Кіріспе
Вевей – Швейцариядағы Во кантонында, Лёман көлінің солтүстік жағалауында, Лозанна қаласының жанында орналасқан қала. Бұрынғы неміс тіліндегі Vivis атауы қазір көбінесе қолданылмайды. 2006 жылға дейін осы аттас ауданның орталығы болды, ал қазір Ривьера Пейз д'Энхау ауданының құрамына кіреді. Вевей Швейцарияның француз тілінде сөйлейтін аймағында орналасқан. 1867 жылы негізі салынған Nestlé халықаралық тағам және сусын компаниясының әлемдік штаб-пәтері осы қалада орналасқан. Сүт шоколадын 1875 жылы Генри Нестленің көмегімен Дэниел Питер Вевей қаласында ойлап тапқан. Ағылшын актері және комедияшысы Чарли Чаплин 1952 жылдан 1977 жылы қайтыс болғанға дейін Вевейде тұрған.
Vevey (vəvɛ; ; label=former [[German language) is a town in Switzerland in the canton of Vaud, on the north shore of Lake Leman, near Lausanne. The German name Vivis is no longer commonly used. It was the seat of the district of the same name until 2006, and is now part of the Riviera Pays d'Enhaut District. It is part of the French speaking area of Switzerland. Vevey is home to the world headquarters of the international food and beverage company Nestlé, founded here in 1867. Milk chocolate was invented in Vevey by Daniel Peter in 1875, with the aid of Henri Nestlé. The English actor and comedian Charlie Chaplin resided in Vevey from 1952 until his death in 1977.
Тарих
Бұл жерде пилоттық қоныс б.з.д. 2 мыңжылдықта болған. Рим дәуірінде ол Вивискус немесе Вибискум деп аталды. Оны алғаш рет ежелгі грек астрономы және философы Птолемей есімдерімен атап, Уикос деген ат берді. Орта ғасырларда бұл Виа Францигена жолындағы бекет болды. Кейін Лозанна епископтығының, одан соң Блонай отбасының билігінде болды. 1660 жылдары бірнеше ағылшын король өлтірушілері Швейцарияға қашып келді, олардың көптегені Берн үкіметінің қорғауында Веве қаласына қоныстанды. 1798 жылғы Во кантоны революциясынан кейін Веве гүлдену кезеңін бастан өткізді. 19 ғасырдағы өнеркәсіптік салалардың ішінде Веведегі механикалық құрылыс шеберханаларында (Ateliers de Constructions Mécaniques de Vevey) машина жасау, тағам (Nestlé) және темекі (Rinsoz & Ormond) өндірісі болды. Веве 18 ғасырдан бері швейцариялық шоколад өнеркәсібінің маңызды орталығы болып табылады. Каиллер зауыты 1819 жылы салынды. Сүт шоколадын 1875 жылы Даниэль Питер де осы жерде ойлап тапты.
Vevey is a major center of the Swiss chocolate industry since the 18th century. The Cailler factory was founded in 1819. Milk chocolate was also developed there by Daniel Peter in 1875.
География
2009 жылғы мәлімет бойынша, Веве қаласының ауданы құрайды. Осы ауданның 2,9%-ы ауыл шаруашылығына, ал 4,6%-ы орманға бейімделген. Қалған жердің 89,5%-ы құрылыс нысандарымен (ғимараттар немесе жолдар) жабылған, ал 1,7%-ы өзендер мен көлдерді құрайды. Салынған аумақтың 2,9%-ын өнеркәсіптік ғимараттар, 51,3%-ын тұрғын үйлер мен ғимараттар, ал 26,9%-ын көлік инфрақұрылымы құрайды. Электрмен жабдықтау және сумен қамтамасыз ету инфрақұрылымы, сондай-ақ арнайы дамытылған басқа да аумақтар аумақтың 1,7%-ын құрайды, ал парктер, жасыл аймақтар мен спорт алаңдары 6,7%-ын құрайды. Орманды жердің барлық бөлігі тығыз орманмен жабылған. Ауыл шаруашылығы жерлерінің 0,4%-ы егістіктерге, ал 1,7%-ы жайылымдарға пайдаланылады. Қала аумағындағы барлық су ағып тұратын су.
Елтаңба
Қалалық гербтің суреттемесі: Тік бөлінген, оң жағы алтын, сол жағы көк, екі V әрпі бірімен бірі келісіп, түстері ауыстырылған.
