Норвегия әскери әуе күштері

Кіріспе

Норвегия қарулы күштерінің әуе соғысы саласы

Норвегия Корольдік әуе күштері (RNoAF) (Luftforsvaret) – Норвегияның әуе күштері. Ол 1944 жылғы 10 қарашада Норвегия қарулы күштерінің жеке тармағы ретінде құрылды. RNoAF-тың бейбіт уақыттағы штаты шамамен 2430 қызметкерді (офицерлер, қатардағы әскери қызметшілер және азаматтық персонал) құрайды. 600 адам сондай-ақ RNoAF-та мерзімдік қызметтен өтеді. Жұмылдырудан кейін RNoAF шамамен 5500 адамнан тұрады. RNoAF инфрақұрылымына жеті әуе базасы (Øрланд, Рюгге, Андоя, Эвенес, Бардуфосс, Бодё және Гардермоен), бір басқару және хабарлау орталығы (Соррейсада) және үш оқу орталығы кіреді: Тронхеймнен 32,7 км солтүстікке орналасқан Штердальдағы Вернес (қазіргі Тронхейм әуежайының орны), Кристиансандағы Кьевик және Ставангердегі KNM Harald Haarfagre/Madlaleiren.

Тұжырымдама

Әскери ұшулар 1912 жылдың 1 маусымында басталды. Алғашқы ұшақ, HNoMS Start, халықтан жиналған ақшаға сатып алынды және Норвегияның алғашқы су асты кемесі HNoMS Kobben (A 1) командирінің орынбасары Ханс Донс басқарды. 1940 жылға дейін Әскери-теңіз күштері мен Әскери-әуе күштеріне қарасты ұшақтардың көп бөлігі отандық конструкциялар болды немесе лицензия бойынша құрастырылды, ал Әскери-әуе күштерінің басты бомбалаушы/барлаушы ұшағы голландиялық Fokker C. V. болды.

Екінші дүниежүзілік соғысқа дайындық

1944 жылға дейін Әуе күштері Норвегия армиясының әуе қызметіне (Hærens Flyvevaaben) және Норвегия Корольдік теңіз күштерінің әуе қызметіне (Marinens Flyvevaaben) бөлінді. 1930 жылдардың соңында соғыс жақындаған сайын, Ұлыбританиядан он екі Gloster Gladiator және Германиядан алты Heinkel He 115 сияқты заманауи ұшақтар шетелден сатып алынды. 1940 жылдың 9 сәуірінде Норвегияға жасалған шабуылға дейін АҚШ компанияларына ұшақтарға үлкен тапсырыс берілді. АҚШ-тан жасалған ең маңызды тапсырыстардың бірі – екі заманауи Curtiss P-36 Hawk монопланына берілген тапсырыс болды. Біріншісі – 24 Hawk 75A-6 (1200 а.к. Pratt & Whitney R-1830 SC3 G Twin Wasp қозғалтқыштарымен), олардың 19-ы шабуылдан бұрын жеткізілді. Бірақ шабуыл басталғанда олардың ешқайсысы қолданысқа енгізілмеген. Олардың бір бөлігі әлі де Осло портындағы жәшіктерде болса, қалғаны Кьеллер ұшақ зауытында ұшуға дайын тұрды, бірақ жауынгерлік тапсырмаларды орындауға дайын емес еді. Кейбір Кьеллер ұшақтарында пулемет орнатылмаған, ал орнатылғандарында пулеметтік нысаналар болмады. Норвегияға бағытталған соңғы бес 75A-6 ұшағы бар кеме Ұлыбританияға бұрылып, онда Корольдік әуе күштері (RAF) оларды қабылдады. Неміс басқыншылары қолға түсірген 19 норвегиялық P-36 ұшағының барлығы кейін неміс билігі Финляндия әуе күштеріне сатылды, олар оларды Ұлттық соғыс кезінде тиімді пайдаланды. P-36 ұшақтарына берілген тағы бір тапсырыс – 36 Hawk 75A-8 (1200 а.к. Wright R-1820-95 Cyclone 9 қозғалтқыштарымен), олардың ешқайсысы шабуылға уақытында жеткізілмеді, бірақ Канаданың Онтарио штатындағы Торонто қаласының жанындағы «Шағын Норвегия» базасына жеткізілді. Ол жерде олар норвегиялық ұшқыштарды оқыту үшін пайдаланылды, содан кейін USAAF ұшақтарды өз иелігіне алып, оларды P-36G белгісімен пайдаланды. Сонымен қатар, шабуылға дейін 24 Northrop N-3PB жүзуші ұшақтарына норвегиялық талаптарға сәйкес патрульдік бомбалаушы ұшақтарға тапсырыс берілді. 1940 жылдың 12 наурызында Норвегия Корольдік әуе күштерінің ескірген MF.11 екіұшақты патрульдік ұшақтарын алмастыру мақсатында тапсырыс берілді. 9 сәуірге дейін олардың ешқайсысы жеткізілмеді. 1941 жылдың мамырында 330 (норвегиялық) эскадрильясымен қолданысқа енгізілгеннен кейін, олар Рейкьявик, Исландияда теңіздік кемелерге қарсы және конвойды сүйемелдеу міндеттерін орындады.

