Кіріспе
Кеміргіштердің түрі
Алтын хомяк немесе Сирия хомяғы (Mesocricetus auratus) – хомяктар тұқымдасының, Cricetinae қосымша тұқымдасына жататын кеміргіш. Олардың табиғи географиялық ареалы Солтүстік Сирия мен Оңтүстік Түркияның шөлейтті аймақтарында орналасқан. Ауыл шаруашылығы және адамдардың қасақана жоюы салдарынан олардың саны жабайы табиғатта азайып барады. Дегенмен, шаруашылықта өсіру бағдарламалары жақсы дамыған, ал шаруашылықта өсірілген алтын хомяктар көбінесе үй жануарлары ретінде ұсталады. Олар сондай-ақ ғылыми зерттеулер үшін де қолданылады. Сирия хомяғы көптеген кішкентай хомяктардан ірілеу (бес есеге дейін үлкен), бірақ жабайы еуропалық хомяқ Сирия хомяғынан да үлкен болады.
Сипаттамалары
Ересек алтын хомстерлердің ұзындығы шамамен 18-20 см жетеді. Ұрғашылары әдетте еркектерге қарағанда ірілеу болады, дене салмағы шамамен 100-180 грамм және өмір сүру ұзақтығы 1,5-2 жылды құрайды. Жеке тәрбиеленген сириялық хомяктардың салмағы 120-150 грамм аралығында болуы мүмкін. Қосымша туысқандары сияқты, алтын хомстердің кеңейтілмелі жақ қалталары бар, олар жақтан иыққа дейін созылады. Табиғатта хомяктар азық-түлік жинап, қоймалайды; олар жақ қалталарын тамақтарын қуыстарына тасымалдау үшін пайдаланады. Оларды табылған жергілікті араб диалектісінде олардың жақ қалталарындағы кең сақтау кеңістігіне байланысты "мырза-көсеуші" (أبو جراب) деп атайды. Жыныстық жағынан жетілген ұрғашы хомяктар әр төрт күнде жыныстық қызуға (эструс) енеді. Алтын хомяк және Mesocricetus туысына жататын басқа да түрлердің жүктілік мерзімі белгілі барлық омыртқалы сүтқоректілердің арасындағы ең қысқасы – шамамен 16 күн. Жүктілік 21 күнге дейін созылуы мүмкін, бірақ бұл сирек кездеседі және көбінесе асқынуларға әкеледі. Олар 20 немесе одан да көп баладан тұратын үлкен ұрпақ тудыра алады, бірақ ұрпақтың орташа саны сегізден онға дейін болады. Егер ана хомяк тәжірибесіз болса немесе өзін қауіпті сезінсе, ол балаларын тастап кетуі немесе жеуі мүмкін. Ұрғашы хомяк бала туғаннан кейін дерлік бірден эструсқа енеді және балалы болған күйінде де жүкті болуы мүмкін. Бұл әрекет ананың денесіне стресс туғызады және көбінесе өте әлсіз және жеткіліксіз тамақтанған балаларға әкеледі.
Like most members of the subfamily, the golden hamster has expandable cheek pouches, which extend from its cheeks to its shoulders. In the wild, hamsters are larder hoarders; they use their cheek pouches to transport food to their burrows. Their name in the local Arabic dialect where they were found roughly translates to "mister saddlebags" (أبو جراب) due to the amount of storage space in their cheek pouches. Sexually mature female hamsters come into heat (estrus) every four days. Golden hamsters and other species in the genus Mesocricetus have the shortest gestation period in any known placental mammal at around 16 days. Gestation has been known to last up to 21 days, but this is rare and almost always results in complications. They can produce large litters of 20 or more young, although the average litter size is between eight and 10 pups. If a mother hamster is inexperienced or feels threatened, she may abandon or eat her pups. A female hamster enters estrus almost immediately after giving birth, and can become pregnant despite already having a litter. This act puts stress on the mother's body and often results in very weak and undernourished young.
