Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай таңбаларының қалам соққан реті – қытай таңбаларын жазу кезінде қаламның дәстүрлі түрде қозғалу тәртібі. Қалам соққысы – жазу құралының жазу бетіндегі бір қозғалысы.
Order in which the strokes of a Chinese character are traditionally written
Stroke order is the order in which the strokes of a Chinese character are written. A stroke is a movement of a writing instrument on a writing surface.
Негізгі қағидалар
Қытай таңбалары – штрихтардан құралған логограммалар. Мыңжылдықтар бойы дәстүр арқылы жалпыға қабылданған ережелер жиынтығы қалыптасқан. Елдер арасында шағын өзгешеліктер бар, бірақ негізгі қағидалар ортақ: жазу таңбалары мүмкіндігінше аз қол қозғалысымен көп штрихты жазуға ыңғайлы болуы керек, яғни үнемді болуы тиіс. Бұл жазу жылдамдығын, дәлдігін және оқуға қолайлылығын арттырады. Бұл идея ерекше маңызды, себебі оқушылар білімі жетілген сайын таңбалар көбінесе күрделене түседі. Штрихтардың реті оқуға және есте сақтауға көмектесетіндіктен, оқушылар мектепте ерте жасынан бастап осы туралы біледі және оны сақтауға үйретіледі. "Мәңгілік" таңбасы ('永') қалыпты жазудағы ең негізгі сегіз штрихті үйрету үшін қолданылады.
Chinese characters are logograms constructed with strokes. Over the millennia a set of generally agreed rules have been developed by custom. Minor variations exist between countries, but the basic principles remain the same, namely that writing characters should be economical, with the fewest hand movements to write the most strokes possible. This promotes writing speed, accuracy, and readability. This idea is particularly important since as learners progress, characters often get more complex. Since stroke order also aids learning and memorization, students are often taught about it from a very early age in schools and encouraged to follow them. The Eight Principles of Yong uses the single character ('eternity') to teach eight of the most basic strokes in regular script.
Ежелгі Қытай
Ежелгі Қытайда бұқаның иық сүйегіне және тасбақаның панциріне қашалған оракул сүйек жазуында соққылар тізбегі туралы ешқандай көрсетім жоқ. Мұндағы таңбалар әрбір данада, тіпті бір-біріне жақын кескіндердің ішінде де үлкен өзгерістерге ұшырайды. Бойжазу рәсімінде жарықтар жасалғаннан кейін, таңбалар қылқаламмен панцирь немесе сүйекке жазылып (кейін шеберханада қашалады). Қаламмен жазылған соққылар тізбегі қашалғаннан кейін көрінбесе де, оның толығымен ерекше емес екенін көрсететін деректер бар: кейбір таңбалар, көбінесе қабықтар мен сүйектердің тегін тіркеуге арналған әкімшілік жазбалар, кейінірек қайта қашалған жоқ, және осы таңбалардың соққылар тізбегі дәстүрлі және қазіргі заманғы соққылар тізбегіне ұқсас. Көпшілігі кейіннен пышақпен, мүмкін жеке адамның қолымен қатты бетке қашалған таңбалар үшін, кемінде кейбір жағдайларда, бір бағыттағы барлық соққылар қашалып, содан кейін кескін бұрылып, екінші бағыттағы соққылар қашалған деген деректер бар. Бұл туралы б.з.д. 200 жылға дейінгі ескі стелалардағы жазулар сол кездегі соққылар тізбегі туралы мәліметтер береді. Алайда, стелалардан соққылар тізбегін анықтау мүмкін болған жоқ, және сол кезден бері қағаз қалдырылмаған. Соққылар тізбегінің нақты бастауы – көбірек реттелген және бір жағынан қазіргі заманғы мәтінге ұқсас клирикалық жазу. Клирикалық стильдегі стелалардағы жазуларды және әр соққының орналасуын қарастыра отырып, соққылар арасындағы иерархиялық басымдықтарды көруге болады, бұл каллиграф немесе стела мүсіншілері қолданған соққылар тізбегін көрсетеді. Регламенттік жазу – ең соңғы маңызды жазу стилі, ол стелаларда жазу үшін қолданылған соққылар тізбегін оңай болжауға мүмкіндік береді. 1000 жыл бұрынғы соққылар тізбегі Империялық Қытайдың соңындағы тізбекке ұқсас болды. Мысалы, 广 таңбасының соққылар тізбегі 1716 жылғы Канси сөздігінде анық көрсетілген; бірақ қазіргі кітапта ресми соққылар тізбегі (сол тізбек) анық көрінбейді. Канси және қазіргі формалардың шағын айырмашылықтары бар, бірақ қазіргі соққылар тізбегі бұрынғы стильге сәйкес келеді. Алайда, Канси сөздігінде көрсетілген соққылар тізбегі қазіргі заманғы нормадан өзгеше болуы мүмкін.