Before 1944, the Air Force were divided into the Norwegian Army Air Service (Hærens Flyvevaaben) and the Royal Norwegian Navy Air Service (Marinens Flyvevaaben). In the late 1930s, as war seemed imminent, more modern aircraft were bought from abroad, including twelve Gloster Gladiator fighters from the UK, and six Heinkel He 115s from Germany. Considerable orders for aircraft were placed with United States companies during the months prior to the invasion of Norway on 9 April 1940. The most important of the US orders were two orders for comparatively modern Curtiss P 36 Hawk monoplane fighters. The first was for 24 Hawk 75A 6 (with 1200 hp Pratt & Whitney R 1830 SC3 G Twin Wasp engines), 19 of which were delivered before the invasion. Of these 19, though, none were operational when the attack came. A number were still in their shipping crates in Oslo harbour, while others stood at the Kjeller aircraft factory, flight ready, but none combat ready. Some of the Kjeller aircraft had not been fitted with machine guns, and those that had been fitted still lacked gun sights. The ship with the last five 75A 6s that were bound for Norway was diverted to the United Kingdom, where they were taken over by Royal Air Force (RAF). All 19 Norwegian P 36s that were captured by the German invaders were later sold by the German authorities to the Finnish Air Force, which was to use them to good effect during the Continuation War. The other order for P 36s was for 36 Hawk 75A 8 (with 1200 hp Wright R 1820 95 Cyclone 9 engines), none of which were delivered in time for the invasion, but were delivered to "Little Norway" near Toronto, Ontario, Canada. There they were used for training Norwegian pilots until the USAAF took over the aircraft and used them under the designation P 36G. Also ordered prior to the invasion were 24 Northrop N 3PB float planes built in on Norwegian specifications for a patrol bomber. The order was made on 12 March 1940 in an effort to replace the Royal Norwegian Navy Air Service's obsolete MF.11 biplane patrol aircraft. None of the type were delivered by 9 April and when they became operational with the 330 (Norwegian) Squadron in May 1941 they were stationed at Reykjavík, Iceland performing anti submarine and convoy escort duties.

