккаллан үйінен Ратфарнхемдегі Уайтчерчке көшірілді. Колледж директоры "қамқоршы" деп, ал директордың орынбасары "қамқоршының орынбасары" деп аталады. Колледждің оқу күні қысқы маусымда сағат 13:00-де аяқталады, ал түскі ас ішкеннен кейін 14:00-ден 15:30-ға дейін ойын-сауықтар мен басқа да сыртқы іс-шаралар өтеді. Сабақтар сағат 16:15-те қайта басталып, 18:00-ге дейін жалғасады. Оқу аптасы дүйсенбіден сенбіге дейін бес күннен тұрады, сәрсенбі және сенбі күндері – жарты күн болып саналады. Колледждің академиялық деңгейі өте жоғары, сонымен қатар музыка, театр және өнерге де көп мән беріледі. Колледж әртүрлі білім деңгейлеріне ие оқушыларды қабылдайды және жеңіл оқу қиындықтары бар балаларға арналған ерекше көмек көрсетеді. Колледждің географиялық орналасуы мүгедектер коляскасын пайдалануға қолайлы емес.

Ерекшеліктері

Ратфарнхэмде бірнеше маңызды тарихи ғимараттар бар, олардың ішінде Ратфарнхэм қамалы және Лорето аббаттығы, төрт саябақ: Марлей паркі, Доддер паркі, Сент-Энда және Буши паркі, сондай-ақ The Eden, Buglers, Revels сияқты бірнеше пабтар мен танымал Сары үй бар. Падрейг Пирс Сент-Энда ұлдар мектебін ашты, ол қазір оның құрметіне Сент-Энда саябағында орналасқан мұражай болып табылады.

Ыңғайлылықтар

Ратфарнхэмде бірнеше дүкендер мен кәсіпорындар бар, оның ішінде екі банк бөлімшесі, әсіресе Натгроув сауда орталығында. Аймақтағы тағы бір сауда орталығы – шағын Ратфарнхэм сауда орталығы. Бұл жерде сондай-ақ Гарда станциясы, екі пошта бөлімі орналасқан және қаланың басты жануарлар бейіті бар. Марлей паркі – бұл үлкен ашық жасыл кеңістік, ескі "үлкен үйдің" жанында қолөнер орталығымен; паркте жыл сайын концерттер өткізіледі. Сент-Энда, Доддер паркі және Буши паркінен (жоғарыда қараңыз) басқа, Лорето паркі мен кішкентай жасыл алаңдарға қоса, аймақта екі гольф клубы да бар.

Білім

Раффарнхамда алты мектеп бар: Сент-Марис БНС, Лорето жоғары мектебі, Лорето бастауыш мектебі, Gaelcholáiste an Phiarsaigh, Раффарнхам қауымдық ұлттық мектебі және Educate Together Rathfarnham.

Ұйымдар мен спорт

Раффарнхэмде 13-ші дублин, 14-ші дублин, 31-ші дублин (1917 жылы құрылған) және 68-ші дублин скаут отряды мен Раффарнхэм қыздар скауттары орналасқан. Ауданда Раффарнхэм концерттік тобы да бар. Гэль ойындары үшін Ballinteer St John's GAA клубы, сондай-ақ Ирландиядағы ең ірі GAA клубтарының бірі – Ballyboden St. Enda's GAA клубы бар. Раффарнхэмде Nutgrove Celtic, Rathfarnham Punters, Rathfarnham Rovers, Leicester Celtic, Broadford Rovers және Whitechurch United сияқты бірнеше футбол командасы бар. Раффарнхэмде бірнеше бокс клубтары мен Rathfarnham WSAF атлетика клубы да орналасқан.

Демография

2006 жылғы санақ бойынша, Ратфарнхэмнің халқы 17 333 адамды құрайды, бұл 2002 жылдан бері 2,1%-ға кеміген. Халық саны жылдар бойына 1996 жылы 17 760 адамнан 2002 жылы 17 717 адамға дейін біртіндеп азайды. Баллироан және Сент-Эндас шағын аудандарында тұратын адамдардың саны тиісінше 8% және 7%-ға төмендеді. Ал, Баттерфилд және Гермитаж аудандарында минимал өсім тіркелді.

Музыка

Жыл сайын мамыр және тамыз аралығында Марлей паркінде концерттер өткізіледі. 2007 жылы осы сахнада Дэмиен Райс, Foo Fighters, Kaiser Chiefs, Crowded House, Aerosmith, The Who және Питер Габриэль сынды әртістер өнер көрсетті. 2008 жылы Muse, The Killers, Ленни Кравиц/Аланнис Морисетт, ал 2009 жылдың тамызында Metallica, Fatboy Slim, Dizzee Rascal және Calvin Harris концерттері ұйымдастырылды. Марлей паркі 2013 жылдан бері әр шілде айында Ұзындық фестиваліне төңкерілді.

