Кіріспе

Испан тарихшысы (1478–1557)

Гонсало Фернандес де Овьедо и Вальдес (1478 тамыз – 1557), көбінесе Овьедо деп аталатын, испан сарбазы, тарихшы, жазушы, ботаник және отарлаушы болған. Овиедо Кристофер Колумб 1492 жылы аралдарға алғашқы еуропалық болып келгеннен кейінгі алғашқы жылдары Батыс Үндістанды испан отарлауына қатысқан. Овиедоның 1535 жылы жарық көрген «Historia general de las Indias» хроникасы, оның 1526 жылғы «La Natural hystoria de las Indias» еңбегін кеңейту мақсатымен жазылған (авторы қайтыс болғаннан кейін үш ғасырдан соң «Historia general y natural de las Indias» деген атпен қайта басылды), осы мәселе бойынша негізгі дереккөздердің бірі болып табылады. Түпнұсқа мәтіннің бөліктері 16 ғасырда испан, ағылшын, итальян және француз тілдерінде кеңінен таралды, еуропалықтарды гамак, ананас және темекімен таныстырды, сондай-ақ аймақтың отарланған халқының бейнесін жасады.

Ерте өмір

Овиедо Мадридте туып, Фердинанд пен Изабелланың сарайында тәрбиеленген. Ол олардың ұлы, Астурияның ханзадасы Инфанте Джонның шамамен он төрт жасынан бастап, 1497 жылы ханзаданың қайтысына дейін пажасы болды. Содан кейін Овиедо үш жыл Италияда болып, Испанияға қайтып келгеннен кейін Кастилия империясының жаңадан құрылып келе жатқан жобасында бюрократ болып жұмыс істеді. Овиедо алдымен Маргарита де Вергараға, одан кейін Изабель де Агиларға үйленді, бірақ Маргарита бала туғанда қайтыс болды. Кейін Изабель мен олардың көптеген балалары Америкаға Овиедоға қосылғаннан кейін бірнеше жыл ішінде қайтыс болды. Овиедо кейіннен екі ауқымды және мәңгілік құнды еңбек жазды, олардың көп бөлігі оның өлімінен кейін үш ғасырдан астам уақыт өткен соң ғана жарияланды: La historia general y natural de las Indias және Las Quinquagenas de la nobleza de España. "Квинкегеналар" – бұл әдемі, нұсқаулыққа толы әңгімелер жинағы, онда Овиедо өте белгілі замандастары туралы көптеген қызықты әңгімелер айтады. Ол алғаш рет 1880 жылы Мадридте Висенте де ла Фуэнте редакциялаған. Қолжазба көп жыл бойы Монсеррат монастырында, содан кейін Корольдік тарих академиясында сақталды. Сақталған бөліктерін Хосе Амадор де лос Риос 1851 жылы Natural y General Hystoria de las Indias деген атпен басылымды дайындау үшін пайдаланды. "История" еңбегі, стиль жағынан ашық болғанымен, бірінші қолынан алынған көптеген мәліметтерді ұсынады. Кариб аймағындағы испан отарлауының замандасы Лас Касас Овиедоны "Үнділердің ең зұлым қатыгездерінің бірі, ұры және жойқыш, оның тарихында беттермен тең жалғандықтар бар" деп айыптады. Севильдегі толық емес басылым 1555 және 1556 жылдары Эден мен Полюр баспаларында ағылшын және француз тілдерінде кеңінен таралды.

Құрып кеткен жануарлар

Зоологияда «Индияның жалпы тарихы» еңбектері испандық жануарларды сипаттауымен ерекше қызығушылық тудырады, оның ішінде Овиедоның заманы мен Линней мен Кювьеден бастап қазіргі ғылымның дамуы аралығында жойылып кеткен түрлер де бар. Овиедоның мәлімдемесіне сәйкес, аралдағы құрлықтағы жалғыз сүтқоректілер, егеуқұйрықтар мен тышқандардан басқа (Овиедо оларды туған жерлік деп есептеген, бірақ еуропалықтар оларды кездейсоқ әкелген): Хутия: күміс сұр түсті (пардо гри), төрт аяқты, қоянға ұқсас, бірақ кішірек, құлақтары кішкентай және егеуқұйрық сияқты құйрығы бар жануар. Жергілікті тұрғындар мен испандықтар оны иттермен аң аулаған, бірақ қазір «өте сирек кездеседі». Геррит Смит Миллер кіші бұл жануарды қазіргі испандық хутия немесе жойылып кеткен изолободон хутияларының бірі деп анықтады. «Сұр ит» (перро мудо, сөзбе-сөз «сұрт ит», Миллер «саңырау ит» деп аударған): Американың туа біткен иттері, олар қағармайды, тік құлақтары бар, және үй иттерінде кездесетін әртүрлі түк ұзындығы мен түстеріне ие. Оны жергілікті тұрғындар үйлерінде өсіріп, хутияларды аулауға пайдаланған, бірақ еуропалық иттер тиімдірек болды. Овиедо жазған кезде Испаньола аймағында жойылып кеткен, бірақ ол басқа аралдардағы және Америка құрлығындағы (қазіргі Никарагуадағы) жергілікті елді мекендерде осыған ұқсас иттерді көрген.