Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ауғанстан провинциясы
Province of Afghanistan
Хост (пашту/дәри: خوست) – Ауғанстанның оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан 34 провинцияның бірі. Хост он үш ауданнан тұрады және Хост қаласы провинцияның астанасы болып табылады. Тарихи тұрғыдан Хост Пактияның бір бөлігі болған, ал Хостты қоршаған үлкен аймақ әлі де Лоя Пактия деп аталады. Тарих бойында провинция көптеген көтерілістер ошағы болды, осының нәтижесінде жергілікті паштун халқы өздерін «Кабулдегі дәстүрлі патша сайлаушылар» деп есептейді. Бұрын провинция Оңтүстік провинция деп аталған және көршілес Пактия провинциясымен біріктірілген. Хостта көптеген университеттер бар, оның ішінде Шейх Зайед университеті орналасқан. Бұл – компьютерлік ғылым факультеті бар Ауғанстандағы жалғыз университет. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, провинция халқы 647 730 адамды құрайды, бұл оны Ауғанстандағы ең көп халқы бар 16-шы провинция етеді. Шығыс жағынан Хост провинциясы Пәкістанның Хайбер-Пахтунхва провинциясының Солтүстік Вазиристан және Куррам аудандарымен шектеседі. Солтүстік жағынан Нангархармен, оңтүстік жағынан Пактикамен, ал батыс жағынан Пактиямен шектеседі.
Khost (Pashto/Dari: خوست) is one of the 34 provinces of Afghanistan located in the southeastern part of the country. Khost consists of thirteen districts and the city of Khost serves as the capital of the province. Historically, Khost used to be a part of Paktia and a larger region surrounding Khost is still referred to as Loya Paktia. Throughout history, the province has been the site for numerous rebellions, leading to the local Pashtun populace to consider themselves the “traditional king makers in Kabul”. The province was previously known as the Southern province and was united with the neighbouring Paktia province. Khost is also home to numerous universities, including Shaikh Zayed University, which is the only university in Afghanistan with a faculty in computer science. As of 2021, it was estimated that the population of the province stood at 647,730, which makes it the 16th most populated province in Afghanistan. To the east, Khost Province is bordered by the North Waziristan and Kurram districts of Pakistan’s Khyber Pakhtunkhwa province. To the north, it is bordered by the Nangarhar. To the south, it is bordered by Paktika. To the west, it is bordered by Paktia.
Екінші ағылшын-ауған соғысы
Екінші ағылшын-ауған соғысы кезінде лорд Робертс басқарған британдық әскерлер провинцияға енді. Сыртқы билікке қарсы тұрудың ұзақ тарихы бар Мангал тайпасының шамамен 8000 шабуылшысы Хост провинциясындағы нашар қорғалған британдық жабдықтау колонналарына бірнеше шабуыл жасады. Қайтарыс шарасы ретінде лорд Робертс өз әскерлеріне лагерь ілесушілердің бірнешеуін өлтірген шабуылдар жасаған 11 Мангал ауылына шабуыл жасауға бұйрық берді, нәтижесінде ауылдар тоналып, өртелді. Британияда осы жазалау шаралары туралы жаңалықтар тарағанда, британдық парламенттегі саяси оппоненттері лорд Роберттің әрекеттерін сынады. Соғыс аяқталғаннан кейін британдық әскерлер провинциядан шығып кетті.
During the second Anglo Afghan War, British forces led by Lord Roberts entered the province. Approximately 8,000 raiders from the Mangal tribe, which had a long tradition of resisting outside control, launched several attacks on weakly protected British supply convoys in Khost Province. In reprisal, Lord Roberts ordered his forces to attack eleven Mangal villages which had launched raids that murdered several camp followers, resulting in them being sacked and burnt. As the news of the reprisals spread over Britain, his political opponents in the British parliament criticized Lord Robert's actions. At the end of the conflict, British forces withdrew from the province.