Қашу және жер аударылу

Теңсіз жағдай норвегиялық әуе күштерінің жылдам жеңіліске ұшырауына әкелді, тіпті жауынгерлік қанаттың (Ягевинген) жеті «Гладиатор» ұшағы Форнебу әуежайын шабуылдаған неміс күштерінен белгілі бір жетістікпен қорғады – екі Bf 110 ауыр истребителі, екі He 111 бомбалаушысы және бір Junkers Ju 52 көліктік ұшағын жойды. Ягевинген Форнебуда қайта қаруланғанда жерден оққа түсірілген екі «Гладиатор» ұшағын және біреуін әуеде, болашақ «Эксперт» Хельмут Лент атып түсірді, нәтижесінде сержант пилот жараланды. Одақтас күштердің шығуынан кейін Норвегия үкіметі Норвегиядағы соғысты тоқтатты және 1940 жылдың 10 маусымында Ұлыбританияға эвакуацияланды. Тек Норвегия Корольдік Әскери-әуе күштерінің ұшақтары ғана Солтүстік Норвегиядағы соңғы базаларынан Ұлыбританияға дейін ұшуға қабілетті болды. Британ аралдарына жеткен норвегиялық ұшақтардың арасында төрт неміс жасаған Heinkel He 115 гидроұшақ бомбалаушысы болды, олардың алтауы соғыстан бұрын сатып алынған, ал тағы екеуі Норвегия кампаниясы кезінде немістерден тартып алынған. Бір He 115 Норвегияның материгі капитуляцияға тап болмас бұрын Финляндияға қашып кетті, сондай-ақ үш M. F. 11 ұшағы да; олар Петсамодағы Салмиярви көліне қонды. Неміс ауыр крейсері «Адмирал Хипперден» алынған Arado Ar 196 ұшағы да сынақтар үшін Ұлыбританияға ұшырылды. Норвегия армиясының әуе күштерінің ұшақтары үшін қашудың жалғыз мүмкіндігі Финляндия болды, онда ұшақтар интернироваться болады, бірақ кем дегенде немістердің қолына түспейді. Екі Fokker C.V. және бір de Havilland Tiger Moth Норвегия материгі капитуляцияға тап болмас бұрын шекараны өтіп, фин әуежайларына қонды. Финляндияға қашқан барлық әскери-теңіз және армия ұшақтары Финляндия әуе күштерінің құрамына енгізілді, ал көптеген экипаж мүшелері ақырында «Кіші Норвегияға» жетті. Армия және Әскери-теңіз әуе күштері Ұлыбританияда Бірлескен штабтар басшылығы астында орналасты. Норвегиялық әуе және жердегі экипаждар британдық Корольдік әуе күштерінің құрамында жұмыс істеді, толығымен норвегиялық эскадрильяларда, сондай-ақ RAF Ferry Command және RAF Bomber Command сияқты басқа эскадрильялар мен бөлімшелерде. Атап айтқанда, норвегиялық персонал Supermarine Spitfires екі эскадрильясын басқарды: RAF 132 (Норвегия) қанаты No. 331 (Норвегия) эскадрильясынан және RAF No. 332 (Норвегия) эскадрильясынан тұрды. Ұшақтар мен операциялық шығындар эмиграциядағы норвегиялық үкімет тарапынан қаржыландырылды. 1940 жылдың күзінде Канададағы Торонто аралының әуежайының жанында «Кіші Норвегия» деп аталатын норвегиялық оқу орталығы құрылды. Норвегия Корольдік әуе күштері (RNoAF) 1944 жылдың 1 қарашасында патшалық жарлықпен құрылды, осылайша армия және әскери-теңіз әуе күштері біріктірілді. No. 331 (Норвегия) эскадрильясы 1941 жылдан бастап Лондонды қорғады және соғыс кезінде Оңтүстік Англиядағы ең табысты истребитель эскадрильясы болды. 1945 жылдың 8 мамырына дейін 335 адам RNoAF күш-жігеріне қатысқан кезде қаза тапты.

The unequal situation led to the rapid defeat of the Norwegian air forces, even though seven Gladiators from the fighter wing (Jagevingen) defended Fornebu airport against the attacking German forces with some success—claiming two Bf 110 heavy fighters, two He 111 bombers and one Junkers Ju 52 transport. Jagevingen lost two Gladiators to ground strafing while they were rearming on Fornebu and one in the air, shot down by Future Experte Helmut Lent, injuring the sergeant pilot. After the withdrawal of allied forces, the Norwegian Government ceased fighting in Norway and evacuated to the United Kingdom on 10 June 1940. Only aircraft of the Royal Norwegian Navy Air Service had the range to fly all the way from their last remaining bases in Northern Norway to the UK. Included amongst the Norwegian aircraft that reached the British Isles were four German made Heinkel He 115 seaplane bombers, six of which were bought before the war and two more were captured from the Germans during the Norwegian Campaign. One He 115 also escaped to Finland before the surrender of mainland Norway, as did three M. F. 11s; landing on Lake Salmijärvi in Petsamo. A captured Arado Ar 196 originating from the German heavy cruiser Admiral Hipper was also flown to Britain for testing. For the Norwegian Army Air Service aircraft the only option for escape was Finland, where the planes would be interned but at least not fall into the hands of the Germans. In all two Fokker C. V. s and one de Havilland Tiger Moth made it across the border and onto Finnish airfields just before the capitulation of mainland Norway. All navy and army aircraft that fled to Finland were pressed into service with the Finnish Air Force, while most of the aircrew eventually ended up in "Little Norway". The Army and Navy air services established themselves in Britain under the command of the Joint Chiefs of Staff. Norwegian air and ground crews operated as part of the British Royal Air Force, in both wholly Norwegian squadrons and also in other squadrons and units such as RAF Ferry Command and RAF Bomber Command. In particular, Norwegian personnel operated two squadrons of Supermarine Spitfires: RAF 132 (Norwegian) Wing consisted of No. 331 (Norwegian) Squadron and RAF No. 332 (Norwegian) Squadron. Both planes and running costs were financed by the exiled Norwegian government. In the autumn of 1940, a Norwegian training centre known as "Little Norway" was established next to Toronto Island Airport, Canada. The Royal Norwegian Air Force (RNoAF) was established by a royal decree on 1 November 1944, thereby merging the Army and Navy air forces. No. 331 (Norwegian) Squadron defended London from 1941 and was the highest scoring fighter squadron in South England during the war. Up until 8 May 1945, 335 persons had lost their lives while taking part in the efforts of the RNoAF.

