Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын жазушысы және математигі (1857–1930)
English author and mathematician (1857–1930)
Генри Эрнест Дюденей (10 сәуір 1857 – 23 сәуір 1930) – логикалық жұмбақтар мен математикалық ойындар саласында маманданған ағылшын жазушысы және математигі. Ол математикалық жұмбақтарды жасаумен көзге түскен елдің ең белгілі авторларының бірі ретінде танымал.
Henry Ernest Dudeney (10 April 1857 – 23 April 1930) was an English author and mathematician who specialised in logic puzzles and mathematical games. He is known as one of the country's foremost creators of mathematical puzzles.
Ерте өмір
Дюдней Англияның Шығыс Суссекс аймағындағы Мейфилд ауылында Гилберт пен Люси Дюднейдің алты баласының бірі болып дүниеге келді. Оның әкесінің әкесі, Джон Дюденей, өзіндік білімімен математик және қойшы ретінде белгілі болды; оның бастамашылдығы немересі үшін үлкен құрметке ие болды. Дюдней кішкентай кезінен шахмат ойнауды үйренді және өмірі бойы ойнап тұрды. Бұл математикаға және жұмбақтар жасауға деген ынтасын күшейтті. Әсіресе, шахматтық есептер оның балалық шағында оны қатты қызықтырды.
Dudeney was born in the village of Mayfield, East Sussex, England, one of six children of Gilbert and Lucy Dudeney. His grandfather, John Dudeney, was well known as a self taught mathematician and shepherd; his initiative was much admired by his grandson. Dudeney learned to play chess at an early age, and continued to play frequently throughout his life. This led to a marked interest in mathematics and the composition of puzzles. Chess problems in particular fascinated him during his early years.
Мансап
Дюденей өзінің мансабын мемлекеттік қызметте өткізгенмен, түрлі проблемалар мен жұмбақтар құрастыруды жалғастырды. Дюденейдің алғашқы жұмбақтары газеттер мен журналдарға, көбінесе «Сфинкс» псевдонимімен жіберілді. Осы ерте жұмыстарының көп бөлігі американдық жұмбақ шебері Сэм Лойдпен бірлесіп жасалды; 1890 жылы олар ағылшынның бір пенилік апталық «Тит Битс» журналында бірнеше мақала жариялады. Кейін Дюденей өзінің нақты атымен «The Weekly Dispatch», «The Queen», «Blighty» және «Cassell's Magazine» сияқты басылымдарға жұмбақтар жазды. Жиырма жыл бойы ол «The Strand Magazine» журналында, бұрынғы «Тит Битс» редакторы Джордж Ньюнес басқаратын «Perplexities» деген табысты бағанасын жүргізді. Дюденей біраз уақыт бойы әріптес математик Сэм Лойдпен жұмбақтармен алмасып тұрды, бірақ хат алмасуын тоқтатты және Лойдты оның жұмбақтарын ұрлап, өз атымен жариялағанын айыптады. Дюденейдің ең белгілі жаңалықтарының бірі – 1903 жылы Хабердашер жұмбағын (теңқабырлы үшбұрышты төрт бөлікке бөліп, оларды шаршы жасау үшін қайта жинау) шешудегі табысы және 1926 жылы алғашқы белгілі кроссномер жұмбағын жариялау болды. Ол сонымен қатар сандық түбірлердің жаңа қолданыстарын тапқан деп есептеледі. Дюденей сөздік арифметика жұмбақтарының көрнекті маманы болды; оның жұмбақтары әрқашан алфавиттік болып келетін, онда әріптер мағыналы сөз тіркестерін немесе байланысты сөздерді құрайтын. Бұрын (бірақ Дюденейдің өзі емес) ол сөздік арифметиканы ойлап тапқан деген талаптар болған. Бірақ бұл кейінірек 1864 жылы АҚШ-та жарияланған сөздік арифметика жұмбағының мысалымен жоққа шығарылды. Аталған шаруашылық журналында жұмбақ ережелерінің толық жазылмауы олардың 1864 жылы, Дюденей 7 жаста болғанда, Америкада танымал болғанын көрсетеді. Бұл жұмбақтардың танымалдылығы оларды сол кездегі американдық жұмбақ шебері және Дюденейдің ертедегі серіктесі Сэм Лойдқа жақсы белгілі болғанын қамтамасыз етті. Дюденей мен Лойд екеуі де Мартин Гарднердің «Scientific American» журналындағы «Математикалық ойындар» бағанасында таныстырылды – Лойд 1957 жылдың тамызында, ал Дюденей 1958 жылдың маусымында.
