Кіріспе
Кіші құдай немесе классикалық грек мифологиясындағы тұлғаланған абстрактілі ұғым. Ежелгі грекше: δαίμων, даймон немесе даймон деп айтылады ("құдай", "құдайға ұқсас", "күш", "тағдыр" мағынасында), бастапқыда кіші құдай немесе жетекші рух ретінде қолданылған, ежелгі грек діні мен мифологиясының, сондай-ақ кейінгі эллиндік дін мен философияның даймондары. Бұл сөз прото-үнді-еуропалық *daimon ("бақытты немесе тағдырды бөлісуші, таратушы") сөзінен, *da ("бөлу") түбірінен туындаған. Лидделл мен Скотттың δαίμων сөздігінде айтылғандай, даймондар алтын ғасыр адамдарының рухтары ретінде қарастырылып, қамқоршылық құдайлардың рөлін атқарған. Сондай-ақ қараңыз: діни, философиялық, әдеби және психологиялық тұжырым.
The Ancient Greek: δαίμων, pronounced daimon or daemon (meaning "god", "godlike", "power", "fate"), originally referred to a lesser deity or guiding spirit such as the daimons of ancient Greek religion and mythology and of later Hellenistic religion and philosophy. The word is derived from Proto Indo European daimon "provider, divider (of fortunes or destinies)," from the root *da "to divide". Daimons were possibly seen as the souls of men of the golden age acting as tutelary deities, according to entry δαίμων at Liddell & Scott. See also daimonic: a religious, philosophical, literary and psychological concept.
Сипаттама
Даймондар – кіші құдайлар немесе рухтар, көбінесе абстракт ұғымдардың бейнеленген түрі, өлімнен кейін жасайтын жандар мен құдайлардың табиғатынан туған, әуестерге, жер асты әлемінің батырларына, рухты жетекшілерге, табиғат күштеріне немесе құдайлардың өзіне ұқсас (Платонның «Симпозиум» еңбегін қараңыз). Гесиодтың мифологиясында «үлкен және күшті жандар өлімнен кейін даймон ретінде құрметке лайық» делінген, бірақ мысалы, Пандора босатып жіберген азабы – өлімге әкелетін құдайлар, керес, даймон емес. Құрметті батырлардың даймондарының тыныштық таппауы үшін оларға ғибадатханалар салынды, сондай-ақ оларға құрмет көрсетушілерге қорғаныс пен сәттілік сыйлайды деп сенді. Жаңа өсиеттің түпнұсқа грек мәтінінде «даймон» сөзінің қолданылуы, екінші ғасырдың басында грек сөзінің еврей-христиандық діндегі зұлым рух ұғымына қатысты қолданылуына әкелді.
Мифология мен философияда
Гомердің «теои» (θεοί, «құдайлар») және «даймон» (δαίμονες) сөздерін қолдануы, олардың ерекше болғанымен, бір типті екенін көрсетеді. Кейінгі авторлар олардың арасындағы айырмашылықты дамытты. Платон «Кратил» кітабында «даймон» (δαίμων, «құдай») сөзі «даэмон» (δαήμων, «білуші немесе дана») сөзімен мағыны жақын деп болжайды; алайда, бұл «дайө» (δαίω, «бөлу, тағдырларды тарату, үлестіру») сөзімен байланысты болуы мүмкін.
Сократ
Платонның «Симпозиум» еңбегінде діни қызметкер Диотима Сократқа махаббат – құдай емес, «үлкен даймон» (202d) екенін үйретеді. Ол «барлық даймоний – құдайлық пен өлімдік арасындағы нәрсе» (202d–e) деп түсіндіреді және даймондарды «адамдық нәрселерді құдайларға, ал құдайлық нәрселерді адамдарға түсіндіру және жеткізу; төменнен тілектер мен құрбандықтар, ал жоғарыдан бұйрықтар мен сыйлықтар» (202e) деп сипаттайды. Платонның «Сократты қорғау» еңбегінде Сократ өзінің «дауысы» түрінде оны қателіктерден жиі ескертетін, бірақ не істеу керектігін ешқашан айтпайтын «даймоний» (сөзбе-сөз «құдайлық бір нәрсе») бар екенін мәлімдеді. Алайда Платондық Сократ даимонды ешқашан даймон деп атамайды; ол әрқашан тұлғасыз «бір нәрсе» немесе «белгі» деп аталады. Осы терминмен ол адам жанының нағыз табиғатын, оның жаңадан тапқан өзіне-өзінің санасын білдіруге тырысады. Пол Шори дамонионды шабыт емес, «Сократты оның нағыз моральдық және интеллектуалдық мүдделеріне қарсы келетін кез келген әрекеттен сақтайтын рухани сезімталдық» деп санайды. 399 жылы Сократқа қарсы қойылған айыптау туралы Платон «Сократ қателік жасайды, өйткені ол қаланың сенетін құдайларына сенбейді, бірақ басқа даймондық жандарды енгізеді» деп болжайды. Буркерт «әрбір адамды ерекше бір жаратылыс қадағалайды, ол адамды туғанда тағдыр арқылы алған даймон, бұл идея Платоннан, сөзсіз, ертеректегі дәстүрден алынған» деп атап көрсетеді. Гераклиттің атақты, парадоксалды сөзі осындай көзқарасқа қарсы бағытталған: «мінез – адам үшін оның даймоны». Буркерт «Симпозиумда» Платон «осындай жағдайды даимонды басқаша көзге елестету мүмкін емес ететін негіз» қалағанын айтады. Эрос – құдай да емес, өлімдік те емес, бірақ арадағы делдал, ал оның тәнсіз, таза шындық, орындалуға ұқсас метафизикалық доктринасы – energeia: «ойлаудың ойлауы», noesis noeseos – ең бақытты өмір, барлық нәрсенің ең жоғары бастауы. «Осы – құдай. Көк пен ғалам осы принципке байланысты. Ең жоғары, ең жақсы – бір, бірақ планеталардың қозғалысы үшін қозғалмайтын қозғалтқыштардың көптігі болуы керек. Ақыл-ойдың монотеизмінде философиялық ізденістер соңғы шегіне жетті. Бұл тіпті адамның, ойлаушы философтың өзіндік проекциясы екені ежелгі философияда ойланбаған. Платонның ой-пікірінің құдайлануға бейімділігі бар. Ол жұлдыздар да, метафизикалық принциптер де ұсынбайтын құдайлық жақындық пен қол жетімділікке мұқтаж. Осы орынды толтыру үшін бір атау пайда болды, ол әрқашан жоғары күштің түсініксіз, бірақ қазіргі уақыттағы әрекетін белгілеген, даймон. Архаикалық немесе ерте классикалық кезеңде даймон әр адам үшін демократияландырылып, ішкілендірілген, ол оларға басшылық ету, ынталандыру және шабыт беру үшін қызмет еткен, жақсы рухтарға ие болғандықтан. Сол сияқты, бірінші ғасырдағы Рим императорлық культы Августтың генийін немесе нуменін құрметтеуден басталды, бұл айырма уақыт өте келе бүкілдей болып кетті.