In ancient China, the Oracle bone script carved on ox scapula and tortoise plastrons showed no indication of stroke order. The characters show huge variations from piece to piece, sometimes even within one piece. During the divination ceremony, after the cracks were made, the characters were written with a brush on the shell or bone (to be carved in a workshop later). Although the brush written stroke order is not discernible after carving, there exists some evidence that it was not entirely idiosyncratic: a few of the characters, often marginal administrative notations recording the provenance of the shells or bones, were not later re carved, and the stroke order of these characters tends to resemble traditional and modern stroke order. For those characters (the vast majority) which were later engraved into the hard surface using a knife, perhaps by a separate individual, there is evidence (from incompletely engraved pieces) that in at least some cases all the strokes running one way were carved, then the piece was turned, and strokes running another way were then carved. Its graphs on old steles—some dating from 200 BC—reveal indications of the stroke order of the time. However, stroke order could still not yet be ascertained from the steles, and no paper from that time is extant. The true starting point of stroke order is the clerical script which is more regularized, and in some ways similar to modern text. By looking at the clerical style steles' graphs and the placement of each stroke, one can see hierarchical priority between the strokes, which indicates the stroke order used by the calligrapher or stele sculptors. Regular script is the most recent major script stytleallowing one to more easily guess the stroke order used to write on the steles. The stroke order 1000 years ago was similar to that toward the end of Imperial China. For example, the stroke order of 广 is clear in the Kangxi Dictionary of 1716; but in a modern book, the official stroke order (the same) will not appear clearly. The Kangxi and current shapes have tiny differences, while current stroke order is still the same, according to the old style. However, the stroke orders implied by the Kangxi dictionary are not necessarily similar to nowadays' norm.
Курсивтік стильдер мен қолжазба стильдер
Курсивті және жартылай курсивті жазулар, қаламның әрбір қимылы көрінетіндіктен, реглулярлық жазуға қарағанда штрихтардың ретін жақсы көрсетеді.
Cursive and semi cursive script show stroke order more clearly than Regular Script, as each move made by the writing tool is visible.
Полит бойынша штрихтер тәртібі
Қазіргі Қытай, Гонконг, Тайвань және Жапония үкіметтері мектептерде оқытылатын ресми соққылар ретін стандарттады. Бұл соққылар реті стандарттары әр үкіметтің стандартты таңбалар жиынтығымен бірге белгіленеді. Әртүрлі ресми соққылар реті кейіпкерлердің басым көпшілігінде келіседі, бірақ әрқайсысының айырмашылықтары бар. Ешбір үкіметтік стандарт толыққанды дәстүрлі соққылар ретімен сәйкес келмейді. Үкіметтік стандарттар мен дәстүрлі соққылар реті арасындағы айырмашылықтар балалардың шамадан тыс жүктелуін болдырмау үшін, егер соққылар реті туралы ережелер тым егжей-тегжейлі болса немесе көптеген ерекшеліктер болса