Хост көтерілісі (1924-1925)
1924 жылы Хост провинциясы, сол кезде Оңтүстік провинция деп аталған, Мангал тайпасының Әмір Аманұлла ханға қарсы көтерілісінің ортасы болды. Көтеріліс 1924 жылғы наурыз айында Мулла Абдалланың жергілікті шенеунікті шариғатты бұзды деп айыптауынан басталды, себебі ол жаңа отбасылық заңға сәйкес некеге тұруға тыйым салған еді, өйткені күйеу баланың әкесі оның қызын нәресте кезінде басқа еркекке уәде еткен болатын. Осының салдарынан Мулла Абдалла Аманұлла ханға қарсы фетва шығарып, оны күпірлікке айыптады және жаңа заңдарды ақтауға тырысқан делдалдардың әрекеттері сәтсіз аяқталғаннан кейін жиһад жариялады. Көтерілісшілерге бұрынғы патша Яқуб ханның ұлы Абд әл-Кәрим көп ұзамай қосылды, ол британдық бақылаудан қашып, Хостқа келді, онда көтерілісшілер оны патша деп жариялады. Көтерілісшілер Хостқа жақын орналасқан Гардез қаласын басып алды. Шілде айының соңына қарай көтерілісшілер астана Кабулдан 12 шақырым қашықтықтағы Хисаракты жаулап алды. Бірақ көтерілісшілер астананы басып алуға тырыспады, керісінше Хостқа қайтып, соғыс олжасын алып кетті. Деобандилік ғалымдар кеңесі Мулла Абдалланы бүлікші деп айыптайтын фетва шығарды және Аманұлла ханға конституцияны олардың шариғат түсінігіне сәйкес өзгертуге рұқсат бергеннен кейін оған көмек көрсетуге кірісті. Тамыз айында Шах Уали Хан Логардағы көтерілісшілерге шабуыл жасады, ал сонымен бірге Ауғанстан әуе күштері көтерілісшілердің позицияларын бомбалады. Қазан айының басында үкімет әскерлері Гардез қаласын қайта басып алды. Екі айдан кейін Хост тайпа басшылары бейбіт процесті бастау мақсатымен Кабулға сапар шекті, бірақ олар түрмеге қамалды. Мулла Абдалла және оның үш ұлы ақырында қолға түсіріліп, өлім жазасына кесілді, ал көтеріліс 1925 жылдың қаңтарында тоқтатылды. Шах Уали Хан Хосттағы 300-ден астам үйді өртеп, тонады және 600 әйел тұтқынды Кабулға әкелді, онда олар Мохаммадзайларға соғыс олжасы ретінде бөлінді. Үкімет жеңіске жеткеннен кейін Аманұлла хан көтерілісшілерді жеңгенін еске алу үшін Кабулға Жеңіс бағанасын орнатуға шешім қабылдады. Жаңа бағана «білімнің надандық үстінен жеңісін» көрсету үшін салынды.
In 1924, the province of Khost, then known as the Southern province, was the site of a rebellion against Emir Amanullah Khan by the Mangal tribe. The rebellion began in March 1924 when Mulla Abd Allah accused a local official of violating Sharia by forbidding a marriage in accordance with a new family law as the father of the bride in question had pledged her to another man whilst she was an infant. As a result, Mulla Abd Allah issued a fatwa against Amanullah Khan, condemning him as a kafir(infidel) and launching Jihad after a failed attempt was made by mediators to justify the new laws. The rebels were soon joined by the son of the former king Yaqub Khan, Abd al Karim, who managed to escape British surveillance and moved to Khost, where he was crowned king by the rebels. Rebel forces then conquered the city of Gardez, which is adjacent to Khost. By late July, the rebels had captured Hisarak, which was 12 kilometres far from the capital, Kabul. However, the rebels didn’t try to seize the capital and instead returned to Khost, taking the spoils of war with them. The Deobandi trained council of ’ulama’ issued a fatwa denouncing Mulla Abd Allah as a rebel and began to provide Amanullah Khan with levies after he allowed them to alter the constitution so that it would align with their interpretation of Sharia. In August, Shah Wali Khan attacked the rebels in Logar whilst the Afghan Air Force were simultaneously bombing rebel positions. By early October, government forces had regained possession of the city of Gardez. Two months later, tribal leaders from Khost travelled to Kabul with the aim of initiating a peace process, only to be thrown in jail. Mulla Abd Allah, along with his three sons, were eventually captured and executed, and the rebellion was quelled in January 1925. Shah Wali Khan burned and looted more than 300 homes in Khost and brought 600 female captives back with him to Kabul, where they were distributed amongst the Mohammadzais as war booty. In the aftermath of the government’s victory, Amanullah Khan decided to construct a victory pillar in Kabul to commemorate his vanquishing of the rebels. The new pillar was meant to demonstrate the “triumph of knowledge over ignorance”.
