Кіріспе

Үш адамдық моррис – үш қатарлы (жолдарды есептегенде) тақтада ойналатын, крестики-ноликиге ұқсас абстрактілі стратегиялық ойын. Ол алты адамдық моррис және тоғыз адамдық моррис ойындарымен де байланысты. Ойыншы өзінің үш тасшасын қатар тізе отырып жеңіске жетеді.

Ережелер

Әр ойыншының үш фигурасы бар. Жеңімпаз – үш фигурасын тақтадағы сызыққа бірінші болып тізіп қойған ойыншы. Тақтада 3 көлденең, 3 тік және 2 диагональ сызық бар. Ойынды бастау үшін тақта бос болады, ойыншылар кезекпен бос қиылыстарға фигураларын қояды. Барлық фигуралар қойылғаннан кейін (егер осыған дейін жеңімпаз анықталмаған болса), ойын жалғасады, әр ойыншы өз кезегінде бір фигурасын жылжытады. Фигура тақтадағы кез келген бос орынға жылжуы мүмкін, міндетті түрде жанындағысына емес. Шахмат тарихы бойынша, тағы бір нұсқасында фигуралар кез келген бос орынға емес, тек жанындағы бос орынға ғана жылжуы мүмкін, яғни бұрыштан көршілес қабырғаның ортасына, қабырғаның ортасынан ортаға немесе көршілес бұрышқа, немесе ортадан қабырғаның ортасына. Ойынның осы нұсқасында, егер бірінші ойыншыға бірінші фигураны ортаға қоюға рұқсат етілмесе, бірінші ойыншының жеңіске жететін стратегиясы бар, ал рұқсат етілсе, ешбір ойыншының жеңіске жететін стратегиясы жоқ. Х.Ж.Р. Мюррей бірінші нұсқаны «тоғыз тесік», ал екінші нұсқаны «үш еркек моррисі» немесе «кішкентай мерел» деп атайды.

Тарих

Р. С. Беллдің сөзінше, ойынның ең ерте белгілі тақтасында диагональді сызықтар болған және ол "Мысырдағы Курна ғибадатханасының шатыр плиткаларына ойылып салынған"; ол олардың шамамен б.з.б. 1400 жылға дейін сонатын болжаған. Бұл тақтада ойналған кезде ойын Филиппинде "тапатан", ал Қытайда "лук цуть ки" ("алты адам шахматы") деп аталады. Бұл ойын Конфуций дәуірінде, шамамен б.з.б. 500 жылдары ойналған деп саналады. Ғасырлар өткен соң, ойын Овидийдің "Арс Аматория" еңбегінде еске алынған. Ойынның аты Моррис билерімен (содан мористер билерімен) байланысты болуы мүмкін. Дегенмен, Дэниел Кингтің пікірінше, "морис сөзінің сол аттас ескі ағылшын биімен еш қатысы жоқ. Бұл сөз латын тілінен шыққан, ол есептеу кезінде қолданылатын немесе ойынға қатысатын затты білдіреді".

Қатардағы ойындар

Алты адамдық Моррис және тоғыз адамдық Моррис сәйкесінше алты және тоғыз фигураны пайдаланады және әртүрлі тақталарда ойналады. Тик-так-то ойынында фигуралар (немесе белгілер) тақта толығанша орналастырылады; егер ешбір ойыншыда бұл кезде тік немесе диагональ бойынша қатар болмаса, ойын тең аяқталады. Tic-tac-тоның кеңейтілген нұсқасында, үш адамдық Моррис ойыны сияқты, әр ойыншының үш фигурасы болады, бірақ фигураларды жылжытқанда ойыншылар алдымен бірінші фигураларын, содан кейін екінші фигураларын, содан кейін үшінші фигураларын, содан кейін қайтадан бірінші фигураларын және т.б. жылжытуы керек. Бұл ойын Tic-tac-то және үш адамдық Моррис ойындарынан қиынрақ, бірақ бірінші ойыншы шетін алғаш басып алып жеңуге мүмкіндігі бар. Балама ретінде, ортаны немесе бұрышты алғаш басып алса, ойын тең аяқталады. Филиппиннен келген Тапатан ойынында қосымша ереже бар: фигуралар тек іргелес жайларға ғана жылжуы мүмкін. Франциядан келген Марелль ойынында да сондай ереже бар: фигуралар тек іргелес жайларға ғана жылжуы мүмкін, ал орталық жайды (орталық қиылыс нүктесін) әр ойыншы өзінің бірінші фигурасын салғаннан кейін ғана пайдалануға болады. Үндістаннан келген Tant Fant ойынында да сондай ереже бар: фигуралар тек іргелес жайларға ғана жылжуы мүмкін, ал фигуралар ойын басталғанға дейін салынады. Ганадан келген Ачи ойынында да сондай ереже бар: фигуралар тек іргелес жайларға ғана жылжуы мүмкін, бірақ әр ойыншыда үш емес, төрт фигура болады. Нью-Мексикода ойлап табылған американдық нұсқасы Пикария орталық шеттік нүктелерге диагональды қосымшалар қосады, бұл орталық және бұрыш нүктелерінің арасында орналасқан төрт қосымша ішкі нүктелерді құрайды, 9 немесе 13 жай болуы мүмкін, ал орталық жайды (орталық қиылыс нүктесін) әр ойыншы өзінің бірінші фигурасын салғаннан кейін ғана пайдалануға болады (варианты бойынша - барлық фигуралар салынғаннан кейін орталық жайды пайдалануға болмайды).