Демография
2008 жылы Вейве қаласының халқының 43,2% -ы шетелдік азаматтарды құрады. Соңғы 10 жылда (1999–2009) халық саны 16,2% өсті. Бұл өсімнің 14,2% көші-қон есебінен, ал 3,4% туысқандық және өлім-жітім көрсеткіштерінен болды. Халықтың көп бөлігі (2000 жылғы мәлімет бойынша) француз тілінде сөйлейді (12 526 адам немесе 77,3%), екінші ең көп таралған тіл – итальян тілі (854 адам немесе 5,3%), үшінші орында португал тілі (601 адам немесе 3,7%) тұр. 599 адам неміс тілінде, ал 7 адам романш тілінде сөйлейді. 2000 жылы муниципалитетте 6 936 үйленбеген адам болды. 6 966 адам үйленген, 1 065-і жесір, ал 1 235-і ажырасқан. 2000 жылы муниципалитетте 7 830 жеке шаруашылық бар еді, орташа есеппен әр шаруашылықта 2 адам тұрды. 2000 жылы барлығы 7 752 пәтер (жалпы санының 83,4%) тұрақты түрде пайдаланылды, 1 117 пәтер (12,0%) маусымдық түрде, ал 430 пәтер (4,6%) бос тұрды. 2010 жылы муниципалитеттегі бос пәтерлердің көрсеткіші 0,45% құрады.
Ұлттық маңызы бар мұра нысандары
Веведеде ұлттық маңызы бар швейцариялық мұра орны ретінде тізілген 14 құрылым бар. Тізімдегі төрт мұражай: Алиментариум (fr); Виноградшылар братствосы мұражайы (fr); Джениш мұражайы; Швейцариялық фотоаппараттар мұражайы (fr). Үш шіркеу бар: Нотр-Дам католик шіркеуі; Ұлы әулие Барбара православие шіркеуі; Сент-Мартин реформат шіркеуі. Қалған жеті ғимарат: Nestlé SA әкімшілік ғимараты және тарихи мұрағаты; Эйл қамалы; Шантр алаңы; Қала әкімдігі; «Үш тәж» қонақ үйі; Ла Греннет және Сауда алаңы; Сент-Жан мұнарасы мен су добы.
Негізгі көрікті жерлер
Гран-Пласта 1803 жылы неоклассикалық "рустикалық" стильде салынған Ла Гренет астық қоймасы басым. Ла Гренеттің артында Жан Жак Руссо тамақтанған "Клеф" мейрамханасы орналасқан. Ол отырған үстел әлі күнге дейін мейрамханада сақталып тұр. Гран-Пластан бірнеше минуттық жерде орналасқан Сент-Мартин шіркеуінде Англия королі Карл I-ді өлім жазасына кескендердің, әсіресе Оливер Кромвель қайтыс болғаннан кейін Вевеге қашқан Эдмунд Лудлоудың денелері сақталған. Сонымен қатар, көл жағасында үлкен шанышқы бар. Бұл шанышқы алғаш рет 1995 жылы уақытша көрме ретінде орнатылған. 1996 жылы алынып тасталғаннан кейін 2007 жылы қайта орнатылып, 2008 жылы көлде тұра берілуге рұқсат алды және қала тұрғындарының символына айналды.
Фестивальдар
Шарап өсірушілер ерлік қоғамы (Confrérie des Vignerons) өзінің шарап өсіру дәстүрі мен мәдениетін тойлау үшін ғасыр сайын төрт немесе бес рет (әр ұрпаққа бір рет) Шарап өсірушілер фестивалін (Fête des Vignerons) ұйымдастырады. Осы фестивальдер кезінде 16 000 көрерменге арналған арена Гранде-Плац алаңында салынады, ол Португалияның Лиссабон қаласынан кейін Еуропадағы екінші үлкен базар болып табылады. Мерекелердің тарихы 18 ғасырға дейін жетеді; соңғы бес фестиваль 1927, 1955, 1977, 1999 және 2019 жылдары өткізілді.
Нарық
Қала сейсенбі және сенбі күндері таңертеңгілік үлкен базарымен де танымал. Жергілікті тұрғындар Marchés Folkloriques деп атайтын Веве халық базарлары, әдетте екі ай бойы, әр сенбі күні 2000-ға дейін келушіні қабылдайды. (Шілде айының екінші аптасынан тамыз айының соңына дейін). Келушілер шарап құйылған келіш сатып алып, көңілдері көтеріліп іше алады, сонымен қатар мыс қорықтарының, швейцар халық музыкасының орындалуын тыңдайды және дәстүрлі шеберлердің жұмысын тамашалайды. Бұл халық базарларын Веве даму қоғамы ұйымдастырады.
