Кіріспе

Эмираттық террорист және 9/11 ұшағын қадаған (1978–2001)

Марван Юсуф Мохамед Рашид Лекраб әл-Шехи (مروان يوسف محمد رشيد لكراب الشحي; 9 мамыр 1978 – 11 қыркүйек 2001) – 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдарда United Airlines 175 рейсінің ұшқышы ретінде, Боинг 767 ұшағын Дүниежүзілік сауда орталығының Оңтүстік мұнарасына қадаған «Әл-Қаида» ұйымының Эмираттық террористі. Ол ұшақтағы бес қадаушының бірі және шабуылға қатысқан екі эмираттықтың бірі, екіншісі – Фаиз Банихаммад, ол оған сол ұшақты қадауға көмектескен. Әл-Шехи Біріккен Араб Әмірліктерінен 1996 жылы Германияға көшіп келген студент еді. Көп ұзамай ол Мохамед Атта, Зиад Джарра және Рамзи бин әл-Шибпен жақын дос болып, Гамбург тобын құрды. Өмірлерін шейіттікке арнағаннан кейін, олар 11 қыркүйектегі шабуылдардың жетекшілеріне айналды. 1999 жылдың соңында Әл-Шехи, Атта, Джарра және бин әл-Шиб Ауғанстандағы террористік оқу лагерлеріне барып, Осама бин Ладенмен кездесті, ол Гамбург тобының төрт мүшесін АҚШ-тағы шабуылдарға тартты. Ол 2000 жылдың мамыр айында, Аттадан бір ай бұрын АҚШ-қа келді. Атта, Әл-Шехи және Джарра Флоридадағы Хаффман авиациясында ұшқыш ретінде оқып, 2000 жылдың желтоқсанында және 2001 жылдың қаңтарында FAA-дан коммерциялық ұшқыш лицензиясын алды. Әл-Шехи шабуылға дайындықпен айналысты, атап айтқанда, шетелдегі маңызды жоспарлаушылармен кездесіп, басқа рейстердегі қадаушылардың келуіне көмектесіп, қадау қалай жүзеге асырылатыны туралы мәліметтерді анықтау үшін барлау рейстерін жасады. 2001 жылдың 9 қыркүйегінде Флоридадан Бостонға сапар шегіп, 11 қыркүйекке дейін Милнер қонақүйінде тұрды. Logan халықаралық әуежайындағы United Airlines 175 рейсіне отырғаннан кейін Әл-Шехи мен тағы 4 қадаушы ұшудың 30 минутынан кейін шабуылдарын бастады, бұл Әл-Шехиге ұшқыш ретінде басқаруды алуға мүмкіндік берді. Сағат 9:03-те, Мохамед Атта American Airlines 11 рейсін Солтүстік мұнараға қадағаннан кейін 17 минут өткен соң, Әл-Шехи Боинг 767 ұшағын Дүниежүзілік сауда орталығының Оңтүстік мұнарасына 77-ден 85 қабаттар арасында қадады. 23 жасында ол шабуылға қатысқан ең жас ұшқыш болды. Боинг 767 ұшағының Оңтүстік мұнараға қадалуы тікелей эфирде теледидардан көрсетілді. Сағат 9:59-да, 56 минуттан кейін 110 қабатты көк үй құлап, жүздеген адам қаза тапты, оның ішінде 900-ге жуық кеңсе қызметкерлері мен алғашқы көмек көрсетушілер болды.

Ерте өмір

Аль Шехи 1978 жылғы 9 мамырда Біріккен Араб Әмірліктерінде, Рас-әл-Хайма қаласында дүниеге келді. Оның әкесі – 1997 жылы қайтыс болған Эмираттық мұсылман дін қызметкері, анасы – египеттік әйел. Ол тыныш және дінге берілген мұсылман деп сипатталады, алайда Әл Шехидің БАӘ-дегі өмірі туралы мәліметтер алу қиын. Әкесінің тарапынан Шиху тайпасының мүшесі болған. 2001 жылғы қазан айындағы «Нью-Йорк Таймс» газетінде жарияланған мақалада: «Егер Шехи мырзаның туған қаласының тұрғындары оның есімін бұрын естіген болса да, бейтаныс адамдарға оны айтпаған. Қоғамда төрт сағат өткізгеннен кейін, полиция қызметкерлері, өрт сөндірушілер, жаяу жүргіншілер немесе жергілікті шенеуніктердің ешқайсысы оның атын естігенде қылық жасамады, тек иықтарын көтеріп қана қойды». Германиядағы оның ұстазы Габриэль Бок оны болашаққа қатысты жоспар құруға тырысқан адам ретінде еске алады. Германияда оқып жүргенде Әл Шехи неміс тілі курсын бітірген соң Бонн университетіне түсті. 1997 жылғы маусымда университеттің тыйым салуына қарамастан, үйдегі мәселелерді шешу үшін Германиядан кетіп қалды. 1998 жылдың басында Әл Шехи Гамбург Техникалық университетіне ауысты. Оқуда жақсы нәтиже көрсетпеген Әл Шехиге стипендия бағдарламасының басшылары 1998 жылдың тамызынан бастап Боннда бір семестрді қайта оқуға кеңес берді. Әл Шехи 1999 жылдың қаңтарына дейін Боннға оқуға қайта оралмады және оқудағы қиындықтарын жалғастырды. 1999 жылдың шілдесінде Марван кеме жасау мамандығын оқу үшін Гамбургке оралды. 1999 жылы Әл Шехидің үйленгені хабарланды, ал 2000 жылдың қаңтарында жартылай бауырының ұйымдастыруымен Фавзия есімді жас қызға ұзатылды, тойы кейін өткізілді.

