Кіріспе

Сирия фунты немесе лирасы (الليرة السورية; аббревиатурасы: LS немесе SP латын әліпбиінде, ل.س араб тілінде, тарихи түрде £S және £Syr; ISO коды: SYP) – Сирияның валютасы. Оны Сирия Орталық банкі шығарады. Фунт номиналды түрде 100 пиастрға (قرش qirsh, араб тілінде көпше түрі قروش qurūsh, қысқартылған), бірақ пиастр монеталары қазір шығарылмайды. 2022 жылғы желтоқсанға дейін 50 фунттан төменгі банкноттар мен монеталардың құны дерлік жоқ. 1947 жылға дейін "qirsh" сөзі араб тіліндегі бастапқы "غ" әрпімен жазылған, кейін сөз "ق" әрпімен басталатын. 1958 жылға дейін банкноттардың бір жағы араб, екінші жағы француз тілінде басылған. 1958 жылдан бері банкноттардың екінші жағында ағылшын тілі қолданылады, сондықтан осы валютаның үш түрлі атауы бар. Тәуелсіздікке дейін монеталарда араб және француз тілдері қолданылса, кейін тек араб тілі ғана қолданылды.

Тарих

Сирия Осман империясының құрамына кірген кезінде, шамамен 400 жыл бойы, Осман фунты оның негізгі валютасы болды. Осман империясының құлдырауынан кейін және Сирия мандат аймағына (француз оккупациясы) берілгеннен кейін, Египет фунты Ливан, Трансиордания және Палестина сияқты француз және британдық мандаттардағы аумақтарда қолданылды. Ливан мен Сирияны жеке мандатына алғаннан кейін, француз үкіметі Египет валютасын алмастыруға тырысты және коммерциялық банкке, «Банк де Сири» (Осман банкінің француздық бөлімшесі) жаңа мандат аймағындағы аумақтар үшін валюта шығару құқығын берді. 1919 жылы фунт (француз тілінде – ливр) енгізілді және оның құны 20 франкқа тең болды. Ливанның саяси жағдайы өзгерген сайын, Ливан мен Сирияның ресми банкі ретінде жұмыс істеген «Банк де Сири» «Банк де Сири және Ұлы Ливан» (BSL) болып қайта аталды. BSL 1924 жылдан бастап 15 жыл бойы Сирия-Ливан фунтын шығарды. 15 жылдық мерзім аяқталуға екі жыл қалғанда, BSL Ливан-Сирия валютасын екі жеке валютаға бөлді, оларды екі мемлекетте де өзара алмастырып қолдануға болады. 1939 жылы банк «Банк де Сири және Ливан» деп аталды. 1941 жылы Сирияны британ және еркін француз әскерлері басып алғаннан кейін, француз франкіне байланысты бағам фунт стерлингке 8.83125 ЛС = 1 фунт стерлингке тең бағаммен ауыстырылды. Бұл бағам соғысқа дейінгі франк пен фунт стерлинг арасындағы айырбас бағамына негізделген. 1946 жылы франктің құны төмендетілгеннен кейін, фунт қайтадан франкқа 1 ЛС = 54.35 Ф. бағамымен бекітілді. 1947 жылы Сирия Халықаралық валюта қорына (ХВҚ) қосылды және валютасын АҚШ долларына 2.19148 ЛС = 1 АҚШ долларына байланыстырды, бұл бағам 1961 жылға дейін сақталды. Ливан және Сирия валюталары 1948 жылы бөлінді. 1961 жылдан бастап, Сирия фунтының нақты нарықтық бағамын көрсететін параллель, қара нарық бағамымен қатар ресми айырбас бағамдары қолданылды, мұнда Сирия валютасымен белсенді сауда жасалған Иордания мен Ливанда. Нарық өркендеуіне рұхсат етілді, өйткені үкімет және мемлекеттік сектор компанияларының барлығына ол қажет болды. 1980 жылдары қара нарықтағы бағам ресми бағамнан күрт өзгешеленді. 2007 жылдың шілдесінде валюта ХВҚ-ның SDR (арнайы тарту құқығы) құралына байланысты болды.

Монеталар

1921 жылы мыс-никель 1/2 пиастр монеталары енгізілді, содан кейін 1926 жылы алюминий қола 2 пен 5 пенс монеталары енгізілді. 1929 жылы тесілген, никель-мыс 1 пенс және күміс 10 пенс, 25 пенс және 50 пенс монеталары енгізілді. 1935 жылы 1/2 пенс никель-мыс монеталары енгізілді, содан кейін 1940 жылы 1 пенс мырыш және 2 1/2 пенс алюминий қола монеталары енгізілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1 пенс мыс және 2 1/2 пенс алюминийден жасалған төтенше жағдай монеталары шығарылды. Бұл монеталар дөңгеленбеген және датасы көрсетілмеген. 1947 және 1948 жылдары 2 1/2 пенс, 5 пенс, 10 пенс, 25 пенс, 50 пенс және 1 сириялық фунт номиналымен жаңа монеталар енгізілді, 2 1/2 пенс, 5 пенс және 10 пенс мыс-никельден, ал қалғандары күмістен соғылды. 1960 жылы алюминий қоласы мыс-никельді, ал 1968 жылы күмісті никель алмастырды. 1996 жылы жоғары инфляциядан кейін жаңа монеталар 1, 2, 5, 10 және 25 сириялық фунт номиналымен енгізілді, 25 сириялық фунт екі металдан жасалған. 2003 жылы 5, 10 және 25 сириялық фунт монеталары шығарылды, оларда жасырын суреттер болды. 2018 жылдың 26 желтоқсанында Сирия Орталық банкі айналымға 50 сириялық фунт монетасын енгізді, ол сол номиналдағы банкнотты алмастырды. Жоғары инфляцияға байланысты қазіргі таңда 50 фунт монетасы ғана қолданыста. Басқа барлық монеталар 2022 жылдың желтоқсанына дейін құнсыз болып кетті.