Кеңес-Афған соғысы
1978 жылғы сәуірде Ауғанстанның коммунистік халықтық демократиялық партиясы сол кездегі президент Мұхаммед Дауд Ханға қарсы мемлекеттік төңкеріс жасап, Ауғанстан Республикасын жойды және Нұр Мұхаммед Тараки басқаруымен Ауғанстан Демократиялық Республикасын құрды. 1979 жылы Хафизулла Әмин оны құлатып, өлтірді. Төңкеріс Саур революциясы деп те аталады. 1978 жылдың соңында шалқары Нуристан аймағында көтеріліс болды, бірақ оның шалқарлығына байланысты елдің басқа бөліктеріне таралмады. Жаңа коммунистік үкімет сауатсыздықты жоюға және аграрлық реформаларды жүзеге асыруға тырысып, түрлі провинцияларға, соның ішінде Хостқа сауат ашушылар мен аграрлық реформаторларды жіберді. Лоя Пактияның паштун тайпасы – Задран тайпасының көтерілісінен кейін президент Хафизулла Әмин Пактияда толыққанды әскери операция жүргізуге шешім қабылдады. Операция "толық жеңіліске ұшырады" және бұрынғы президент Таракиді құлатумен бірге, 1979 жылғы желтоқсанда кеңестік әскерлердің араласуына себеп болды, осылайша Кеңес-Афған соғысы басталды. 1983 жылғы шілде айының соңында Жалалуддин Хакканидің күштері Хосттың екі қаласын қоршауға алды, ал Тани, Мангал, Зазай және Вазири тайпалары, бұрын бейтарап болғандарына қарамастан, шайқастарға белсенді қатыса бастады. Бұл оқиғалардың барлығы бұрынғы король Мұхаммед Захир Шахтың біртұтас майдан құруға шақыруымен бірге жүрді, бұл Роялистердің босатылған Хоста уақытша үкімет құруға ниеттенгендігі туралы әңгімелерге әкеп соқты. Алайда Хостқа басып кірілмеді және қазан айына қарай Тани тайпасы Задран тайпасымен болған тайпалық бәсекелестікке байланысты коалициядан шықты. Көптеген бүлікшілер қыс кірген соң үйлеріне қайтты. Желтоқсанның соңында Гардезден келген үкіметтік күштер екі қаланың қоршауын бұзып, Зази Майданын қайта басып алды. Кеңес-Афған соғысы кезінде Хост "режимнің бекінісі" саналды және Ауғанстан Демократиялық Республикасына адалдығының арқасында 1986 жылы ол де-факто провинциялық мәртебеге ие болды. Бұл провинцияға жалақы төленетін провинциялық қызметкерлер және көршілес провинциялардан бөлек жылдық бюджет берілді.
