Сауд Арабиясының Хайль облысы

Кіріспе

Сауд Арабиясының әкімшілік аймағы Хаил провинциясы (مِنْطَقَة حَائِل DIN), сондай-ақ Хаил аймағы деп аталады, Сауд Арабиясы Корольдігінің 13 провинциясының бірі. Аумағы бойынша сегізінші және халқы бойынша тоғызыншы ірі провинция, 2019 жылы халқы 731 147 адамды құрады. Облыс ел халқының шамамен 2% құрайды және ең үлкен қаласы Хаилге байланысты аталған. Облыстың басқа да көп халқы бар қалаларына әл-Газала, Шинан және Бақаа жатады. Аймақ ‘Ажа’ және ‘Салма’ тауларының екі тізбегімен және қызығушылық пен жомарттықтың тарихи символы – Хатим әл Таидың туған жері ретінде танымал. Облыс географиялық және тарихи маңызы бар ‘Ажа’ және ‘Салма’ тау жоталарын қамтиды, олар қазір Сауд Арабиясының жабайы табиғатты қорғау басқармасының қорғауындағы аумақтар. Сонымен қатар, провинцияда көптеген тас өнер орындары табылады, олардың екеуі ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мәдени мұралар тізіміне енген: Жүбба маңындағы Джабал Умм Синман және Джабал әл-Манжур. Аймақта, әсіресе астана Хаилде және оның төңірегінде көптеген ескі бекіністер мен қамалдарды кездестіруге болады. Облыстың тағы бір маңызды нысаны – Нафуд әл-Кабир сияқты құмтас құрылымдары. Аймақта кем дегенде палеолит дәуірінен бері адамдар қоныстанғандығы белгілі, бірнеше археологиялық орындар б.з.д. 10000-7500 жылдарға дейін соққан. Облыс аумағында археологиялық тас өнер және басқа да артефакттар бар бірнеше жер табылды. Облыста Шаммар тайпасының өкілдері тұрады, олар 1791 жылдан 1922 жылға дейін аймақты және провинцияны қоршаған басқа да аймақтарды Джабал Шаммар әмірлігі ретінде басқарды; Патша Абдулазиз аймақты жаулап алған кезде. Облыс 8 әкімшілік ауданға бөлінген, ал қала халқының үштен екісі астанасы Хайль қаласында тұрады. Қазіргі провинция губернаторы – Абдулазиз ибн Саад әл Сауд. Солтүстіктен бастап сағат тілі бойынша Солтүстік Шекара провинциясы, Шығыс провинциясы, Кассим провинциясы, Медина провинциясы, Табук провинциясы және Әл-Джауф провинциясымен шектеседі.

Administrative region of Saudi Arabia

Ḥail Province (مِنْطَقَة حَائِل DIN), also known as the Ha'il Region, is one of the 13 provinces of the Kingdom of Saudi Arabia. It is the eighth largest province by area at and the ninth largest by population, with the population in 2019 being 731,147. The province accounts for roughly 2% of the population of the country and is named for its largest city, Ha'il. Other populous cities in the province include al Ghazalah, Shinan and Baq'aa. The region is famous for the twin mountain ranges of 'Aja and Salma, and for being the homeland of historic symbol of curiosity and generosity, Hatim al Ta`i. The province is popular for hosting the geographically and historically important twin mountain ranges of 'Aja and Salma, which are now areas protected by the Saudi Wildlife Authority. In addition, multiple rock art sites can be found in the province, two sites of which have been added to the UNESCO World Cultural Heritage Site List; Jabal Umm Sinman near Jubbah and Jabal al Manjur. Multiple old forts and castles can be found in the region, especially in and around the capital, Ha'il. Another important site in the province are the sandstone formations, such as the Nafud al Kabir formation. The area is known to have been inhabited since at least the Paleolithic period, with several archaeological sites dating back to 10000 BC to 7500 BC. Several sites with archaeological rock art and other artifacts have been found in the province. The province is inhabited by members of the Shammar tribe, who ruled the area and other areas surrounding the province from 1791 to 1922 as the Emirate of Jabal Shammar; when King Abdulaziz conquered the region. The province is divided into 8 governorates, and more than two thirds of the population of the city lives in the capital city of Ha'il. The incumbent Provincial Governor is 'Abdulaziz ibn Sa'ad al Sa'ud. It is bordered, clockwise from the north, by the Northern Borders Province, Eastern Province, Qassim Province, Madinah Province, Tabuk Province and Al Jawf Province.