Радикалдылық

1998 жылы Гамбургке көшіп келгеннен кейін әл-Шеххи Мохамед Атта және Рамзи бин әл-Шибхпен бірге Гамбург жасушасын құруға көмектесті. Сол жерде оның көзқарастары барған сайын радикалды болып кетті. Олар аптасына үш-төрт рет Америкаға қарсы сезімдерді талқылау және мүмкін болатын шабуылдарды жоспарлау үшін кездесті. Бір адам одан неге ол және Атта ешқашан күлмейтінін сұрағанда, әл-Шеххи: "Палестинада адамдар өліп жатқанда қалай күлуге болады?" деп жауап берді. 1999 жылдың 9 қазанында Марван әл-Шеххи Германиядағы Саид Бахаджидің үйлену тойында Зиад Джарраны қоса алғанда, басқа 9/11 қақтығысын жасаушылармен бірге түсірілді. 1999 жылдың соңында әл-Шеххи, Атта, Зиад Джарра, Саид Бахажи және Рамзи бин әл-Шибх ресейліктерге қарсы күресу үшін Чечняға баруға шешім қабылдады, бірақ соңғы минутта Халид әл-Масри мен Мохамеду Ульд Слахи оларды жоспарларын өзгертуге көндірді. Олардың орнына Ауғанстанға барып, Осама бен Ладенмен кездесіп, террористік шабуылдарға дайындық жасады. Содан кейін Атта, әл-Шеххи және Джарра өздерінің паспорттары ұрланғанын хабарлады, мүмкін Ауғанстанға бару визаларын жою үшін. Оқудан кейін қақтығыс жасаушылар өздерінің радикализмін жасыруға тырысты. Әл-Шеххи сақалын қырқып, бұрынғы достарына бұрынғыдай дінге берілмегендей көрінді. Шабуылдан кейін Гамбургтегі кітапханашы әл-Шеххидің өзіне: "Мыңдаған адам өлді. Мен туралы ойла. Америкада бірдеңе болады. Көптеген адамдар қаза табады" дегенін айтты.

Ұшуға дайындық және оқыту

Аль Шехи Гамбург тобынан алғашқы АҚШ-қа кеткен адам болды. Ол 2000 жылдың 29 мамырында Нью-Джерси штатының Ньюарк қаласына келді. Атта мен Джарра келесі айда оған қосылды, және үш адам ұшу мектептерін іздеуді бастады. Аль Шехи мен Джарра Аттаның күзетшілері ретінде таныстырды, ал ол өзі "Сауд Арабиясының патша отбасының мүшесі" ретінде таныстырды, осы үшеуі Флорида штатының Венеция қаласында ұшу сабақтарын алды. Олар Boeing 727 ұшағының симуляторында жүздеген сағатты пайдаланды. 2000 жылдың желтоқсан айына дейін олар лицензия алды. Олардың барлық шығындарын Әли Абдул Әзиз Әли төледі. 26 немесе 27 желтоқсанда Атта, Джарра және Аль Шехи Майами халықаралық әуежайының ұшу-қону жолағында тоқтап қалған Piper Cherokee ұшағын тастап кетті. 31 желтоқсанда үштік Опа Локка әуежайына барып, Boeing 727 симуляторында жаттықты. 2001 жылдың жазында Аль Шехи "бақылау рейстерін" бастады, ұшу экипаждарының жұмысын бақылап, соңғы дайындықтар жасады.

