Кіріспе

Жаңа әлем тарихындағы көрнекті тұлғалардың өмірбаяндары жинағы. "Appletons' Cyclopædia of American Biography" – 1887 және 1889 жылдар аралығында жарық көрген, алты томдық көрнекті тұлғалардың өмірбаяндары жинағы. Оның авторсыз мақалалары көптеген жылдар бойы сенімді дерек көзі ретінде қабылдалды. Кейіннен бұл энциклопедияда ешқашан өмір сүрмеген адамдар туралы ондаған өмірбаяндар бар екені белгілі болды. "Циклопедия" туралы жазылған көптеген мақалаларда авторлар қателік жіберіп, атауын "Апплтонның Америкалық биографиясы циклопедиясы" деп, апострофты дұрыс емес жерге қойған.

Шолу

Бұл энциклопедияда 20 000-нан астам АҚШ азаматының, оның ішінде қазіргі заманда өмір сургендердің де есімдері тізілген. Сонымен қатар, Солтүстік және Оңтүстік Американың басқа елдерінің бірнеше мың азаматының есімдері де кірген. Мақсаты – Жаңа әлемнің барлық еңбек еткен тұлғаларын қамту еді. Бұл еңбекте Америка тарихымен тығыз байланысты 1000-ға жуық шетелдік туған адамдардың есімдері де жазылған. «Циклопедия» 60-қа жуық толық беттік портреттермен, 1500-ге жуық кішкентай виньеткалық портреттермен, түпнұсқа қолтаңбалармен, сондай-ақ тарихқа әйгілі туған жерлердің, тұрғын үйлердің, ескерткіштердің және қабірлердің жүздеген суреттерімен безендірілген. Мақалалардың ешқайсысына автордың аты-жөні немесе әріптері қойылмаған. Авторлық туралы ақпарат, егер бар болса, үлескерлердің тізімі мен олардың үлестері үлескерлер атымен әліпбилік тәртіппен реттелген арқылы анықталады. Бір рецензент бұл әдісті өте қолайсыз деп тапты, себебі нақты эскиздің авторын табу үшін бүкіл тізімді қарап шығу қажет болады. Дегенмен, осы тізімдерде көптеген эскиздердің авторларын, тіпті президент Гровер Кливлендтің эскизін жазған авторды табу мүмкін емес.

Өлең-жырлары

Апплтонның «Циклопедиясы» 92 нақты жоқ адамның өмірбаянын қамтығанымен, кем дегенде тағы 51 жазба күмәнді деп саналады. Бұл ойдан шығарылған өмірбаяндарды алғаш рет 1919 жылы Джон Хендли Барнхарт Латын Америкасында білім алу үшін Жаңа әлемге келген еуропалық ботаниктер деп есептелген 14 өмірбаяндық очерктерді түсіндірмелермен бірге анықтап, қайта басып шығарды. 1939 жылға қарай 47 ойдан шығарылған өмірбаян табылды, бірақ жүйелі түрде тек H және V әріптері зерттелді. Апплтонның «Циклопедиясындағы» ойдан шығарылған өмірбаяндардың жағдайы 1937 жылы Гучер колледжінің Маргарет Касл Шиндлер бағалаған. Шиндлердің сөзіне сәйкес, осы мақалалардың авторы (немесе авторлары) ғылыми білімге ие болуы керек, өйткені көптеген туындылар ғалымдар болған және алты тілде атауларды ойлап табуға немесе бейімдеуге жеткілікті тілдік білімге ие болған. Ол Оңтүстік Американың тарихы мен географиясын жақсы білген. Оның кейіпкерлері барған көптеген жерлер нақты, ал олар қатысқан тарихи оқиғалардың көпшілігі шын. Дегенмен, ол кейде өзінің жалған еңбегін ашып беретін қателіктер жіберіп отырған. Мысалы, Хуэт де Наварра туралы жазбадағыдай, кейбір жазбалар нақты адам туралы болғанымен, көбінесе олардың көп бөлігі ойдан шығарылған. Добсон Герман Риттерді, III томнан бастап «Оңтүстік және Орталық Америка туралы мақалалардың» көзі ретінде пайда болатынын, ойдан шығарылған мақалалардың ықтимал авторы деп санайды. Добсон бірінші екі томда Хуан Г. Пурон осы рөлде көрінетінін атап өтті, бірақ Барнхарт «Давила, Непомусено» туралы мақаланы күмәнді деп тапса да (бірақ одан әрі күмәнді емес), ал «Чел Аб Ку Кил», «Чигнавитцелут» және «Оксиквиб Чигуэй» да күмәнді деп тізілген. Уильямс «Зенон де Руврой, Чарльз Альберт» туралы мақаланы ойдан шығарылған деп тапты. «Апплтонның» «Циклопедиясына» үлес қосушылар жаңа тақырыптарды ұсынуға құқылы болған және мақаланың көлеміне қарай төленген, мақалалар редакциялық қызметкерлермен тек формасы бойынша тексерілген. Шиндлер «Апплтонның» «Циклопедиясы» «құнды және беделді еңбек» екенін және оның нәтижелері көптеген нақты мақалаларға әсер етуі керек емес екенін мойындады, бірақ Латын Америкасы тақырыбындағы мақалаларды басқа көздермен тексерілгенге дейін сақтықпен пайдалану керек екенін атап өтті.