Ашылу
Алтын хомяктар Сириядан шыққан және алғаш рет 1797 жылы Сирияда тұратын екі шотланд дәрігері жазған және редакциялаған «Алеппоның табиғи тарихы» кітабының екінші басылымында ғалымдар сипаттаған. Сириялық хомяк 1839 жылы британдық зоолог Джордж Роберт Уотерхаус тарапынан жеке түр ретінде танылды және оған Cricetus auratus немесе «алтын хомяк» деген ат берілді. Холотиптің терісі Лондонның Табиғи тарих мұражайында сақтаулы. 1930 жылы Иерусалимдегі Еврей университетінің профессоры, зоолог Израиль Ахарони Сирияның Алеппо қаласында ана хомяк пен оның балаларын ұстады. Хомяктар Иерусалимде зертханалық жануарлар ретінде өсірілді. 1931 жылы тұтқынға алынған хомяктардың ұрпақтары Ұлыбританияға жеткізілді, онда олар Уэлком ғылыми зерттеулер бюросының қамқорлығына алынды. Олар көбейтілді және тағы екі жұп 1932 жылы Лондон зоологиялық қоғамына берілді. Олардың ұрпақтары 1937 жылы жеке селекционерлерге берілді. 1946 жылы Альберт Марш алғашқы коммерциялық хомяк өсіру бизнесін – Gulf Hamstery ашты, ол Сирия хомягын үй жануарлары және зертханалық жануарлар ретінде насихаттауға бағытталған. 1971 жылы Сириядан АҚШ-қа хомяктардың жекелеген тобы экспортталды, бірақ митохондриялық ДНК зерттеулері барлық үй алтын хомяктарының бір ғана анадан тарағанын көрсетті – бұл, мүмкін, 1930 жылы Сирияда ұсталған хомяк болған. Түрге ат берілгеннен кейін Cricetus туысы бөлінді және бұл түр (тағы бірнеше түрлермен бірге) Mesocricetus туысына қосылды, нәтижесінде алтын хомяқтың қазіргі ғылыми аты Mesocricetus auratus болып қабылданды.
Мінез-құлық
Сириялық хомяктар – жалғыз өмір сүретін жануарлар, олар өте территориялық және бір-біріне төзбейді; бір-біріне шабуыл жасау жиі кездеседі. Көбінесе, аналығы жыныстық қызбада болған кезде еркекпен кездескенде ерекшеліктер болады, бірақ тіпті сонда да аналығы жұптасқаннан кейін еркекке шабуылдауы мүмкін. Егер олар төрт-бес аптада жыныстық жағынан жетілсе, тұтқында сәбилер төрт аптадан кейін анасынан және жынысына қарай бөлінеді. Бір жынысты туыстар сегіз аптаға дейін бірге бола алады, содан кейін олар территориялық болып, бір-бірімен соғысады, кейде өлімге дейін. Аналық алтын хомяктардың арасында бала өлтіру де жиі кездеседі. Тұтқында олар адамдармен байланысқа түскеннен кейін сау ұрпақтарын өлтіріп жеуі мүмкін, себебі кез келген жат иіс қауіпті деп есептеледі. Аналықтары табиғатта өлген балаларын да жейді. Алтын хомяктар өз қуыстарын бүйіріндегі иіс бездерінен шығатын секреттермен белгілейді. Әсіресе еркек хомяктар бездерге жақын денелерін тілдейді, теріге ылғалды жағады, содан кейін территорияларын белгілеу үшін денелерін заттарға сүйрейді. Аналықтары да дене сұйыстықтары мен нәжісін пайдаланады.
Табиғи өмір сүру
1930 жылы профессор Ахарони жинағаннан кейін, табиғатта сирек кездесулер мен ұстау туралы хабарлар түсті. Соңында, Сирияның солтүстігінде және Түркияның оңтүстігінде жабайы алтын хомяктардың қазіргі күйде бар екенін растау үшін 1997 жылдың қыркүйегінде және 1999 жылдың наурыз айында екі экспедиция ұйымдастырылды. Зерттеушілер 30 қуысты тапты және картаға түсірді. Бірде-бір қуыста бірден көп ересек хомяк болған жоқ. Команда алты аналық және жеті аталық хомяқты ұстады. Бір аналық жүкті болды және алты баланы дүниеге әкелді. Осы ұсталған 19 алтын хомяк пен Алеппо университетінен алынған үш жабайы хомяк Германияға жаңа өсіру үшін жіберілді. Бұл жабайы популяциядағы аналықтарды бақылау көрсеткендей, зертханалық популяциялардан өзгеше, олардың белсенділіктері түнгі емес, көбінесе күн батқанда және таң атқанда болады, бұл түнгі жыртқыштардан, мысалы, сұлулардан қашу үшін болуы мүмкін.
Зерттеу жануарлары ретінде
Алтын хомяктар адамның түрлі медициналық жағдайларын, оның ішінде әртүрлі қатерлі ісіктерді, метаболизмдік ауруларды, қатерлі емес тыныс алу ауруларын, жүрек-қан тамырлары ауруларын, жұқпалы ауруларды және жалпы денсаулыққа қатысты мәселелерді модельдеу үшін пайдаланылады. 2006 және 2007 жылдары АҚШ-тағы «Жануарлар әл-ауқаты» заңымен қамтылған зерттеулерге қатысушы жануарлардың 19% алтын хомяктарды құрады.
