Кіріспе

Әлеуметтік ұйым қағидасы – әлеуметтік және саяси мәселелерді оларды шешуге қабілетті ең төменгі немесе жергілікті деңгейде қарау қағидасы. Оксфорд ағылшын сөздігі субсидиарлықты "орталық биліктің қосалқы функцияны атқаруы керек деген қағида" деп анықтайды, яғни олар тек жоғары деңгейде шешілмейтін міндеттерді ғана атқарады. Бұл тұжырым мемлекеттік басқару, саясаттану, нейропсихология, кибернетика, басқару және әскери басшылық (міссиялық басшылық) салаларында қолданылады. OED мәлімдейді, ағылшын тіліндегі "субсидиарлық" термині неміс тіліндегі "Subsidiarität" терминін қалайды. Бұл термин латын тіліндегі subsidio (көмектесу немесе қолдау көрсету) етістігінен және subsidium (көмек немесе қолдау) сөзінен туындаған. Субсидиарлық концепциясының дамуы Томас Аквинскийдің табиғи құқық философиясымен байланысты және Луиджи Тапареллидің 1840-43 жылдардағы қоғамдағы адам туралы табиғи құқық трактаты арқылы дамытылды. Осы еңбекте Тапарелли әділ әлеуметтік тәртіптің критерийлерін белгіледі, оны ол "гипотетикалық құқық" деп атады, ал кейін неміс ықпалымен бұл субсидиарлық деп аталды. Концепцияның тағы бір бастауы – 1603 жылы "subsidia" сөзін қолданған кальвинистік құқық философы Иоганнес Алтхаустың жазбалары. Әділ әлеуметтік тәртіп қағидасы ретінде, ол қазіргі католиктік әлеуметтік ілімнің негізгі тірегіне айналды. Субсидиарлық – Еуропалық Одақ құқығының жалпы қағидасы. Америка Құрама Штаттарында, АҚШ Конституциясының VI бабының 2-тармағы Басымдық туралы ереже ретінде белгілі. Ол федералды конституцияның және жалпы федералды заңның штат заңдарынан, тіпті штат конституцияларынан жоғары тұратынын бекітеді. Штаттардың құқықтары қағидасы кейде Конституциямен АҚШ-қа берілмеген және штаттарға тыйым салынбаған биліктер тиісінше штаттарға немесе халыққа беріледі делінген Оныншы түзетумен байланыстырылады.

Соттың шешімі

Люксембургте орналасқан Еуропалық Одақ Сот палатасы – Еуропалық Одақ туралы шарт және оның алдыңғы нұсқаларында белгіленгендей, регламенттің Одақтың ерекше құзыретіне жататынын анықтауға міндетті орган. Субсидиарлық қағидасының саяси және құқықтық аспектілері болғандықтан, Сот Еуропалық Одақтың заңнамасының осы қағидаға сәйкестігін бағалауға қатысты тартыншақты көзқарас танытады. Сот осы қағиданың орындалуын тек қана қарапайым тұрғысынан қарастырады. Заңнаманы толыққанды түсіндірудің қажеті жоқ; Еуропалық Одақ институттары ұлттық заңнаманың жеткіліксіздігін және Одақ заңдарының қосымша құндылығын түсіндіргені жеткілікті. Мысалы, 1997 жылғы 13 мамырдағы Германия Федеративтік Республикасының Еуропалық Парламентке және Еуропалық Одақ Кеңесіне қарсы депозиттерге кепілдік беру схемалары туралы директиваға қатысты сот ісінде Еуропалық Одақ Сот палатасының шешімі. Германия директивада субсидиарлық қағидасымен үйлесімділігі қалай қамтамасыз етілгені түсіндірілмегенін мәлімдеді. Сот былай деп жауап берді:

Аталған жағдайда Парламент және Кеңес директиваның кіріспесіндегі екінші тармағында «басқа мүше мемлекеттерде филиалдары бар несие мекемесіндегі салымдар қолжетімсіз болған жағдайда туындауы мүмкін жағдайды ескеру қажет» және «қоғамдық аумақтағы салымдардың орналасқан жеріне қарамастан, салымдарды қорғаудың үйлесімді ең төменгі деңгейін қамтамасыз ету қажет» деп көрсетті. Бұл Қоғамдық заң шығарушының пікірінше, жоспарланған іс-қимылдың ауқымына байланысты мақсатты Одақ деңгейінде жақсырақ орындалатынын көрсетеді.

Сонымен қатар, бесінші тармақта Парламент және Кеңес Комиссияның ұсынысына жауап ретінде мүше мемлекеттердің қабылдаған шаралары қажетті нәтижеге толыққанды қол жеткізбегенін атап өтті. Осылайша, Қоғамдық заң шығарушы өз іс-қимылының мақсатын мүше мемлекеттер жеткілікті түрде орындай алмайтынын анықтады. Нәтижесінде, Парламент пен Кеңес өз іс-қимылдарының субсидиарлық қағидасына сәйкес екенін және осыған сәйкес, Шарттың 190-бабында көзделген негіздеме беру міндетін орындағанын түсіндіргені анық көрінеді. Осы қағидаға тікелей сілтеме жасау міндетті емес. Осы негіздерге сүйене отырып, негіздеме беру міндетін бұзу туралы шағым негізсіз деп танылып, қабылданбауы тиіс. (Іс C 233/94)