Саясат
2007 жылғы федералды сайлауда ең көп дауыс жинаған партия SP болды, ол дауыстардың 27,21%-ын алды. Келесі үш ең көп дауыс жинаған партиялар: SVP (17,86%), Жасылдар партиясы (16,21%) және FDP (10,83%). Федералды сайлауда барлығы 3217 дауыс берілді, сайлауға қатысу көрсеткіші 40,0% болды. Халықаралық велосипед спорты федерациясының (Union Cycliste Internationale) сыншыларына қарсы ақымдау туралы көптеген сот процестері Веве қаласының Эст-Ваудос аудандық сотында өтті.
Экономика
2010 жылы Веве қаласындағы жұмыссыздық деңгейі 8,1% құрады. 2008 жылы бірінші экономикалық секторда 9 адам жұмыс істеді және осы секторда шамамен 6 кәсіпорын қызмет етті. Екінші секторда 1320 адам жұмыс істесе, осы секторда 134 кәсіпорын болды. Үшінші секторда 10 014 адам жұмыс істеді, ал осы секторда 985 кәсіпорын жұмыс істеді. 2000 жылы муниципалитетке 8 153 жұмысшы келді, ал 4 049 жұмысшы кетті. Муниципалитет жұмыс күшінің таза импортеры болып табылады, яғни әрбір кеткен жұмысшыға 2,0 жұмысшы келеді. Вевеге келетін жұмыс күшінің шамамен 1,2%-ы Швейцариядан тыс елдерден келсе, жергілікті тұрғындардың 0,0%-ы жұмыс үшін Швейцариядан шығады. Жұмыс істейтін халықтың 25,2%-ы жұмысқа қоғамдық көлікпен, ал 42,2%-ы жеке көлікпен барады.
Білім
Веве қаласында халықтың 5 104-і (31,5%) міндетті емес жоғары орта білімін аяқтаған, ал 2 069-ы (12,8%) қосымша жоғары білім (университет немесе Fachhochschule) алған. Жоғары білім алған 2069 адамның 43,5%-ы швейцариялық ерлер, 29,2%-ы швейцариялық әйелдер, 15,4%-ы швейцариялық емес ерлер және 11,9%-ы швейцариялық емес әйелдер. Оқу жылында саяси округ бойынша барлығы 817 бала мектепке дейінгі біліммен қамтылды, оның ішінде 456 бала (55,8%) мектепке дейінгі білімге субсидия алды. Кантонның бастауыш мектеп бағдарламасы бойынша оқушылар төрт жыл оқуға міндетті. Қалалық бастауыш мектеп бағдарламасында 1024 оқушы оқыды. Міндетті орта білім беру бағдарламасы алты жылға созылады және онда 852 оқушы білім алды. Сонымен қатар, үйде оқыған немесе басқа дәстүрлі емес мектепке барған 92 оқушы болды. 2000 жылы Вевеге 712 оқушы басқа муниципалитеттен келді, ал 537 тұрғын муниципалитеттен тыс мектептерде оқыды. 2009 жылы Алиментариумды 61 358 адам бақылап көрді (алдыңғы жылдардағы орташа көрсеткіш 57 530 адамды құрады). Сол жылы Музей Жениш жөндеу жұмыстарына байланысты жабылды, бірақ алдыңғы жылдардағы орташа көрсеткіш 17 286 адамды құрады, ал Музей suisse de l'appareil photo-ны 10 989 адам бақылап көрді (алдыңғы жылдардағы орташа көрсеткіш 11 874 адамды құрады).
Спорт
FC Vevey Sports 05 – қаланың футбол клубы. Club Aviron Vevey, сондай-ақ CAVy деп те аталады, қаланың греблу клубы. Қазіргі уақытта олар Романдиядағы ең жақсы греблу клубы атағын иеленеді.
Денсаулық сақтау
Екі аурухана муниципалитетте орналасқан (Провиденс, жұмыс істеп тұрған және Самаритан, күрделі жөндеуде), сондай-ақ Шығыс Вод ауруханаларының дәріханасында (2019 жылға дейін).