туындайды. Төменде келтірілген айырмашылықтар толық емес. Дәстүрлі соққылар реті: Императорлық Қытайда кеңінен қолданылды, қазіргі уақытта Қытай мәдени аймағында әр аймақтың үкіметтік стандарттарына сәйкес қолданылады. Осы әдісті негізінен каллиграфияны жақсы білетін ғалымдар қолданады. «Каллиграфиялық» соққылар реті деп те аталады. Бұл соққылар реті Қытай Республикасының құрылуына дейінгі қолжазбаларды, әсіресе белгілі каллиграфтардың қолжазбаларын зерттеу арқылы анықталады. Бұл соққылар реті этимология, кейіпкерлердің құрылысы, эволюциясы және дәстүрлер бойынша ең консервативті. Көптеген таңбалардың бірнеше дұрыс соққылар жиынтығы бар. Соққылар реті жазу стиліне байланысты өзгеруі мүмкін. Басқа стандарттардан айырмашылығы, бұл үкіметтік стандарт емес. Жапондық соққылар реті: Көбінесе қазіргі Жапонияда қолданылады. MEXT-тің стандартты таңбалар жиынтығы – Jōyō kanji, онда 1946 жылы реформаланған көптеген таңбалар бар. MEXT редакторларға кейіпкердің соққылар ретін еркін белгілеуге мүмкіндік береді, олардың барлығы «қоғамда кеңінен қабылданған ақылға қонымды тәртіптерді» ұстануы керек. Бұл стандарт дәстүрлі соққылар ретінен өзгеше, себебі шөп радикалының ([[wikt:艹) екі жағы біріктіріліп, үш соққымен жазылады. Сонымен қатар, бұл стандарт жартылай курсивті жазудың әсеріне тап болғандықтан, кейбір тік соққылар, егер тік соққы ең төменгі көлденең соққыдан өтпесе, қиылысатын көлденең соққылардан бұрын жазылады, мысалы 隹 және 生. 必 жоғарғы нүктесінен басталады, ал дәстүрлі соққылар ретінде бірінші жазылады. Тайваньдық соққылар реті: Көбінесе қазіргі Тайваньда қолданылады. ROC Білім министрлігінің стандартты таңбалар жиынтығы – Ұлттық таңбалардың стандартты түрі. Бұл стандарт 戈 компонентінің жоғарғы оң нүктесі екінші соңғы болып жазылатыны бойынша дәстүрлі соққылар ретінен өзгеше. [[wikt:忄]-дегі тік соққы екінші болып жазылады. 成 көлденеңнен басталады. Сонымен қатар, [[wikt:𠂇 компоненті, сол және оң сияқты, барлық жағдайларда бірінші көлденең соққымен жазылады, ал дәстүрлі соққылар реті этимология мен кейіпкер құрылымына сәйкес 𠂇 соққылар ретін ажыратады. Қытай материгінің соққылар реті: Көбінесе қазіргі Қытай материгінде қолданылады. 1956 жылы ҚХР үкіметі көптеген жаңадан жасалған таңбалар мен алмастыруларды енгізді, олар Қытай Халық Республикасы Білім министрлігінің стандартты таңбалар жиынтығының бір бөлігін құрайды, Xiàndài Hànyǔ Chángyòng Zìbiǎo. Бұл өз кезегінде көптеген таңбалардың соққылар ретін өзгертті. Бұл таңбалардан басқа, бұл стандарт жапондық стандарт сияқты радикалдардағы екі жақты біріктіретін дәстүрлі соққылар ретінен өзгеше. Сонымен қатар, [[wikt:𠂇 компонентінің көлденең соққысы барлық жағдайларда бірінші жазылады. 乃 соңғы соққымен аяқталады. 成 көлденеңнен басталады. 1997 жылы ҚХР Білім министрлігі жиі қолданылатын таңбалар үшін ресми соққылар реті стандартын жариялады. Гонконгтың соққылар реті: Көбінесе қазіргі Гонконгта қолданылады. Гонконгтың Білім бюросының стандартты таңбалар жиынтығы – Жиі қолданылатын таңбалардың нысандарының тізімі. Бұл стандартта [[wikt:艹 тік-көлденең-тік-көлденең ретімен жазылады, дәстүрлі тік-көлденең-көлденең-тік ретінен өзгеше. 成 көлденеңнен басталады. [[wikt:必]] таңбасының әртүрлі соққылар реті. Дәстүрлі ҚХР және Гонконг Жапония ҚХР.
