Кіріспе
Сардиния корольдіктерінің (1848–61) және біріккен Италияның (1861–1948) Конституциясы. Statuto Albertino (ағылш. Albertine Statute) – Сардиния королі Карл Альберт Сардиния корольдігіне 1848 жылдың 4 наурызында берген конституция, итальян және француз тілдерінде жазылған. Бұл Статут кейін біріккен Италия Корольдігінің конституциясына айналып, 1948 жылға дейін өзгерістермен күшінде болды. Карл Альберт Конституциялық жарлық беруге құштар болмады, сондықтан ол абсолюттік монархиясының аяқталуына себеп болған Статутқа қарамастан, мүмкіндігінше көп билікті сақтауға тырысты. Конституция біржақты көпшілік дауыс беру жүйесін орнатып, бастапқыда 25 жастан асқан, дәулетті еркектерге сайлау құқығын берді. 1919 жылы біржақты көпшілік жүйе пропорционалды өкілдік жүйесіне ауыстырылды. КАРЛО АЛЬБЕРТО, Құдайдың рақымымен, САРДИНИЯ, КИПР және ИЕРУСАЛИМ патшасы және т.б., т.б., т.б. Біз бүгін патшалық адалдықпен және әкелік сүйіспеншілікпен, өткен жылдың 8 ақпанындағы жарлығымызда жариялағандарымызды орындау үшін келдік. Осы жарлықпен елімізді қоршап тұрған ерекше оқиғалардың ортасында, жағдайдың ауырлығына қарай, оларға деген сеніміміздің артатынын және тек жүрегіміздің ықыласына құлақ асып, олардың тағдырын заман рухына, Ұлттың мүддесі мен қадір-қасиетіне сай келтіру ниетіміздің қаншалықты қатал екенін көрсетуді қаладық. Осы Бастауыш Жарғыдағы кең және мықты өкілді институттарды, бізге сенім, мойынсұнушылық және сүйіспеншіліктің көптеген дәлелдерін берген халқымызды біздің Италия Королевімізге байланыстыратын ажырамас сүйіспеншілік байланыстарымен қайтадан екі еселендірудің ең сенімді құралы деп санағаннан кейін, біз оны бекітуге және жариялауға бел будық, Құдай біздің ниеттерімізге батасын береді, ал еркін, мықты және бақытты Ұлт әрқашан өзінің ежелгі даңқына лайық болып көрінеді және салтанатты болашаққа лайық болады. Осы себепті, біздің патшалық өкілеттігімізбен, кеңесіміздің пікірін алғаннан кейін, біз бұйырдық және бұйырдық, монархияның мәңгілік және кері қайтарылмайтын, негізгі заң күшімен, келесідей:
The Statuto Albertino (English: Albertine Statute) was the constitution granted by King Charles Albert of Sardinia to the Kingdom of Sardinia on 4 March 1848 and written in Italian and French. The Statute later became the constitution of the unified Kingdom of Italy and remained in force, with changes, until 1948. Charles Albert did not want to grant a Constitutional Charter so he attempted to maintain as much power as he could even though the Statute marked the end of his absolute monarchy. The Constitution established a uninominal majoritarian electoral system and initially gave suffrage to wealthy males over the age of 25. In 1919, the uninominal majoritarian system was altered into a proportional representation system. CARLO ALBERTO, by the grace of God, KING OF SARDINIA, OF CYPRUS, AND OF JERUSALEM Etc., Etc., Etc. With regal loyalty and fatherly love We come today to accomplish what We had announced to Our most beloved subjects with Our proclamation of the 8th of the February last, with which We wanted to demonstrate, in the midst of the extraordinary events which surround the country, how Our confidence in them increases with the gravity of the circumstances and, heeding only of the impulses of Our heart, how determined is Our intention to adapt their destiny to the spirit of the times, for the interest and for the dignity of the Nation. Having considered the broad and strong representative institutions contained in the present Fundamental Statute to be the most certain means of redoubling with the links of indissoluble