Көмекші қанаттылар (Neuroptera) тәртібі: торлы қанаттылар, арыстан құрттар, және т.б. 6000-ға жуық түр, даму циклдары, қанаттары мен құрылысы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құбылыстық жәндіктер тобы
Order of insects
Невроптера құбылыстық жәндіктер тобы, немесе желілі қанатты жәндіктер, кірпіш қанаттылар, құсбауырлар, құм қаскырлары және олардың туыстарынан тұрады. Бұл топқа шамамен 6000 түр кіреді. Невроптералар Мегалоптералар (талдық шырыштар, балық шырыштар және добсон шырыштар) және Рафидиоптералар (жылан шырыштар) тобымен бірге Невроптерида (бұрын Planipennia деп аталған) бес рангілі таксонында біріктірілген. Ересек невроптералардың төрт қанатты, мөлшері шамамен бірдей және көптеген тамырлары бар қанаттары болады. Олардың шайнайтын ауыз мүшелері бар және толық метаморфозға ұшырайды. Невроптералар алғаш рет перм кезеңінде пайда болды және мезозой дәуірінде түрленуін жалғастырды. Осы кезеңде, әсіресе жойылған Kalligrammatidae тұқымында, үлкен, өрнекті қанаттары үшін "юраның көбелектері" деп аталған, бірнеше ерекше үлкен түрлер пайда болды.
The insect order Neuroptera, or net winged insects, includes the lacewings, mantisflies, antlions, and their relatives. The order consists of some 6,000 species. Neuroptera is grouped together with the Megaloptera (alderflies, fishflies, and dobsonflies) and Raphidioptera (snakeflies) in the unranked taxon Neuropterida (once known as Planipennia). Adult neuropterans have four membranous wings, all about the same size, with many veins. They have chewing mouthparts, and undergo complete metamorphosis. Neuropterans first appeared during the Permian period, and continued to diversify through the Mesozoic era. During this time, several unusually large forms evolved, especially in the extinct family Kalligrammatidae, often called "the butterflies of the Jurassic" for their large, patterned wings.
Анатомия және биология
Нейроптериялар – салыстырмалы түрде аз ерекшеліктері бар жұмсақ денелі жәндіктер. Оларда үлкен бүйірлік күрделі көздері болады, сонымен қатар қарашықтар (оцелли) болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін. Олардың ауыз мүшелерінде шайнауға жарамды күшті мандибулалары бар, және көптеген голометаболалық жәндіктер тобында кездесетін әртүрлі бейімделулерден айырылған. Оларда әдетте мөлшері мен пішіні ұқсас төрт қанат және тамырлардың жалпыланған жүйесі болады. Кейбір нейроптериялардың қанаттарында арнайы сезім органдары немесе ұшу кезінде қанаттарын байланыстыратын қыл немесе басқа да құрылымдар болады. Личинкалары – арнайы хищниктер, тісті тесуге және соруға бейімделген созылған мандибулалары бар. Личинкалардың дене пішіні түрлі отбасыларда олардың жемтіктерінің сипатына байланысты өзгереді. Дегенмен, оларда үш жұп кеуде аяқтары болады, әрқайсысы екі тырнақпен аяқталады. Ішек бөлігінің соңғы екі сегментінде көбінесе жабысқақ дискілер орналасқан. Түрлі отбасылардағы личинкалар өздерін қалдықтармен (тірі және өлген басқа жәндіктерді қоса) камуфляж ретінде жабады, бұл құмырсқалардың арыстанында ең жоғары деңгейге жетеді, олар топырақтағы "шұңқырлардан" жемтікті қоршап алып, оны толығымен көзден жасырады. Кейбір Ithonidae личинкалары тамырлармен қоректенеді, ал Sisyridae личинкалары сулы және тұщы сулы губкалармен қоректенеді. Кейбір мантиспидтер жәндік жұмыртқасының қапшықтарында паразиттік тіршілік етеді. Басқа голометаболалық топтардағыдай, қуыршақ сатысы жібек пен топырақтан немесе басқа да қалдықтардан тұратын коконның ішінде жабылады. Қуыршақ әдетте мандибулаларымен коконды кесіп шығады, тіпті ересек нысанына айналуға дейін қысқа уақытқа қозғалуы мүмкін. Burmaleon туысы кеноман дәуіріне жататын бірмалық янтарьдағы екі қазбадан сипатталған, бұл ерте креда кезеңінде немесе одан бұрынғы короналық топтың таралуын көрсетеді. Kalligrammatidae туысы юра кезеңінен аптиан (Төменгі креда) кезеңіне дейін өмір сүрген. Ithonidae юра кезеңінен қазіргі уақытқа дейін өмір сүрген, ал олардың жойылған тармақтары географиялық тұрғыдан кеңінен таралған.
Neuropterans are soft bodied insects with relatively few specialized features. They have large lateral compound eyes, and may or may not also have ocelli. Their mouthparts have strong mandibles suitable for chewing, and lack the various adaptations found in most other holometabolan insect groups. They have four wings, usually similar in size and shape, and a generalised pattern of veins. Some neuropterans have specialised sense organs in their wings, or have bristles or other structures to link their wings together during flight. The larvae are specialised predators, with elongated mandibles adapted for piercing and sucking. The larval body form varies between different families, depending on the nature of their prey. In general, however, they have three pairs of thoracic legs, each ending in two claws. The abdomen often has adhesive discs on the last two segments. Larvae in various families cover themselves in debris (including other insects, living and dead) as camouflage, taken to an extreme in the ant lions, which bury themselves completely out of sight and ambush prey from "pits" in the soil. Larvae of some Ithonidae are root feeders, and larvae of Sisyridae are aquatic, and feed on freshwater sponges. A few mantispids are parasites of spider egg sacs. As in other holometabolic orders, the pupal stage is enclosed in some form of cocoon composed of silk and soil or other debris. The pupa eventually cuts its way out of the cocoon with its mandibles, and may even move about for a short while before undergoing the moult to the adult form. The genus Burmaleon is described from two fossils of Cenomanian age Burmese amber, implying crown group radiation in the Early Cretaceous or earlier. The family Kalligrammatidae lived from the Jurassic to Aptian (Lower Cretaceous) periods. Ithonidae are from the Jurassic to Recent, and the extinct lineages of the family were widespread geographically.
Филогения
2018 жылы митохондриялық рРНК және митогеномдық деректерді қолдана отырып жасалған молекулалық талдау Мегалоптераны Невроптераға, ал Рафидиоптераны осы біріккен топқа туыс деп көрсетті, бірақ бұл нәтижелер әзірге нақты саналмады. Топтың филогенезін түсінуге қазба қалдықтары да үлкен үлес қосты. Myrmeleontiformia ішіндегі туыстық байланыстар әлі де өзгеріп отыр. 2023 жылы жарияланған филогеномдық талдау нейроптиридтер тобының құрылымын растады және келесі филогенетикалық ағашта көрсетілгендей, Нейроптирида отбасылары арасындағы қарым-қатынастарды анықтады.
Molecular analysis in 2018 using mitochondrial rRNA and mitogenomic data places the Megaloptera as sister to Neuroptera, and Raphidioptera as sister to this combined lineage, though these results were considered tentative. The fossil record has contributed to the understanding of the group's phylogeny. Relationships within the Myrmeleontiformia are still in flux. A phylogenomic analysis published in 2023 confirmed the topology of the neuropterid orders and found the relationships between the families of Neuropterida as shown in the following phylogenetic tree.