Соғыстан кейінгі әуе күштері

Соғыстан кейін Spitfire 50-жылдарға дейін RNoAF қатарында қызмет етті. 1947 жылы Бақылау және басқару бөлімі алғашқы радар жүйесін алды, ал сол шамада RNoAF де Хавиллэнд Вампир реактивті ұшақтарын алды. 1949 жылы Норвегия НАТО-ны құруға бірге қосылды және көп ұзамай MAP (Әскери көмек бағдарламасы) арқылы американдық ұшақтарды алды. Суық соғыс барысында Әуе күштерінің кеңеюі өте қарқынды жүрді. Суық соғыс кезінде Норвегия Әуе күштері НАТО-ның екі әуе күшінің бірі ғана болды – екіншісі Түркия – және олар Кеңес Одағымен құрлықтағы шекарасы бар аймаққа жауапты болды. Норвегиялық истребительдер жылына орта есеппен 500–600 рет совет ұшақтарын тоқтатып, ұшып өтуіне кедергі келтірді. 1959 жылы зениттік артиллерия Корольдік Норвегия Әуе күштеріне біріктірілді. 1999 жылы Норвегия алты F-16 ұшағымен НАТО-ның Югославияны бомбалау операциясына қатысты.

ХХІ ғасырдағы РNoAF

2002 жылдың қазан айында 18 норвегиялық, даниялық және голландтық F 16 истребитель-бомбардировщиктерінен тұратын үш елдік күш, бір голландиялық әуе күштерінің KC 10A жанармай құюшы ұшағымен бірге Қырғызстандағы Манас әуе базасына ұшып, Ауғанстандағы НАТО жер күштерін қолдау мақсатында "Тұрақты бостандық" операциясына қатысты. Осы операциялардың бірі – "Шөл арыстаны" операциясы. 27-28 қаңтарда норвегиялық F 16 ұшақтары "Мунгус" операциясы басталғанда Ади Гар тауларында "Хезб-е Ислами Гулбуддин" жасақтарын бомбалады. 2004 жылы төрт F 16 НАТО-ның Балтық елдеріндегі әуе күзету операциясына қатысты. 2006 жылдың ақпан айынан бастап сегіз Нидерланд Корольдік әуе күштерінің F 16 ұшағы, сондай-ақ төрт Норвегия Корольдік әуе күштерінің F 16 ұшағы Ауғанстанның оңтүстік провинцияларында НАТО Халықаралық қауіпсіздікке көмектесу күштерінің жер күштерін көбінесе қолдады. Бұл әуе тобы 1-ші Нидерланд-Норвегия Еуропалық қатысушы күштер экспедициялық әуе қанаты (1 NLD/NOR EEAW) деп аталады.