Фильм түсірілген жер

Бірнеше фильм Ратфарнхемде кейбір көрінелерін түсірді. "Intermission" фильмінің бастапқы көрінісі Ратфарнхем сауда орталығында түсірілген. "Ordinary Decent Criminal" фильмінің бір көрінісінде Пирс мұражайының алдында, Сент-Эндас паркінде көлік жарылады. "The Secret Scripture" фильмі 2015 жылы Ратфарнхемдегі Лорето абаттығында түсірілді.

Пабтар

Бұл аймақтағы пабтардың ішінде Баллибодендегі Баллибоден жолындағы Баллибоден үйіндегі "Бэглерс" пабы бар. Джон Блейк 1799 жылы лицензия алған алғашқы белгілі иесі болды. Ратфарнхамның басты көшесінде, Ратфарнхам қамалының жанында "Қала қонақ үйі" орналасқан. "Едем үйі" пабы Марлей паркіне жақын Грендж жолында орналасқан. Бұл ғимарат бұрын "Едем үйі" болған, ол Grange Road-тағы 18-ғасырдағы сәнді үйлердің бірі еді, кейін қазіргі қолданысына бейімделді. 2006 жылы ол 5,5 миллион еуроға сатылып, жаңартылды және қазір Темплгоу ауылындағы "Морг Пабтың" иелері басқарып отыр. "Ескі жеміс бақшасы" Баттерфилд даңғылында, Ратфарнхам сауда орталығының жанында орналасқан. "Көк Haven" Бэллироан жолы мен Баттерфилд даңғылының қиылысында орналасқан. "Сары үй" Уиллбрук жолы мен Гранж жолының бұрышында, Ратфарнхам қамалынан біршама қашықтықта орналасқан. Осы атпен аталған алғашқы паб қазіргі католик шіркеуі тұрған жердегі шатырлы үй болған және лицензиясы 18-ғасырдың басына дейін жетеді деп есептеледі. 1825 жылы жаңа "Сары үй" салынды және 1827 жылы жұмысын бастады. Қазіргі ғимарат 1885 жылы салынған. 1979 жылы жаңартылып, кеңейтілді. Жергілікті халықтың әңгімесіне сәйкес, ақын Фрэнсис Ледвидж Слейн қаласына, Мит графтығына деген сағынышынан бас тартып, үйіне қайтқанша екі күн шәкірт болып жұмыс істеген.

Көлік

Ратфарнхам Дублин автобусының 16 (Баллинтерден Дублин әуежайына, Дублин қаласының орталығы арқылы), 15B (Стокинг даңғылынан Гранд Канал докқа, қала орталығы арқылы), 17 (UCD-ге) және 61 (Еден Кейге) қатарлы, Go Ahead Ireland автобусының S6 (Таллахтқа) және 161 (Рокбрукқа) бағыттарымен қамтамасыз етіледі. 16-шы бағыт Дублиндегі алғашқы автобус бағыты болып, бортында тегін Wi-Fi интернетпен жабдықталған. Дублин, Дандрум және Ратфарнхам темір жолы Харкорт көшесіндегі темір жол желісін Дандрумға дейін салуды жоспарлаған, сондай-ақ Ренеладан Ратфарнхамға дейін созылатын тармақ желісі де қарастырылған. Бірақ олар темір жолды аяқтауға қол жеткізе алмады, ал Дублин мен Уиклоу темір жолы жобаны өз қолына алды. Олар Ратфарнхамға дейін желіні салған жоқ, бірақ 1959 жылы желі жабылғанға дейін Дандрум ең жақын станция болып қызмет етті. Ратфарнхам 1879 жылдың 22 маусымынан 1939 жылдың 1 мамырына дейін Дублин трамвайының 16 және 17 бағыттары үшін соңғы аялдама болып табылды. 2007 жылы Луас трамвай желісінің (пайдалылық зерттеуінде "E желісі" деп аталған) Ратфарнхам арқылы жүргізілуі ұсынылды. Алайда, бұл ұсыныс мүмкін емес деп танылды, себебі жолды кеңейту қажет болып, бағыт бойындағы көптеген үйлер мен бақшаларды міндетті түрде сатып алуға тура келер еді. Осы себепті жоба ілгерілемеді.