The modern governments of mainland China, Hong Kong, Taiwan, and Japan have standardized official stroke orders to be taught in schools. These stroke order standards are prescribed in conjunction to each government's standard character sets. The various official stroke orders agree on the vast majority of characters, but each has its differences. No governmental standard matches traditional stroke orders completely. The differences between the governmental standards and traditional stroke orders arise from accommodation for schoolchildren who may be overwhelmed if the rules about stroke orders are too detailed, or if there are too many exceptions. The differences listed below are not exhaustive. Traditional stroke order: Widely used in Imperial China, currently used in the Chinese cultural sphere secondary to each region's governmental standards. Practiced mainly by informed scholars of calligraphy. Also called "calligraphic" stroke order. These stroke orders are established by study of handwritten documents from pre Republic China, especially those of notable calligraphers. These stroke orders are most conservative regarding etymology, character construction, character evolution, and tradition. Many characters have more than one stroke correct form. Stroke orders may vary depending on the script style. Unlike the other standards, this is not a governmental standard. Japanese stroke order: Prescribed mostly in modern Japan. The standard character set of the MEXT is the Jōyō kanji, which contains many characters reformed in 1946. The MEXT lets editors freely prescribe a character's stroke order, which all should "follow commonsensical orders which are widely accepted in the society". This standard diverges from the traditional stroke order in that the two sides of the grass radical ([[wikt:艹) are joined, and written with three strokes. Also, this standard is influenced by semi cursive script, leading to some vertical strokes to precede intersecting horizontal strokes if the vertical stroke does not pass through the lowest horizontal stroke, as in 隹 and 生. 必 is written with the top dot first, while the traditional stroke order writes the 丿 first. Taiwan stroke order : Prescribed mostly in modern Taiwan. The standard character set of the ROC Ministry of Education is the Standard Form of National Characters. This standard diverges from the traditional stroke order in that the upper right dot of the 戈 component is written second to last. The vertical stroke in [[wikt:忄 is written second. 成 starts with the horizontal. Also, the [[wikt:𠂇 component, as seen in 左 and 右, is written with the horizontal stroke first in all instances, while the traditional stroke order differentiates the stroke order of 𠂇 according to etymology and character structure. Mainland China stroke order: Prescribed mostly in modern Mainland China. In 1956, the government of the PRC introduced many newly created characters and substitutions, called Simplified Chinese characters, which form part of the PRC Ministry of Education's standard character set, the Xiàndài Hànyǔ Chángyòng Zìbiǎo. This in turn reformed the stroke order of many characters. Besides these characters, this standard diverges from the traditional stroke order in characters with the [[wikt:艹 radical, merging both sides like the Japanese standard. Also, the horizontal stroke of the [[wikt:𠂇 component is written first in all instances. 乃 ends with 丿. 成 starts with the horizontal. In 1997, the PRC Ministry of Education published the official stroke order standard for commonly used characters. Hong Kong stroke order: Prescribed mostly in modern Hong Kong. The standard character set of the Hong Kong Education Bureau is the List of Forms of Frequently Used Characters. In this standard, [[wikt:艹 is written vertical–horizontal–vertical–horizontal, instead of the traditional vertical–horizontal–horizontal–vertical. 成 starts with the horizontal. Different stroke orders of the character [[wikt:必. Traditional ROC & Hong Kong Japan PRC
Баламалы соққылар
Жалпы қателер мен сызу реті бойынша аймақтық айырмашылықтардан өзге, ҚХР-да дәстүрлі қытай әріптеріне ҚХР-да қолданылатын сызу ретіне ұқсас сызу ретін қолдану жиі кездеседі, әйтсе де ҚХР көбінесе оңайлатылған әріптерді пайдаланады. Төмендегі мысалда 門 (оңайлатылған: 门) дәстүрлі әрпі императорлық Қытай, Тайвань, Жапония және Гонконгтағыдай дәстүрлі сызу ретімен (сол жақта, сол тік сызықтан басталады), сондай-ақ оңайлатылған сызу ретімен (оң жақта, сол тік сызық төртінші болып келеді) көрсетілген.
Besides general errors and regional differences in stroke order, it is common in the PRC to apply alternative stroke orders which resemble PRC stroke orders to Traditional Chinese characters, although the PRC generally uses Simplified characters. In the below example, the traditional character 門 (simplified: 门) is shown with both the traditional stroke order (left, starting with the left vertical stroke), as in imperial China, Taiwan, Japan, and Hong Kong, and with the Simplified stroke order (right, with the left vertical stroke fourth).
