Кіріспе

Қытай текті терең қуырылған қамырдан жасалған нан, ютиао, Оңтүстік Қытайда ю чар квей деп аталады. Бұл қытайлық бидай ұнынан жасалған, ұзын, алтын қоңыр түсті, терең қуырылған жолақ және (басқа да атаулармен) Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің асханаларында кең таралған. Көбінесе ютиао аздап тұзды болып келеді және оңай жыртылады. Ютиао әдетте таңғы асқа күріш қайнатылмасы, соя сүті немесе қант қосылған сиыр сүтімен бірге беріледі. Ютиао қытай круассаны, қытай май таяқшасы, қытай пончигі [таяқшалары] және қуырылған нан таяқшасы сияқты басқа да атаулармен белгілі. Азияның басқа елдерінде оны бичо, ю чар квай, какве, какой, куэ, куай, шакой немесе патонгко деп те атайды.

Ас дайындаудағы қолданылулары мен нұсқалары

Таңғы ас кезінде ютиаоды шаобинге салып, шаобин ютиао деп аталатын сэндвич жасауға болады. Ютиаоды күріш қамырына орап дайындалған тағам – жаляң деп аталады. Юньнаньда, әдетте ютиаоға оралған қуырылған күріш ұнынан жасалған кеспе еркуай деп аталады. Ал, жәнбинггуози (jianbingguǒzi) – ютиаодан жасалған сэндвичтің тағы бір түрі. Ютиао кейде әртүрлі сұйықтықтарға мақтап жейді, мысалы, сидуфен сорпасына, соя сүтіне (тәтті немесе тұзды) және соя соусына. Ютиао Шанхай асүйіндегі Cífàn tuán тағамының маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Тангао немесе «қанды торт» – сыртынан ютиаоға ұқсас, бірақ қысқарақ тәтті, қуырылған тағам. Таиландта таңғы асқа соя сүтімен немесе қамырмен ютиао немесе патонгко (ปาท่องโก๋) жейді.

Қазақстан

Камбоджада оны ча квай деп атайды және көбінесе куй теавқа, конжиге немесе кофеге малып жейді. Австралиядағы кейбір қытайлық-камбоджалық иммигранттар оны пішіні екі таяқшаға ұқсағандықтан "таяқша тәрізді торт" деп атайды.

Қытай

Стандартты мандарин тілінде yóutiáo деп аталса да, бұл тағам Солтүстік Қытайда guǒzi (餜子) деп те аталады. Мин-Нан тілінде сөйлейтін аймақтарда, мысалы Тайваньда, ол iû chiā kóe (油炸粿) деп танылады, мұнда kóe (粿/餜) сөзі торт немесе нан-пыташықтарды білдіреді, сондықтан "құймай қуырылған торт/нан-пыташық". Кантон тілінде сөйлейтін аймақтарда бұл yàuh ja gwái (油炸鬼) деп аударылады, мұнда gwái сөзі тікелей "шайтан" немесе "пері" деген мағынаны білдіреді.

Халықтық этимология

Кантон тіліндегі yàuh ja gwái сөзбе-сөз "майда қуырылған шайтан" дегенді білдіреді және халық ауыз әңгімелерінде бұл Сунь әулетінің шенеунігі Цинь Хуэйге қарсы наразылық актісі болып саналады. Цинь Хуэйдің патриоттық мәдениеттегі беделді генерал Юэ Фэйге қарсы жасалған қастандыққа ұйымдастырған деген әңгіме бар. Дәстүр бойынша, бастапқыда екі адам пішіндес қамырдан жасалған, бірақ кейіннен ортасы біріктірілген екі бөлікке айналған бұл тағам Цинь Хуэй мен оның әйелін бейнелейді, екеуі де ұлы генералдың құлауына себепкер болған жаумен тым жақын қарым-қатынас жасады. Осылайша, ютиао терең майда қуырылып, сатқын жұпқа жасалғандай желінеді. Аңызға сәйкес, ютиао көбінесе ортасы біріктірілген екі метрлік қамырдан жасалады, мұндағы бір бөлігі күйеуді, екіншісі әйелді көрсетеді. Кантонша атауы Гуанчжоудың Сунь әулеті құлағанға дейінгі соңғы қарсылық фронты болғанынан туындауы мүмкін.

Индонезия

Индонезияда қуырылған қамыр "чакве" деп аталады. Оны көбінесе майдалап турап немесе жұқалап кесіп, таңғы ас ретінде "бубур аям" (тауық қамыры) немесе жергілікті ащы чили соусымен немесе жаңғақ/сатай соусына мақтап жейді. Жавада чакве көбінесе "каки лима" көше сатушыларынан тағам ретінде сатылады, әдетте "боланг балинг" немесе "роти горенг" (тәтті қуырылған қамыр) және "унтир унтир" (махуаның жавалық нұсқасы) сататын орындарда кездеседі. Бұл тағам кейде ащы-тәтті-тұзды соуспен беріледі (қосымша). Дәмді чакве, тәтті боланг балинг және хрустящий унтир унтир бірге шағылысқан дәмді тағамды құрайды.

Лаос

Лаоста ютиао әдетте као ном ку немесе патонгко (тай патонгосымен салыстырыңыз) немесе "чао кэй" деп аталады, және көбінесе таңғы асқа кофемен бірге багеттің (khao jee falang) орнына жейді. Оны "khao piek sen" (тауық еті бар кеспе ұн) немесе "jok" (қайнатылған дән) тағамдарымен де жеуге болады.