Үй жануарлары ретінде
Алтын хомстерлер үй жануарлары ретінде танымал, өйткені олар мойынсұнғыш, қызығушылық танытатын, сүйкімді және кішкентай. Дегенмен, олардың денсаулығы үшін орындалуы тиіс ерекше талаптары бар. Кейбір адамдар оларды кішкентай балаларға арналған жануар деп ойласа да, Американың Жануарларға қатыгездік жасауды болдырмау қоғамы хомяктарды тек 6 жастан асқан адамдарға үй жануарлары ретінде ұсынады және балаға ересек адамның қадағалауы қажет. Клеткалар тиісті өлшемде, қауіпсіз, ыңғайлы және қызықты болуы керек. Егер хомяк тұрақты түрде клетканың таяқшаларын шайнап немесе оған өрмелеп шығуға тырысса, оған көбірек қозғалыс немесе үлкен клетка қажет. Хомяк клеткасы үшін ұсынылатын ең төменгі өлшем – үздіксіз еден алаңы. Мұны үлкен пластикалық контейнерлерді кесіп біріктіру арқылы немесе үлкен шыны аквариумды пайдалану арқылы жасауға болады. Тиісті өлшемдегі ағаш клеткаларды жасауға немесе интернеттен сатып алуға болады. Жануарлар дүкендерінде сатылатын хомяк клеткаларының көпшілігі осы өлшем талаптарына сай келмейді. Сингапурдың Хомяктар қоғамы (HHS) сириялық хомяктар үшін кеміндегі өлшемді ұсынады, ал Tierärztliche Vereinigung für Tierschutz (TVT) оларға мүмкіндігінше көп орын беруді және кем дегенде 100 см × 50 см × 50 см (ұзындығы × ені × биіктігі) ұсынады. Хомяк дөңгелегі – ортаны байытудың кең таралған тәсілі, және хомяк клеткасында дөңгелек болуы маңызды. TVT сириялық хомяктар үшін дөңгелектердің кемінде 30 см болуын ұсынады, өйткені кішкентай диаметрлер, әсіресе жас жануарларда, омыртқаның тұрақты қисылуына әкелуі мүмкін. Олар сондай-ақ, қатты жүгіру бетін ұсынады, себебі сатылар немесе торлар жарақаттануға немесе аяқ ауруына (bumblefoot) себеп болуы мүмкін. Хомяк артқы жағын иіп жүгірмейінше дөңгелекте жүгіре алуы керек. Егер хомяк артқы жағын иіп жүгіруге мәжбүр болса, оның арқасы ауырып, омыртқасында проблемалар тууы мүмкін. Әртүрлі ойыншықтар, картон түтікшелер мен қораптар оларды жандануға және жаттығуға орын қажет болғандықтан, ортаны байытуға көмектеседі. Америка және Ұлыбританиядағы жануарлар дүкендеріндегі хомяктардың көпшілігі – сириялық хомяктар. Бастапқыда сириялық хомяктар тек бір түсте – табиғи жабайы агути түсінде кездесетін, бірақ содан бері олар әртүрлі түстер мен өрнектерге, соның ішінде қаймақ, ақ, сары, қантеке, тортоишелл, қара, үш түрлі сұр, үстем дақ, жолақты және ақсыл түстерге ие болды. Таңдаулы өсіру нәтижесінде ұзын түкті, атлас және рекс сияқты әртүрлі түк түрлері де шығарылды.
A hamster wheel is a common type of environmental enrichment, and it is important that hamsters have a wheel in their cage. TVT recommends wheels should be at least 30 cm for Syrian hamsters, since smaller diameters lead to permanent spinal curvatures, especially in young animals. They also recommend a solid running surface because rungs or mesh can cause injury, or bumblefoot. A hamster should be able to run on its wheel without arching its back. A hamster that has to run with an arched back can have back pain and spine problems. A variety of toys and cardboard tubes and boxes can help to provide enrichment, as they are energetic and need space to exercise. Most hamsters in American and British pet stores are Syrian hamsters. Originally, Syrian hamsters occurred in just one color – the natural wild agouti but they have since developed a variety of color and pattern mutations, including cream, white, blonde, cinnamon, tortoiseshell, black, three different shades of gray, dominant spot, banded, and dilute. Selective breeding has also produced a variety of coat types such as long haired, satin, and rex.
Өсіру
Алтын хомстерлерді таңдап өсіру практикасы олардың күтімін түсінуді, түрлерінің айырмашылықтары туралы білімді, таңдап өсіру жоспарын, аналықтың шаруашылық циклын жоспарлауды және хомстерлер колониясын басқару дағдысын талап етеді.
Тұқымның өзгеруі
Көп жағдайда ұзын шашты хомяктарды "тедди-аю" деп атайды. Олар қысқа шашты сириялық хомяктардан шаш ұзындығымен ғана ерекшеленеді және кез келген түсте, өрнекте немесе осы түрге тән басқа да түк жамылғысында кездесуі мүмкін. Ұзын шашты еркек хомяктардың түктері әдетте аналықтарына қарағанда ұзын болады, соның нәтижесінде артқы жағында ұзын түктен тұратын "күлте" пайда болады. Ұзын шашты аналықтардың түктері анағұрлым қысқа, бірақ бәлігі де қысқа шашты аналықтардың түктерінен әлдеқайда ұзын.