Жалпы нұсқаулар
Ескерту: Әр түрлі стандарттар ішінде және арасында ерекшеліктер бар. Төменде тек нұсқаулар берілген. 1. Жоғарыдан төменге, солдан оңға қарай жазыңыз. Жалпы ереже бойынша, штрихтар жоғарыдан төменге және солдан оңға жазылады. Мысалы, әдетте үйренетін алғашқы таңбалардың арасында бір сан бар, ол бір көлденең сызықпен жазылады: 一. Бұл таңбаның бір штригі бар, ол солдан оңға қарай жазылады. "Екі" таңбасы екі штрихтан тұрады: 二. Бұл жағдайда екеуі де солдан оңға қарай жазылады, бірақ ең жоғарғы сызба алдымен жазылады. "Үш" таңбасы үш штрихтан тұрады: 三. Әрбір штрих солдан оңға қарай жазылады, ең жоғарғы штрихтен бастап. Бұл ереже компоненттердің ретіне де қолданылады. Мысалы, 校 екіге бөлінеді. Бүкіл сол жағы (木) оң жағы (交) алдында жазылады. Бұл ережеден кейбір ерекшеліктер бар, негізінен таңбаның оң жағында төменгі қоршау бар (төменде қараңыз). Жоғары және төменгі компоненттер болған кезде, жоғары компоненттер алдымен, содан кейін төменгі компоненттер жазылады, мысалы 品 және 星. 2. Көлденең тікке бұрын
Note: There are exceptions within and among different standards. The following are only guidelines. 1. Write from top to bottom, and left to right. As a general rule, strokes are written from top to bottom and left to right. For example, among the first characters usually learned is the number one, which is written with a single horizontal line: 一. This character has one stroke which is written from left to right. The character for "two" has two strokes: 二. In this case, both are written from left to right, but the top stroke is written first. The character for "three" has three strokes: 三. Each stroke is written from left to right, starting with the uppermost stroke. This rule also applies to the order of components. For example, 校 can be divided into two. The entire left side (木) is written before the right side (交). There are some exceptions to this rule, mainly occurring when the right side of a character has a lower enclosure (see below). When there are upper and lower components, the upper components are written first, then the lower components, as in 品 and 星. 2. Horizontal before vertical
Көлденең және тік штрихтер қиылысқанда, көлденең штрихтер әдетте тік штрихтерден бұрын жазылады: "он" таңбасы, 十, екі штрихке ие. Біріншіден, 一 жазылады, содан кейін жазылады. Сол сияқты, көлденең штрихты оңнан солға қарай диагональмен (丿) кесіп өткенде, көлденең штрих алдымен жазылады, мысалы, 大-ның бірінші штрихы - 一, содан кейін 丿. Жапон стандартында, егер тік штрих ең төменгі көлденең штрихтен өтпесе, тік штрих көптеген қиылысатын көлденең штрихтердің алдында болуы мүмкін. 3. Шығанақтар соңғы
When horizontal and vertical strokes cross, horizontal strokes are usually written before vertical strokes: the character for "ten", 十, has two strokes. The horizontal stroke, 一, is written first, followed by the vertical stroke, to obtain 十. Similarly, when a horizontal stroke is crossed by a right to left diagonal (丿), the horizontal stroke is written first, e. g., the first stroke of 大 is 一, followed by 丿. In the Japanese standard, a vertical stroke may precede many intersecting horizontal strokes if the vertical stroke does not pass through the lowest horizontal stroke. 3. Character spanning strokes last
Көптеген штрихтардан өтетін тік штрихтар, өтетін штрихтардан кейін жазылады, мысалы 聿 және 弗.
Vertical strokes that pass through many other strokes are written after the strokes through which they pass, as in 聿 and 弗.