2010 жылдар

2011 жылы F-16 ұшақтары Ливияның ұшуға тыйым салынған аймағын сақтау үшін жіберілді. Сыртқы істер министрі Йонас Гахр Стор жасаған мәлімдемеде «Ливия, Бахрейн және Йемендегі бейбіт наразылық білдірушілерге» қарсы зорлық-зомбылық айыпталды, сондай-ақ наразылықтар «халықтың демократияға қатысуға деген ниетін көрсетеді» делінді. Билік адам құқықтары, соның ішінде саяси, экономикалық және әлеуметтік құқықтарды құрметтеуге тиіс. Қазіргі уақытта барлық тараптар реформалар бойынша бейбіт диалогты ынталандыру үшін бар күштерін салуы керек. 2011 жылдың 19 наурызында Норвегия үкіметі Норвегия Корольдік әуе күштеріне Ливияға жөнелуге рұқсат берді. Норвегия алты F-16 истребителі мен әскери қызметкерлерді мақұлдады. Жөнелу 21 наурызда Криттегі Суда шығанағындағы Суда әуе базасынан басталды. 2011 жылдың 24 наурызында Норвегия Корольдік әуе күштерінің F-16 ұшақтары «Одиссей таңы» операциясы аясында АҚШ Африка әскеріне бағындырылды. 2011 жылдың 25 наурызында Норвегия Корольдік әуе күштерінің F-16 ұшақтарынан лазерлік басқарылатын бомбалар Ливия танктеріне қарсы қолданылды, ал 26 наурызға қараған түні әуежай бомбаланды. 2011 жылдың 26 наурызында күштер «Бірыңғай қорғаушы» операциясына да жөнелтілді. 2011 жылдың шілдесіне дейін Норвегияның F-16 ұшақтары шамамен 600 бомба тастады, бұл сол кезде тасталған барлық бомбалардың 17% құрады. 26 сәуірге қараған түні Триполидегі Каддафи штабын норвегиялық F-16 ұшақтары бомбалады. 2011 жылдың қыркүйегінен желтоқсан айына дейін Әуе күштері «Океан қалқаны» операциясына жеке құрам мен бір P-3 Orion ұшағын жіберді. Сейшель аралдарынан ұшқан ұшақ Сомали бассейнінде қарақшыларды іздеді. 2016 жылдың сәуір айында Бодё ауруханасындағы науқастың өмірі құтқарылды, қажетті медициналық жабдықтар Værnes әуе стансасынан Әуе күштерінің F-16 ұшағымен Норвегияның жартысына дейін 25 минутта жеткізілді. 2017 жылдың 29 наурызында Норвегия 2022 және 2023 жылдар аралығында жеткізілетін бес P-8A ұшағына келісімшартқа қол қойды. 2017 жылдың 3 қарашасында Норвегия Корольдік әуе күштері алғашқы F-35A Lightning II ұшағын қабылдады.

2020 жылдар

2021 жылдың наурыз айында RNoAF төрт F 35A Lightning II және 130 әскери қызметкерімен Исландияның әуе қорғау миссиясына қатысты. 2022 жылдың 6 қаңтарында F 35 ресми түрде жедел реакциялық күш миссиясын қабылдады, бұл F 16 паркінің 42 жылдық қызметін аяқтады және Норвегияны толығымен бесінші буын истребителдерінен құралған истребитель паркін иеленген әлемдегі алғашқы ел етті. 2021 жылдың желтоқсанында Румыния 32 F 16A ұшағын сатып алуға ниет білдірді. Алғашқы үш ұшақ 2023 жылдың қараша айында жеткізілді. 2022 жылдың маусым айында Норвегия 14 NH90 тікұшағын сатып алу шартын бұзды, өйткені жеткізуші Норвегияға қажетті жағдайға келтірілген және ұрысқа дайын ұшақтарды жеткізе алмады. Барлық NH90 тікұшақтарының рейстері тоқтатылды, барлық сатып алынған тікұшақтар өндірушіге қайтарылмақ, ал Норвегия жаңа ұшақтар сатып алуды жоспарлап отыр.

Зейнеткер

Бұрынғы ұшқан ұшақтарының ішінде Dassault Falcon 20, F 16 Fighting Falcon, North American F 86K, Republic F 84G, F 104 Starfighter, Northrop F 5, Lockheed T 33, Fairchild PT 26, Catalina PB5Y A, Douglas C 47, DHC 3 Otter, Noorduyn Norseman, Cessna O 1, Bell UH 1B, Bell 47G, P 3 Orion, NHIndustries NH90 және Westland Sea King тікұшағы болды.

Комиссиялық офицерлер шендері

Комиссия алған офицерлердің шендік белгілері.

Басқа да шендер

Сержанттар мен қатардағы әскери қызметшілердің тараздық белгілері.