affection that bind to Our Italian Crown a People who have given Us so many proofs of faith, of obedience and of love, We have determined to sanction it and to promulgate it, in the faith that God will bless Our intentions, and that the free, strong and happy Nation will always show itself ever more worthy of its ancient fame and will deserve a glorious future. For this reason, by Our certain Royal authority, having had the opinion of Our Concil, We have ordered and We do order with the force of Statute and fundamental Law, perpetual and irrevocable from the Monarchy, that which follows:
Азаматтардың құқықтары мен міндеттері (24-32-баптар)
Статут заң алдында барлық азаматтарды тең деп жариялады, лауазымдары мен атақтарына қарамастан олардың азаматтық және саяси құқықтары тең болды, сондай-ақ барлық азаматтарды заңмен көзделген шектеулерден басқа азаматтық және әскери лауазымдарға үміткер етуге құқылы болды. Барлық азаматтар мүліктеріне пропорционалды түрде салық төлеуге міндетті болды. Статут жеке адамның бостандығы мен тұрғын үйінің қол сұғылмауын қамтамасыз ететін habeas corpus құқығын берді. Ешкімді заңмен белгіленген жағдайларда және тәртіпте ғана ұстауға, сотқа беруге немесе үйін тінтіп қарауға болмайды. Барлық мүлік қол сұғылмаушылыққа ие болды. Дегенмен, егер қоғамдық мүдде талап етсе, азаматтардан заңға сәйкес тиісті өтемақы төленіп, мүлкін толығымен немесе ішінара беру талап етілуі мүмкін. Баспасөз бостандығы берілді, бірақ үкіметке осы бостандықтың теріс пайдаланылуын жазалауға құқық берілді. Сонымен қатар, 1870 жылға дейін Киелі кітаптарды, катехизистерді, діни кітаптар мен дұғалық кітаптарды басып шығаруға рұқсат беру құқығы тек Епископтарға ғана берілді. Азаматтардың бейбіт және қарусыз жиналуға құқығы бар (қару ұстау және алып жүру құқығы мойындалмады), бірақ үкімет бұл құқықты қоғамдық игілік үшін реттеуге құқылы болды. Алайда, қоғамдық орындардағы жиынтар полиция бақылауында болды. Палаталар мен Корольдің келісімінсіз салық салуға немесе жинауға болмайды. Мемлекеттік қарыз кепілдікпен қамтамасыз етілді және мемлекеттің кредиторлар алдындағы барлық міндеттемелері орындалуы тиіс.
Сенат (33-38-баптар)
Сенаторлар патша тарапынан өмір бойына тағайындалды және олардың жасы кемінде 40-қа толуы керек еді. Бірақ, бұл мереке күні кейіннен маусым айының бірінші жексенбісіне ауыстырылды. Бұл ұлттық мереке бастапқыда еркіндікке қол жеткізуді білдірген, алайда уақыт өте келе монархияны тойлау күні ретінде қабылдана бастады, тіпті Бенито Муссолини билікке келгеннен кейін де осылай қабылдана берді.
Статутқа қайта оралу
Статуттың қолданысқа енгізілген алғашқы жылдарынан бастап, Корольдіктің үкімет түрі таза конституциялық жүйеден (1871 жылғы Германия империясының Конституциясы немесе 1814 және 1830 жылдардағы француз конституциялары сияқты, онда Үкімет тек қана Корольдің сенімін қажет етті, ал Парламенттің оның қалыптасуына ешқандай қатысы болмады) британдық кабинеттік жүйеге ұқсас формаға өтті. Бұл қалыптасқан тәжірибе Сидни Соннино 1897 жылдың қаңтарында «Торниамо алло Статуто» («Статутқа оралайық») атты мақаласын жариялағанда сынға ұшырады: ол екі онжылдық бойы оңшыл партиялардың саяси манифестіне айналды. Расында, Италия Корольдігі тарихындағы бірнеше шешуші сәттерді талдау көрсетті, биліктің мәні әрқашан тек Корольдің және оған сенген бірнеше адамның қолында болды. Бұл ойға көптеген фактілер куә: үш адам ғана Италияны Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуға бастап келді (Король, Премьер-министр және Сыртқы істер министрі), Статуттың 5-бабын қатаң сақтап, Парламент соғыс бағыты туралы ресми пікір білдіре алмады.