Although Dudeney spent his career in the Civil Service, he continued to devise various problems and puzzles. Dudeney's first puzzle contributions were submissions to newspapers and magazines, often under the pseudonym of "Sphinx." Much of this earlier work was a collaboration with American puzzlist Sam Loyd; in 1890, they published a series of articles in the English penny weekly Tit Bits. Dudeney later contributed puzzles under his real name to publications such as The Weekly Dispatch, The Queen, Blighty, and Cassell's Magazine. For twenty years, he had a successful column, "Perplexities", in The Strand Magazine, edited by the former editor of Tit Bits, George Newnes. Dudeney continued to exchange puzzles with fellow recreational mathematician Sam Loyd for a while, but broke off the correspondence and accused Loyd of stealing his puzzles and publishing them under his own name. Some of Dudeney's most famous innovations were his 1903 success at solving the Haberdasher's Puzzle (Cut an equilateral triangle into four pieces that can be rearranged to make a square) and publishing the first known crossnumber puzzle, in 1926. He has also been credited with discovering new applications of digital roots. Dudeney was a leading exponent of verbal arithmetic puzzles; his were always alphametic, where the letters constitute meaningful phrases or associated words. Previously, it had been claimed (though not by Dudeney himself) that he was the inventor of verbal arithmetic. This was later refuted by the counter example of a verbal arithmetic puzzle published in the US in 1864. Omission of detailed puzzle rules in the cited farm journal suggests they were already popular in America by 1864, when Dudeney was 7 years old. The popularity of these puzzles guarantees they'd be well known by then to Sam Loyd, an American puzzler and early Dudeney puzzle collaborator. Both Dudeney and Loyd were featured by Martin Gardner in his Mathematical Games column in Scientific American—Loyd in August 1957 and Dudeney in June 1958.
Жеке өмір
1884 жылы Дудней Элис Уиффинге (1864–1945) үйленді. Кейін ол «Хенри Дюденей ханым» деген атпен Harper's Magazine журналында көптеген роман мен бірнеше әңгіме жариялаған өте танымал жазушы болды. Өз заманында ол аймақтық өмірді бейнелеуі үшін Томас Хардимен салыстырылды. Оның кітаптарынан түскен табыс Дуденей отбасы үшін маңызды болды, ал оның даңқы оларға әдеби және сарай дабылына кіруге мүмкіндік берді. 1887 жылы төрт айлық бірінші баласын жоғалтқаннан кейін, Дуденейлердің Марджери Джанет (1890–1977) атты қызы дүниеге келді. Ол Джон Фуллейловтың ұлы, сондай-ақ ағылшын суретшілерінің беделді отбасының бірінен шыққан (Джон) Кристофер Фуллейловке тұрмысқа шықты. Фуллейловтар Солтүстік Америкаға көшіп кетті, алдымен Канадада тұрып, кейін Оуклендке (Мичиган штаты) және соңынан Нью-Йоркке қоныстанды. Олардың үш ұлы болды: Джон Габриэль (сәби кезінде қайтыс болды), Джеймс Ширли және Джулиан Джон («Барни»); және екі қызы: Кэтрин мен Элизабет Энн («Нэнси»). Элис жазған жеке күнделіктерін Диана Крук өңдеп, 1998 жылы «Льюс күнделігі: 1916–1944» деген атпен жариялады. Онда ол өзінің әдеби мансабын және дарынды, бірақ шаршағыш күйеуімен отбасылық өмірін қатар ұстауға жасаған тырашаны көрнекті түрде суреттейді.
In 1884 Dudeney married Alice Whiffin (1864–1945). She later became a very well known writer who published many novels as well as a number of short stories in Harper's Magazine under the name "Mrs. Henry Dudeney". In her day, she was compared to Thomas Hardy for her portrayals of regional life. The income generated by her books was important to the Dudeney household, and her fame gained them entry to both literary and court circles. After losing their first child at the age of four months in 1887, the Dudeneys had one daughter, Margery Janet (1890–1977). She married (John) Christopher Fulleylove, son of John Fulleylove and one of an esteemed family of English artists. The Fulleyloves emigrated to North America, first living in Canada and eventually settling first in Oakland, Michigan, and later New York. They had three sons: John Gabriel (died in infancy), James Shirley, and Julian John ("Barney"); and two daughters: Catherine and Elizabeth Ann ("Nancy"). Alice's personal diaries were edited by Diana Crook and published in 1998 under the title A Lewes Diary: 1916–1944. They give a lively picture of her attempts to balance her literary career with her marriage to her brilliant but volatile husband.
Өлім
1930 жылы сәуірде Дуденей Льюесте жұтқыншақ ісігінен қайтыс болды, ол 1914 жылы әйелімен ажырасып, кейін қайта қосылу үшін осы қалаға көшіп келген еді. Элис Дюдней күйеуінен он төрт жылға артық өмір сүрді және 1945 жылы 21 қарашада инсульттан кейін дүние салды. Екеуі де Льюс қалалық зиратында жерленген. Олардың қабірін 18 ғасырға тән Сассекс құмтасынан жасалған обелисктің көшірмесі белгілейді, Элис Эрнест қайтыс болғаннан кейін осыны екеуінің де қабір тасы ретінде пайдалану үшін тапсырыс берген.
In April 1930, Dudeney died of throat cancer in Lewes, where he and his wife had moved in 1914 after a period of separation to rekindle their marriage. Alice Dudeney survived him by fourteen years and died on 21 November 1945, after a stroke. Both are buried in the Lewes town cemetery. Their grave is marked by a copy of an 18th century Sussex sandstone obelisk, which Alice had copied after Ernest's death to serve as their mutual tombstone.