In April 1978, the Communist People's Democratic Party of Afghanistan staged a coup d'état against the then president Mohammed Daoud Khan, ending the Republic of Afghanistan and establishing the Democratic Republic of Afghanistan under the rule of Nur Muhammad Taraki, who would later be overthrown and killed by Hafizullah Amin in 1979. The coup is also known as the Saur Revolution. In late 1978, a rebellion occurred in the remote region of Nuristan, but it didn't spread to the other parts of the country due to its isolation. The new communist government strived to eliminate illiteracy and implement agrarian reforms by sending literacy campaigners and agrarian reformers to various provinces, including Khost. Following a rebellion by the Zadran tribe, a Pashtun tribe native to Loya Paktia, president Hafizullah Amin decided to launch a full scale military operation in Paktia. The operation was a "crushing defeat" and it, alongside the ousting of former President Taraki, was one of the reasons why the Soviets decided to intervene in December 1979, thus starting the Soviet–Afghan War. At the end of July 1983, the forces of Jalaluddin Haqqani laid siege to two towns in Khost and the Tani, Mangal, Zazai and Waziri tribes began taking an active part in the fighting, despite being passive up until then. All of the aforementioned events coincided with the appeal of former King Mohammed Zahir Shah for a united front, which caused rumours about the Royalists intending to establish a provisional government in a liberated Khost. However, Khost wasn't captured and by October, the Tani tribe had withdrawn from coalition due to a tribal rivalry with the Zadran. Many rebels also returned home as winter came on. By the end of December, government forces arriving from Gardez ended the siege of the two towns and recaputered Zazi Maidan. Khost was considered a "bastion of the regime" during the Soviet–Afghan War and its loyalty to the Democratic Republic of Afghanistan allowed it to be granted a de facto provincial status in 1986. This provided the province with a force of paid provincial staff and an annual budget that was separate from the neighbouring provinces.
1993 жылдан қазіргі уақытқа дейін
Хост провинциясында Жавар шайқасы және "Шексіз қол жетімділік" операциясының бір бөлігі болды. 2021 жылғы 15 тамызда Хост провинциясы 2021 жылғы талибтердің шабуылы барысында талибтер бақылауына көшті. 2022 жылғы 16 сәуірде Пәкістанның әуе шабуылы Спера ауданындағы бірнеше ауылдарды – Афғанстанның Дубайы, Паса Мела, Мир Сапар, Мандата және Канайды нысанаға алды. Сонымен қатар, Вазиристаннан ішкі орын аударғандарға тиесілі босқындар лагерьлеріне де шабуыл жасалды. Нәтижесінде кем дегенде 41 адам, оның ішінде әйелдер мен балалар көптеп қаза тауып, 22 адам жарақат алды. 2022 жылғы 22 маусымда провинцияда 5,9 балдық жер сілкінісі болды. Спера ауданында шамамен 500 үй қирады, 40 адам қаза тауып, 95 адам жарақат алды. Көптеген үйлер негізінен балшық пен ағаштан салынғандықтан толығымен қирады.
Khost Province saw the Battles of Zhawar and part of Operation Infinite Reach. Khost Province was captured by the Taliban during the 2021 Taliban offensive on August 15, 2021. On 16 April 2022, Pakistani airstrikes targeted several villages in Spera District, including Afghan Dubai, Pasa Mela, Mir Sapar, Mandata, and Kanai, and struck refugee camps belonging to internally displaced persons from Waziristan, killing at least 41 people, mainly women and children, and wounding 22 others. On 22 June 2022, a magnitude 5.9 earthquake struck the province. In Spera District, approximately 500 homes were destroyed, and 40 people were killed, with 95 others injured. Many houses constructed primarily of mud and wood were razed to the ground.
Су
Хост провинциясынан Куррам өзені ағып өтеді, ол Рокян шатқалынан басталып, аудан арқылы өтіп, содан кейін "Турилер еліне немесе Куррам аңғарына" құяды.
Khost Province is traversed by the Kurram River, which rises from the Rokian Defile, passes through the district, and then enters the "country of the Turis or the Kurram Valley".