Тарихқа дейінгі дәуір

Археологиялық деректерге сүйенсек, Хайль провинциясында адам қоныстануы ежелгі дәуірден бастау алады. Хайльде және оның төңірегінде табылған Орта Палеолит дәуіріне жататын орындар, аймақтағы топырақтың 75000 – 5000 жылдар аралығында өсімдіктер өміріне жеткілікті су ұстай алғанын көрсетеді. Провинциядағы ерекше жайт – Палеолитке жататын археологиялық ескерткіштердің саны Неолиттік кезеңмен салыстырғанда көп. Мұның бір себебі – Палеолит кезеңіндегі суық және ылғалды климаттан Неолит кезеңіндегі ыстық пен құрғақшылыққа дейінгі климаттық өзгерістер, сондай-ақ өсімдік жамылғысының жасылдан шөлге дейін біртіндеп өзгеруі, құнарлы Жарты Ай аймағының өмір сүруге қолайлы жерлеріне жаппай көші-қонға әкелді. Археологтар аймақтың суының болуы, топырағының құнарлылығы, жайылымдардың молдығы мен таралуы, және орташа климатының арасындағы Арабия шөлінен гөрі әлдеқайда жайлырақ екенін анықтады. Неолиттік орындар Арабия түбегінің солтүстігінде шашырап орналасқан. Провинцияда табылған бірнеше Неолиттік артефакттар б.з.д. 10000 – 7500 жылдарға дейін соққан кезеңге жатады. Хайльде табылған заттар Сауд Арабиясының басқа жерлеріндегі заттардан адам және жануарлар бейнеленген тас суреттерінің көптігімен ерекшеленеді. Хайльдегі Неолиттік кезең әртүрлі ортасымен және алуандығымен ерекшеленеді, оны аңғарлардың құмды жағалауларында, құм төбелерінде және көне көлдердің шөгінділерінде, соның ішінде Хайльдің солтүстік-батысындағы Джуббада көруге болады. Хайльдің әртүрлі аймақтарындағы тас құралдар да осы аймақта тұрған адамдардың тұрақты қоныстарда емес, аң ауы және жинау арқылы өмір сүргенін көрсетеді. Мыс дәуірінен (шамамен б.з.д. 5500 жыл) мәдени дәлелдер Хайль провинциясында кеңінен таралған, ал осы дәуірден табылған артефакттардың арасында сырғанақтар, бұрғылар және кескіштер сияқты жалпақ қабырғалы тас құралдар бар. Мыс дәуірін сипаттайтын тас құрылымдар мен шеңберлер тобының табылуынан басқа, бұл тас орнатулар осы дәуірдегі өмір аң ауы және жинау өміріне қарағанда тұрақты болғанын көрсетеді, бұл Неолиттік қоғамның ерекше белгісі. Бұл қоныстарды растайтын белгілердің арасында кремний құралдар, дөрекі, жылтыратылмаған саздан жасалған ыдыстар және тас жазулар бар, олар осы аймақтағы адам қызметінің бар екенін көрсетеді. 2021 жылдың мамыр айында археологтар Хайль аймағындағы 350 000 жыл бұрынғы Ашеулдік орын, Ан Насим, Солтүстік Сауд Арабиясындағы ең көне адам қонысы болуы мүмкін екенін жариялады. Бұл орын 2015 жылы қашықтан зондтау және палеогидрологиялық модельдеу арқылы алғаш рет табылған. Онда Орта Плейстоцен материалдарымен байланысты палеолактық шөгінділер бар. Зерттеушілер тапқан 354 артефакт, қол балталары мен тас құралдар, ұсақ-түйек бөлшектер Оңтүстік-Батыс Азияда өмір сүрген ең ертедегі адамның құрал жасау дәстүрі туралы мәлімет береді. Сонымен қатар, Палеолиттік артефакттар Нефуд шөліндегі Ашеулдік орындарда табылған материалдарға ұқсас.