Әдебиеттік сілтемелер
Руссоның "Жули, немесе жаңа Элоиза" романы Веве және оның төңірегінде өтеді. Веве, әсіресе "Trois Couronnes" қонақ үйі, Генри Джеймстің "Дейзи Миллер" повесінің оқиғасы орын алатын екі жердің бірі. Эрнест Хемингуэйдің "Бір адамға арналған қанақұс" әңгімесінде үш америкалық – әйел және бір жұбай пойызда кездеседі. Веве – әйелдің қызы жергілікті жігітке ғашық болып, отбасымен бірге кеткен жер, ал жұбайлар осы жерде бал айларын өткізген. Бұл қала Луиза Мэй Алкоттың "Кіші әйелдер" классикалық американдық романында жас Теодор "Лори" Лоуренстің интернаттағы алғашқы оқу орны ретінде және Эми Марштың Еуропа саяхатындағы аялдамасы ретінде де еске алынады. Веведе ол әпкесінің қазасы туралы естіп, Лоримен келіседі. Веве сонымен қатар Алкоттың Ладислас Висневскимен осы жерде танысқан орны, ол Лори кейіпінің бірі болды. Веве – көл жағасындағы қала, Анита Брукнердің Букер сыйлығын жеңіп алған "Көл жағасындағы қонақүй" романының түсірілім алаңы ретінде пайдаланылған. 1934 жылы жарық көрген Х.Г. Уэллстің "Болашақтың бейнесі" еңбегінде 1940 жылы басталып, 1950 жылға дейін созылатын Екінші дүниежүзілік соғыс болжамдалған. Осы болашақ сценарийде Веве 1941 жылы өткен халықаралық бейбітшілік конференциясының орны ретінде суреттеледі, онда түрлі белгілі дипломаттар мен мемлекет қайраткерлері жиналып, "Еуропаны шарлаған керемет бейбітшілік сөздерін" айтады, бірақ соғысты тоқтатуға қол жеткізе алмайды.
Клара Хаскил сыйлығы
Клара Хаскилдің есіне арналған Халықаралық пианино конкурсы екі жылда бір рет өткізіледі. Брошюрада былай делінген: "Клара Хаскил конкурсы 1895 жылы Бухарест қаласында туған, румын тегі бар, теңдесі жоқ швейцариялық пианистің есімін құрметтеу және оның естелігін сақтау үшін 1963 жылы құрылды. Конкурс әр екі жылда бір рет Клара Хаскилдің 1942 жылдан 1960 жылы Брюссельде қайтыс болғанға дейін тұрған Швейцарияның Веве қаласында өтеді."
Қазіргі заманғы музыкада
Yes прогрессивті рок тобының клавишашысы Рик Уэйкмен "Awaken" әнінің соңғы орган бөлігін және "Parallels" әніндегі орган бөлігін (екеуі де Going for the One альбомында) Вевейдегі Сент-Мартин шіркеуіндегі құбырлы органмен жазды. Тағы бір инструменталды трек, Vevey (Revisited) 'YesYears' альбомында жарық көрді, ал 2003 жылғы Going for the One қайта жазылған нұсқасында толықтай ұсынылған. Уэйкмен сондай-ақ "Сент-Мартин" органын өзінің жеке альбомында (Going For The One-нан кейін жазылған) "Рик Уэйкменнің қылмыстық істері" альбомында, әсіресе "Иуда Искариот" әнінің соңғы трегінде пайдаланды. Vevey және Лаво жүзімдіктері әнші Принстің 20Ten альбомындағы Lavaux әнінде еске алынады.
Инфрақұрылым
Vevey теміржол станциясы, 1956 жылы "автоматтандырылған" алғашқы станция, RER Vaud қалалық теміржол жүйесінің бірнеше бағыттарымен қызмет көрсетеді. Ол Блонай, Лозанна, Женева, Монтрё және Вильневке, сондай-ақ басқа да қалаларға жиі пойыздармен қатынайды. Vevey–Chardonne–Mont Pèlerin фуникулері Vevey-ді Mont Pèlerin шыңымен байланыстырады. Vevey–Villeneuve троллейбус желісі – Швейцарияда болған бес қалааралық троллейбус желісінің соңғысы. Ол көбінесе Швейцарияның 9 нөміріндегі басты жолымен өтеді, Веве, Ла-Тур-де-Пейльц, Монтрё, Вейто және Вильнёв муниципалитеттерінен өтеді және барлығы 41 аялдамада тоқтайды. 201-ші желі деп те аталады, ол күндіз фуникулердің және Вильнёвтің бастапқы станциялары арасында 10 минут сайын жұмыс істейді. Автобустармен жүретін 213-ші автобус желісі Шатель-Сен-Дени және Боссонненге дейін барады. Түнде "Кішкентай ханзада" автобустары да жүреді. Vevey көлде Le Bouveret, Saint Gingolph, Evian, Лозанна және тағы да басқа ірі порттарға қатынайтын кемелермен жақсы байланысқан.