Көптеген штрихтардан өтетін көлденең штрихтар соңғы болып жазылады, мысалы 毋 және 舟. 4. Оңнан солға диагональ солдан оңға диагональге бұрын
Horizontal strokes that pass through many other strokes are written last, as in 毋 and 舟. 4. Diagonals right to left before diagonals left to right
Оңнан солға қарай диагональдар (丿) солдан оңға қарай диагональдардан (乀) бұрын жазылады, мысалы 文. Бұл симметриялық диагональдар үшін; асимметриялық диагональдар үшін, мысалы 戈, басқа ережелерге негізделген солдан оңға оңнан солға қарай болуы мүмкін. 5. Орта сырттан бұрын (вертикальды симметриялы таңбаларда)
Right to left diagonals (丿) are written before left to right diagonals (乀), as in 文. This is for symmetric diagonals; for asymmetric diagonals, as in 戈, the left to right may precede the right to left, based on other rules. 5. Center before outside in vertically symmetrical characters
Вертикальды симметриялы таңбаларда, ортадағы компоненттер сол немесе оң жақтағы компоненттерден бұрын жазылады. Сол жақтағы компоненттер оң жақтағы компоненттерден бұрын жазылады, мысалы 兜 және 承. 6. Қоршау ішкі мазмұннан бұрын
In vertically symmetrical characters, the center components are written before components on the left or right. Components on the left are written before components on the right, as in 兜 and 承. 6. Enclosures before contents
Сыртқы қоршау компоненттері ішкі компоненттерден бұрын жазылады; қоршаудағы төменгі штрихтар, егер бар болса, соңғы болып жазылады, мысалы 日 және 口. (Жалпыға белгілі бір сөздік: "Алдымен адамдарды ішке кіргізіп, содан кейін есікті жап") Қоршауларда сондай-ақ, мысалы 同 және 月, төменгі штрих болмауы мүмкін. 7. Сол тік қоршаудан бұрын
Outside enclosing components are written before inside components; bottom strokes in the enclosure are written last if present, as in 日 and 口. (A common mnemonic is "Put people inside first, then close the door.") Enclosures may also have no bottom stroke, as in 同 and 月. 7. Left vertical before enclosing
Сол жақ тік штрихтар қоршау штрихтарынан бұрын жазылады. Келесі екі мысалда ең сол жақ тік сызба (|) бірінші жазылады, содан кейін жоғарғы және оң жақ сызықтар (┐) (бір штрих ретінде жазылады): 日 және 口. 8. Төменгі қоршаулар соңғы
Left vertical strokes are written before enclosing strokes. In the following two examples, the leftmost vertical stroke (|) is written first, followed by the uppermost and rightmost lines (┐) (which are written as one stroke): 日 and 口. 8. Bottom enclosures last
Төменгі қоршау компоненттері әдетте соңғы болып жазылады: 道, 建, 凶. 9. Нүктелер мен ұсақ штрихтар соңғы
Bottom enclosing components are usually written last: 道, 建, 凶. 9. Dots and minor strokes last
Ұсақ штрихтар әдетте соңғы болып жазылады, мысалы келесідегі кіші "нүкте": 玉, 求, 朮. 10. Тік төменгі солдан оңға диагональдан бұрын
Minor strokes are usually written last, as the small "dot" in the following: 玉, 求, 朮. 10. Vertical before diagonal lower left to right 软，特
Тік штрих төменгі солдан оңға қарай қиылысатын диагональдан (㇀, ti) бұрын жазылады, мысалы: 软, 特, 打.
A vertical is written before a crossing diagonal lower left to right stroke (㇀, ti), such as: 软, 特, 打.
Өкілдіктер
Бір таңбаның қалам соққыларының ретін сипаттаудың әртүрлі жолдары бар. Балалар осы ретті сабақтарда, жазуды үйрену процесінде меңгереді. Әртүрлі графикалық түрде бейнелеуге болады, ең көп қолданылатыны – таңбаның әр қадамда бір қалам соққысы қосылған (немесе түсі өзгерген) тізбекті суреттері, қалам соққыларын нөмірлеу, түспен белгілеу, тарату тәсілі және соңғы кезде анимация. Қалам соққыларының реті көбінесе қағазға немесе ауаға таңба жазып көрсетіледі.
There are various ways to describe the stroke order of a character. Children learn the stroke order in courses, as part of writing learning. Various graphical representations are possible, most notably successive images of the character with one more stroke added (or changing color) each time, numbering strokes, color coding, fanning, and more recently animations. Stroke order is often described in person by writing characters on paper or in the air.