Малайзия

Бұл малай тілінде какой деп аталады, бұл Миннан тіліндегі шар квай сөзінің өзгеруі. Патонгко (Таиландтағыдай) атауы Кедах, Перлис және Пенанг штаттарының солтүстігінде жиі кездеседі, ал Теренггануда каю хамак немесе кудух, Паханг және Перакта кокок, Келантанда – какуве деп аталады. Какой көбінесе таңертеңгі көше базарларында немесе кешкі базарларда сатылады және таңғы асқа немесе шай ішуге кофемен немесе соя сүтімен бірге желеді.

Мьянма

Йоутиао Мьянма (Бірма) елiнде де таңғы ас ретiнде танымал тағам. Ол e kya kway (အီကြာကွေး [ì tʒà ku̯éː]) деп аталады. Оны көбiнесе буланған сары бұршақпен (тұз және май қосылып) жейді, немесе кофеге, шайға малып, немесе тұндырылған сүтке (နို့ဆီ) батырып жейді. E kya kway күрiш қамырымен де жейді, ал кiшкентай шеңберлерге кесіп мохингаға қосымша дәмдеуiш ретiнде қолданады. Мьянмада шай iшу кең таралған, сондықтан дерлiк әр дүкенде таңғы ас ретiнде e kya kway ұсынады. Кейбiр дүкендер йоутиао iшiне ет салып, қайтадан қатты қуырады. Оны e kya kway asar thoot – ет салынған e kya kway деп атайды.

Филиппин

Филиппинде олар Бичо / Бичо Бичо (Hokkien: 米棗 Pe̍h ōe jī: bí tsó) немесе Шакой / Сиякой (Hokkien: 炸粿 Pe̍h ōe jī: tsia̍h kué) / Пиниси / лубид лубид деп белгілі. Олар көбінесе қатты қуырылады, Бичо Бичо болғанда, ал Шакой болғанда қатты қуырылып, бұралады. Құрғақ, кішкентай және хрустящие түрлері пилипит деп аталады.

Сингапур

Сингапурда ол ю чар квай деп аталады, бұл оның Хоккин (Миннан) тіліндегі атауының транслитерациясы (油炸粿 iû tsiā kué). Қарапайым нұсқасынан басқа, Сингапурлық Youtiao-ның да түрлі түрлері бар, олардың іші тәтті, мысалы, қызыл бұршақ пастасы, немесе тұзды (хам чим пенг, 鹹煎餅) – мысалы, қызанақ соусындағы сардиналар. Қарапайым нұсқасын көбінесе тәтті чили соусымен немесе кокос пен жұмыртқа джемі – каямен жейді, сондай-ақ бақ кут те (肉骨茶), қамыр немесе күріш кашасымен бірге беріледі, оны сорпаға немесе кашаға малып жеу үшін жұқалап кесіп алады.

Тайвань

Тайваньда Ютиао көбінесе Хоккиен тілінде (油炸粿 iû tsiā kué) деп аталады және Тайваньның барлық аймақтарында таңғы ас ретінде өте танымал. Ютиао әдетте шаобингтерге салынып жеді немесе бөліктерге бөлініп, күріш шарына оралады, сондай-ақ таңғы асқа бадам сүтімен, соя сүтімен және духуамен бірге беріледі. Бұл таинандық қайнатылған тағам мен тұзды соя сүтінің маңызды құрамы, сонымен қатар таинандық сиыр еті сорпасының және тайвандық стильдегі шұбатырдың қажетті қосымшасы болып табылады.

Тайланд

Таиландта ютиао басқа десертпен шатастыруға байланысты патонгко (ปาท่องโก๋) деп аталады. Патонгко – Teochew Minnan beh teung guai (白糖粿; Мандарин: bái tángguǒ) немесе кантон тіліндегі baahktònggòu (白糖糕; Мандарин: bái tánggāo) сөзінен алынған қарыз сөз. Дегенмен, екі мүмкін бастапқы атау да басқа десертке, ақ қантты губка тортқа қатысты. Бұрын оны ютиаомен бірге көше сатушылары сатқан, олар көбінесе екі есімді де қатты дауыстап айтқан. Бірақ тай тұтынушылары көбінесе танымал ютиаоны "патонгко" деп жаңылысқан. Соңында, патунго танымал болмағандықтан нарықтан жоғалып кетті. Нағыз "патонгконың" жоғалуы ютиаоға бұрынғысының атын берді, ал соңғысының нағыз аты тайлар арасында көбінесе белгісіз. Бастапқы ақ қантты губка тортты әлі күнге дейін Оңтүстік Таиландтың Транг провинциясында өзінің бастапқы атымен табуға болады, ал ютиаоны кейбір оңтүстік тұрғындары әлі де "чакой" немесе "чиакой" деп атайды. Таиландта патонгконы конденсирленген сүтке мақтап жейді немесе Оңтүстікте каямен бірге жейді.

Вьетнам

Вьетнамдық тағамдарда ол кантон тіліндегі айтылуға ұқсас, dầu cháo quẩy, giò cháo quẩy немесе жай ғана quẩy деп аталады. 油 ("dầu/giò"), 鬼 ("quỷ/quẩy") кантон тіліндегі шамамен айтылудан алынған. Вьетнамда giò cháo quẩy көбінесе конги немесе фомен, кейде вонтон лапшасымен (mì hoành thánh немесе mì vằn thắn) жейді. Оңтүстік Вьетнамда quẩy көбінесе bánh canh cua-мен жейді немесе ыстық соя сүтіне мақтап, жылдам таңғы ас ретінде пайдаланады.