Банкноттар

1919 жылы Сирия банкі 5 пенс, 25 пенс және 50 пенс, LS 1 және LS 5 банкноттарын енгізді. Олардан кейін 1920 жылы LS 1, LS 10, LS 25, LS 50 және LS 100 банкноттары шығарылды. 1925 жылы Сирия және Ұлы Ливан банкі банкноттарды шығара бастады және 25 пенске дейінгі номиналдардағы банкноттарды шығару тоқтатылды. 1930 жылдан бастап LS 1-ден төмен номиналдардағы банкноттар шығарылмады. 1939 жылы эмиссиялық орган өз атын Банк де Сирия және Либан деп өзгертті. 1942 және 1944 жылдар аралығында үкімет 5 пенс, 10 пенс, 25 пенс және 50 пенс банкноттарын енгізді. 1950 жылдардың басында Сирия эмиссиясы институты LS 1, LS 5, LS 10, LS 25, LS 50 және LS 100 номиналдарында мерзімі көрсетілмеген банкноттарды шығарды, содан кейін 1955 жылғы LS 10 және LS 25 банкноттары шығарылды. 1957 жылы Сирия Орталық банкі қағаз ақша шығаруды өз мойнына алып, Institut d'Emission сияқты бірдей номиналдардағы ақшаларды шығарды. 1958 жылы банкноттардан француз тілі алынып тасталды және оның орнына ағылшын тілі қолданылды. LS 1, LS 5, LS 10, LS 25, LS 50, LS 100 және LS 500 номиналдарында банкноттар шығарылды. 1966 жылы LS 25, LS 50 және LS 100 банкноттарының дизайны өзгертілді. 1976 және 1977 жылдары LS 500 банкнотынан басқа барлық номиналдардың дизайны өзгертілді. 1997 және 1998 жылдары 50, 100, 200, 500 және 1000 лес номиналындағы жаңа банкноттар сериясы енгізілді, төменгі номиналдар монеталармен алмастырылды. 2009 жылы LS 50, LS 100 және LS 200 фунттық банкноттар мүлдем жаңа дизайнмен жаңартылды. 2014 жылғы 2 шілдеде жаңа LS 500 банкноты енгізілді, содан кейін 2015 жылғы 30 шілдеде LS 1000 банкноты, 2017 жылғы 2 шілдеде LS 2000 банкноты және 2021 жылғы 24 қаңтарда LS 5000 банкноты енгізілді.

2009 жылғы серия

2010 жылғы 27 шілдеде Сирияның Орталық банкі 2009 жылғы жаңа банкноттар сериясын 50, 100 және 200 лира номиналымен шығарды. Банкноттарды австриялық дизайнер Роберт Калина жасаған. Сирияның Орталық банкі 2014 жылы 500 және 2015 жылы 1000 лира жаңа банкноталарын шығарды. Жаңа 1000 лиралық банкнотаның артқы жағында Дейр-әл-Адаста табылған римдік мозаика суреті бейнеленген. 2017 жылы президент Башар әл-Асадтың суреті 2000 лиралық банкнотаға қосылды. 2021 жылдың қаңтар айында 5000 лиралық банкнота шығарылды. + Сириялық фунттың қазіргі сериясы Сурет Мәні Өлшемі (миллиметр) Негізгі түс Сипаттама Бірінші шығарылған жыл Алдыңғы жағы Артқы жағы Алдыңғы жағы Артқы жағы £50 134 × 64 Сұрғылт көк Бірінші Абджадтың тіктөртбұрышты Угарит тақташасы және дөңгелек Эбла тақташасы Әл-Асад атындағы Ұлттық кітапхана және Хафез әл-Асадтың мүсіні 2009 £100 138 x 64 Қызғылт-сары Базальт тас қақпасы және Босра амфитеатры Омейяд мешітінің қазынасының күмбезі, Сирияның Орталық банкі, римдік Филипптің ежелгі монетасы 2009 £200 144 x 64 Қоңыр Хаманың нориялары Бел ғибадатханасының (Палмира) төбесі 2009 £500 149 x 64 Көк Дамаск опера үйі Марияминдегі Византиялық вилладан "Музыканттардың мозаикасы". Саз тақтада хуриттік әндер бейнеленген 2013 £1000 155 x 64 Жасыл Босра амфитеатры Дейр әл-Адастағы жүзім жинаудың римдік мозаикасы 2013 £2000 158 x 64 Күлгін Президент Башар әл-Асад және Омейяд мешіті Сирия Парламенті 2015 £5000 157 x 64 Қоңыр Сирия сарбазының мүсіні және Сирия туы Баалшамин ғибадатханасынан (Палмира) құтқарылған арыстан және Ярхибол рельефі 2019