Кіріспе
Қолданбалардан тәуелсіз математика Таза математика – математиканың өзінен тысқары ешқандай қолданбаға тәуелді емес математикалық ұғымдарды зерттеу. Бұл ұғымдар нақты әлемдегі мәселелерден туындауы мүмкін, ал алынған нәтижелер кейіннен практикалық қолданыстар үшін пайдалы болуы мүмкін, бірақ таза математиктерді мұндай қолданыстар бірінші кезекте қызықтырмайды. Керісінше, бұл қызығушылық негізгі қағидалардың логикалық салдарының интеллектуалдық қиындығы мен эстетикалық әдемілігіне байланысты. Таза математика кем дегенде ежелгі Грециядан бері белгілі бір іс-әрекет ретінде қалыптасқан, бірақ бұл ұғым 1900 жыл шамасында, интуицияға қарсы қасиеттері бар теориялар (мысалы, Эвклидтік емес геометриялар және Кантордың шексіз жиындар теориясы) енгізілгеннен кейін, сондай-ақ нақты парадокстар ашылғаннан кейін (мысалы, ешқандай жерде туындысы жоқ үздіксіз функциялар және Расселдің парадоксы) дамыды. Бұл математикалық дәлдік ұғымын жаңару қажеттігін және барлық математиканы аксиоматикалық әдістерді жүйелі түрде қолдану арқылы қайта жазу қажеттігін көрсетті. Осының нәтижесінде көптеген математиктер математиканың өзіне, яғни таза математикаға ден қойды. Дегенмен, дерлік барлық математикалық теориялар нақты әлемнен немесе абстрактілі емес математикалық теориялардан туындаған мәселелермен жетектелді. Сонымен қатар, толығымен таза математика болып көрінген көптеген математикалық теориялар ақырында қолданбалы салаларда, әсіресе физика мен компьютер ғылымында қолданылды. Мысалы, Исаак Ньютонның ғаламдық тартылыс заңы планеталардың коникалық қисықтармен сипатталатын орбиталарда қозғалатынын көрсетуі, бұл геометриялық қисықтарды ежелгі Аполлоний зерттеген. Тағы бір мысал – үлкен сандарды разложениелеу мәселесі, ол интернет байланысын қамтамасыз ету үшін кеңінен қолданылатын RSA криптожүйесінің негізі болып табылады. Осыдан келіп, қазіргі таңдағыда таза және қолданбалы математика арасындағы айырмашылық математиканың қатаң бөлінісінен гөрі, көбінесе философиялық көзқарас немесе математиктің жеке таңдауы болып табылады.
Pure mathematics is the study of mathematical concepts independently of any application outside mathematics. These concepts may originate in real world concerns, and the results obtained may later turn out to be useful for practical applications, but pure mathematicians are not primarily motivated by such applications. Instead, the appeal is attributed to the intellectual challenge and aesthetic beauty of working out the logical consequences of basic principles. While pure mathematics has existed as an activity since at least ancient Greece, the concept was elaborated upon around the year 1900, after the introduction of theories with counter intuitive properties (such as non Euclidean geometries and Cantor's theory of infinite sets), and the discovery of apparent paradoxes (such as continuous functions that are nowhere differentiable, and Russell's paradox). This introduced the need to renew the concept of mathematical rigor and rewrite all mathematics accordingly, with a systematic use of axiomatic methods. This led many mathematicians to focus on mathematics for its own sake, that is, pure mathematics. Nevertheless, almost all mathematical theories remained motivated by problems coming from the real world or from less abstract mathematical theories. Also, many mathematical theories, which had seemed to be totally pure mathematics, were eventually used in applied areas, mainly physics and computer science. A famous early example is Isaac Newton's demonstration that his law of universal gravitation implied that planets move in orbits that are conic sections, geometrical curves that had been studied in antiquity by Apollonius. Another example is the problem of factoring large integers, which is the basis of the RSA cryptosystem, widely used to secure internet communications. It follows that, presently, the distinction between pure and applied mathematics is more a philosophical point of view or a mathematician's preference rather than a rigid subdivision of mathematics.
Ежелгі Грекия
Ежелгі грек математиктері таза және қолданбалы математиканы ажыратуды алғашқылардың бірі болды. Платон "арифметика" мен "логистика" арасындағы айырмашылықты қалыптастыруға көмектесті, қазір ол сандар теориясы деп аталады. Платон логистиканы (арифметиканы) "сандар өнерін үйренуі керек, әйтпесе [олар] әскерлерін қалай орналастыруды білмейді" деп есептеді, ал арифметиканы (сандар теориясын) философтарға лайық деп санады, "өйткені [олар] өзгерістер теңізінен көтеріліп, нағыз болмысқа жете алуы керек". Евклид Александриялықтың бір шәкірті геометрияны оқудың қандай пайдасы бар деп сұрағанда, ол құлына шәкіртке үш тиын беруді бұйырды, "өйткені ол алғанын пайдаға асыруы тиіс". Грек математигі Аполлоний Пергскийден Коникалардың IV кітабындағы кейбір теоремаларының пайдалылығы туралы сұрағанда, ол мақтанышпен былай деді: "Олар математикадағы көптеген нәрселерді дәлелдері үшін ғана қабылдағанымыз сияқты, осы себеппен қабылдауға лайық". Оның көптеген нәтижелері сол заманғы ғылым мен инженерияға қолданылмағандықтан, Аполлоний Коникалардың V кітабының кіріспесінде бұл пән "өздігінен зерттеуге лайық" екенін айтты. Бұл ойлау дағдыларын, көзқарастарды және қарапайым инженерлік мәселелерді интеллектуалды деңгейде түсінуді дамытуға мүмкіндік береді, мұны тек жоғары математиканы оқу арқылы ғана алуға болады.
They are worthy of acceptance for the sake of the demonstrations themselves, in the same way as we accept many other things in mathematics for this and for no other reason. And since many of his results were not applicable to the science or engineering of his day, Apollonius further argued in the preface of the fifth book of Conics that the subject is one of those that " seem worthy of study for their own sake." There is a training in habits of thought, points of view, and intellectual comprehension of ordinary engineering problems, which only the study of higher mathematics can give.