Archaeological evidence indicates the continuation of human settlement in the Ha'il Province since prehistoric times. The sites dating to the Middle Paleolithic age discovered in and around Ha'il attest that the soil in the area could have held enough water to enable plant life during the period from 75000 BC to 5000 BC. A striking discovery in the province was that there are more archaeological sites dating back to the Paleolithic period than to the Neolithic. One reason given for this is that the climatic changes from a cold and humid climate in the Paleolithic period to the heat and drought of the Neolithic period and the resulting gradual change in vegetation cover from greenery to desertification led to mass migration to more habitable areas in the Fertile Crescent. Archaeologists have deduced that the availability of its water, the fertility of the soil, the abundance and distribution of pastures in different directions, and the moderate climate of the region, combined, made it a lot more hospitable than the surrounding Arabian Desert. Neolithic sites are clearly scattered across the northern Arabian Peninsula. Several Neolithic artifacts found in the province date back to the period from 10000 BC to 7500 BC. The artifacts discovered in Hail can be distinguished from others found in Saudi Arabia by the abundance of rock drawings that vary between human and animal figures. The Neolithic period in Ha'il is distinguished by its different environments and diversity, as can be seen in the sandy banks of the valleys, the dune slopes and ancient lake deposits, including those discovered in Jubbah, northwest of Ha'il. Stone tools in separate areas of Ha'il also indicate that the people living in the area lived a life of hunting gathering, rather than in permanent settlements. Cultural evidence from the Copper Age (approximately 5500 BC) is most widespread within the Ha'il Province, and among the artifacts found in the area from this age are stone tools with flat sides in the form of scrapers, drills and cleavers. In addition to the discovery of a group of stone formations and circles that characterize the Copper Age, these stone installations indicate that life in this era was more settled than the life of hunting gathering, which is a striking characteristic of a Neolithic society. Among the signs that prove these settlements are the presence of flint tools, vessels made of rough, unpolished clay and a group of rock inscriptions that together confirm the existence of human activity in the region in prehistoric times. In May 2021, archaeologists announced that a 350,000 year old Acheulean site named An Nasim in the Hail region could be the oldest human habitation site in northern Saudi Arabia. The site was first discovered in 2015 using remote sensing and palaeohydrological modelling. It contains paleolake deposits related with Middle Pleistocene materials. 354 artefacts, hand axes and stone tools, flakes discovered by researchers provided information about tool making traditions of the earliest living man inhabited South West Asia. Besides, Paleolithic artefacts are similar to material remains uncovered at the Acheulean sites in the Nefud Desert.

Ислам дінінің пайда болуынан бұрын және кейін

Тарихи Найд аймағының бір бөлігінде араб тайпалары қоныстанған, ал Набатей халқы, кейін Гассанидтер мен Лахмидтер оларға әсер еткен. Бұл 2002 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мәдени мұралар тізіміне енгізілген Сауд Арабиясының төртінші археологиялық орны – Хайыл қаласының солтүстігінде орналасқан Джубба қаласында біздің заманымыздан бұрын VIII және VII ғасырларға жататын 122 самуди жазуының табылуымен дәлелденеді. 633 жылы Әбу Бәкірдің басқаруымен Рашид халифаты аймақты біріктірді. Шаммар тайпасы кейінгі жылдары аймақтағы ең күшті тайпа болып қалыптасты, ал 1791 жылы Шаммар ханзадасы Абдулла бин Али әл Рашид аймақты өз билігіне біріктірді. Оның мемлекеті 1834 жылы Рашиди әулеті құрған Джабал Шаммар әмірлігінің алға басушысы болды. Джабал Шаммар әмірлігі Осман империясының қолдауымен оңтүстіктегі жаңа Сауд мемлекетіне қарсы бірнеше соғыс жүргізді, бірақ 1921 жылы Сауд әулетінің патшасы Абдулазиз Сауд Арабиясын біріктіру кезінде оның астанасы Хайылды жаулап алды, ал 1922 жылға қарай аймақ толығымен Сауд Арабиясының билігіне көшті.

Демография

тарихи халық саны|11=1992|12=411,284|13=2004|14=526,882|15=2010|16=605,930|17=2017|18=699,774|пайыздық үлесі=pagr|ескерту=Дереккөздер: Біріккен Ұлттар Ұйымының болжамдары бойынша 2020 жылы провинцияның астанасы Хайль қаласының халқы 400 000 адамды құрайды; провинция халқының үштен екісінен астамы қала және Хайль қаласы орналасқан Хайль губернаторлығында тұрады, бұл провинцияның ең көп халқы бар губернаторлығы болып табылады.