2001 жылғы тамыз

23 тамызда Израильдің Моссад қызметі шейхтің атын ЦРУ-ға 19 АҚШ тұрғынынан тұратын тізімге қосып бергені хабарланды. Олардың жақын уақытта шабуыл жоспарлап отырғаны айтылды. Бұл тізімде тек төртеуі ғана белгілі, ал қалған үшеуі – 9/11 қаскөрі жасағандардың ішіндегі Наваф әл Хазми, Мохамед Атта және Халид әл Михдар. Тізімде барлық 19 қаскөрі жасағанның аты болған ба, әлде ол кездегі қаскөрі жасағандардың санымен сәйкес келген жай ғана сандар болған ба, белгісіз. 26 тамызда әл Шехи Флорида штатының Дирфилд Бич қаласындағы «Пантер» мотеліне 500 АҚШ доллары төлеп, 2 қыркүйекке дейін тұруға тілек білдіріп, «Mailboxes Etc.» мекенжайын тұрақты мекенжайы ретінде көрсетті. Мотельге тіркелгенде ол көк түсті Chevrolet Malibu көлігін жүргізіп келгені анықталды, бұл екі апта бұрын Атта жалға алған көлік деп есептеледі. Мотель менеджері Ричард Сурма әл Шехиге түнгі қонақ ретінде басқа адамды қабылдауға ереже бұзып рұқсат бергенін айтты. 28 тамызда әл Шехи Майами халықаралық әуежайына белгісіз бір адаммен бірге барды және 175 рейсіне билет сатып алды.

11 қыркүйек шабуылдары мен өлім

11 қыркүйек күні таңғы сағат 5:01-де Бостон қаласында Әл-Шеххиге Ньюарктағы Зиад Джаррахтан, 93 рейсінің қаскөрі ұшқышынан телефон келіп түсті. Бұл Джаррах пен Әл-Шеххинің соңғы әңгімесі болды және билік өкілдері олардың шабуылдарға дайын екендігін бір-біріне растағанын айтады. Кейін сол күні таңертең Логан халықаралық әуежайына келгеннен соң, Әл-Шеххи Мохамед Аттаға 6:52-ден 6:55-ке дейін қоңырау шалды. Атта сол әуежайда басқа жерде болды, себебі American 11 және United 175 рейстері Логаннан Лос-Анджелес халықаралық әуежайына ұшуға тиіс болған. Бұл қоңыраудың мақсаты Әл-Шеххидің Джаррахқа жасаған бұрынғы қоңырауымен бірдей болды деп есептеледі. 7:23 пен 7:28 аралығында бесеуі де ұшаққа отырды, ал Әл-Шеххи 6C орынына жайғасты. Нью-Йорк қаласына жақындағанда, Әл-Шеххи Дүниежүзілік сауда орталығының Солтүстік мұнарасынан шыққан түтін мен отты оңтүстік-шығысқа қарай бағытталғанын көрді. Бұл мұнара 8:46-да 11 рейсіне шабуылданғаннан кейін болды. Шамамен 9 100 галлон (шамамен 34 447 литр) авиакеросині тасыған және жоғары жылдамдықпен ұшқан Әл-Шеххи ұшақты таңғы сағат 9:03:02-де Оңтүстік мұнараға 77-ші және 85-ші қабаттар арасында құлатты. Ұшақ соқтығысқан кезде 600-дан астам адам соққы аймағының қате жағында болды, олардың жартысы дереу қаза тапты. Соқтығыстан кейін тірі қалған шамамен 300 адам апатты зақымдалған қасқырдың жоғарғы қабаттарында, өртеніп, тез арада түтінге толып қалғанда, көмек күткен қалды. 17 минут бұрын 11 рейсі құлағаннан кейін барлық назар екі мұнараға аударылғандықтан, 175 рейсінің соқтығысуын және одан кейін болған жарылысты әлемнің миллиондаған адамдары тікелей эфирде көрді, оқиға көптеген бұрыштардан түсіріліп, фотоға түсірілді. Әл-Шеххидің құлаған бұрышы соққы аймағынан қашудың барлық жолдарын кесіп тастамаса да, құлаудан аман қалған көптеген адамдар мұнара бір сағаттан кем уақыттан кейін құлағанға дейін жалғыз қол жетімді баспалдақтан пайдалана алмады. Әл-Шеххи Аттаға қарағанда ұшақты жылдам және төменге құлатты, Оңтүстік мұнараның оңтүстік жағының шығыс бөлігіне, оңтүстік-шығыс бұрышына жақын құлатты, бұл мұнараның құрылымдық тұрақтылығын Солтүстік мұнараға қарағанда әлдеқайда нашарлатты. Сол күні таңғы сағат 9:59-да Оңтүстік мұнара құлаған алғашқы мұнара болды, ол ұшақ құлағаннан кейін 56 минутқа дейін тұрды.