Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кадваладр ап Кадуаллон (ағылшын тілінде Cadwalader немесе Cadwallader деп те жазылады) – Уэльстегі Гвинед патшасы, шамамен 655 жылдан 682 жылға дейін билеген. Оның билігі кезінде екі қырылушы оба болды, бірі 664 жылы, екіншісі 682 жылы. Ол екінші обадан өзі де зардап шекті. Оның билігі туралы басқа мәліметтер аз. Ұзақ жылдардан бері Уэльс символы ретінде танылған қызыл эйір (y Ddraig Goch), «Мабиногион», «Historia Brittonum» және Джеффри Монмуттың әңгімелерінде кездеседі. Генри VII Англия тағына отырғаннан бері ол көбінесе «Кадваладрдың қызыл эйірі» деп аталады. Кадваладрмен байланыс – тарихи негізі жоқ дәстүрлі байланыс. Тарихи Кадваладр туралы көп мәлімет болмаса да, ол Уэльс мәдениетінде мифтік құтқарушы тұлғаға айналды. Ол Джеффри Монмуттың романтикалық әңгімелеріндегі маңызды кейіпкер, ол Ұлыбритания королі атағын алған ежелгі әулеттің соңғы өкілі ретінде бейнеленеді. Джеффридің айтуынша, ол обадан өлмейді. 688 жылы ол тақтан бас тартып, паломник болады, себебі оның жеке билігінен бас тартуы британиялықтардың англосаксондықтарға қарсы болашақ жеңісіне әкелетін пайғамбарлыққа жауап ретінде берілген. Джеффридің Кадваладрдың пайғамбарлығы мен Римге сапары туралы әңгімесі Уэссекстің Кэдвалланың өмірінен алынған, оны Джеффри қателесіп Кадваладрмен шатастырған. Кейінгі уэльс комментаторлары үшін бұл миф «Британияны сакстардың билігінен азат етудің мессиандық үмітін» сыйлады (немесе «Кадваладр вендигейт», «Бақытты Кадваладр»). 658 жылы Кадваладр Эксетер маңындағы Пинхоуда Батыс саксондықтарынан ауыр әскери жеңіліс көрген. Ол «бейбітшіл және ізгі» мінезді болған және көптеген шіркеулерге демеушілік еткен. Англсидегі Ллангадваладр шіркеуі оны өзінің негізін қалаушы деп санайды. Кадваладрдың есімі «Historia Brittonum» еңбегінде «Catgualart» деп кездеседі, онда ол патша кезінде қорқынышты өлімге ұшырады деп жазылған. 664 жылғы үлкен оба «Камбрия жылнамаларында» көрсетілмеген, бірақ Беданың сипаттамасы оның Ұлыбритания мен Ирландияға тигізген әсерін анық көрсетеді, онда оның пайда болуы ирланд жылнамаларында да тіркелген. 682 жылғы оба Беда еңбегінде көрсетілмеген, бірақ «Камбрия жылнамаларында» оның Британияда болғаны және Кадваладр оның құрбандарының бірі болғаны айтылған. 683 жылы «Камбрия жылнамалары» мен «Ирландия жылнамалары» және басқа да көздер обаның Ирландияға тигізген әсерін көрсетеді. Иса колледжінің 20-шы қолжазбасы мен Харлеия шежірелерінде Кадваладр Кадуаллонның ұлы және Идвал Иурхтың әкесі ретінде көрсетілген. Идвал, кейіннен патша болған Родри Молуиноктің әкесі, оның мұрагері болуы мүмкін.
Cadwaladr ap Cadwallon (also spelled Cadwalader or Cadwallader in English) was king of Gwynedd in Wales from around 655 to 682 AD. Two devastating plagues happened during his reign, one in 664 and the other in 682; he himself was a victim of the second. Little else is known of his reign. The red dragon (y Ddraig Goch), long known as a Welsh symbol, appearing in the Mabinogion, the Historia Brittonum, and the stories of Geoffrey of Monmouth, has, since the accession of Henry VII to the English throne, often been referred to as "The Red Dragon of Cadwaladr". The association with Cadwaladr is a traditional one without any historical basis. Though little is known about the historical Cadwaladr, he became a mythical redeemer figure in Welsh culture. He is a prominent character in the romantic stories of Geoffrey of Monmouth, where he is portrayed as the last in an ancient line to hold the title King of Britain. In Geoffrey's account, he does not die of plague. He renounces his throne in 688 to become a pilgrim, in response to a prophecy that his sacrifice of personal power will bring about a future victory of the Britons over the Anglo Saxons. Geoffrey's story of Cadwaladr's prophecy and trip to Rome is believed to be an embellishment of the events in the life of Cædwalla of Wessex, whom Geoffrey mistakenly conflated with Cadwaladr. For later Welsh commentators, the myth "provided a messianic hope for the future deliverance of Britain from the dominion of the Saxons". (as "Kadwaladyr vendigeit", or "Cadwaladr the Blessed"). Cadwaladr appears to have suffered a major military defeat at the hands of the West Saxons at Pinhoe near Exeter in 658. He is said to have been of a "peaceful and pious" temperament and to have patronised many churches. The St Cadwaladr's Church, Llangadwaladr in Anglesey identifies him as its founder. Cadwaladr's name appears as 'Catgualart' in a section of the Historia Brittonum, where it says he died of a dreadful mortality while he was king. The great plague of 664 is not noted in the Annales Cambriae, but Bede's description makes clear its impact in both Britain and Ireland, where its occurrence is also noted in the Irish Annals. The plague of 682 is not noted by Bede, but the Annales Cambriae note its occurrence in Britain and that Cadwaladr was one of its victims. Both the Annales Cambriae and the Irish Annals note the plague's impact in Ireland in 683, as do other sources. The genealogies in Jesus College MS. 20 and the Harleian genealogies give Cadwaladr as the son of Cadwallon and the father of Idwal Iwrch. Idwal, who fathered the later king Rhodri Molwynog, may have been his successor.
Ертедегі мифтік маңызы
Кадуаладрдың есімі көптеген әдеби шығармаларда айтылады, мысалы, Талиэсин кітабындағы 10 ғасырдың басындағы Армес Прайдейн атты пайғамбарлық өлеңде. Өлеңдегі "Кадуаладр" – символдық тұлға болғанымен, ғалымдар Армес Прайдейндегі Кадуаладрдың тарихи Кадуаллонның ұлына сілтеме жасайтынын, және ол осы кезеңде белгілі бір "мессиандық рөл" атқарғанын, бірақ "оның нақты мәні әлі анықталған жоқ" деген пікірде. Ол көбінесе Британиядағы британдық елді мекендерін құрған Конан Меридокпен бірге есімдері аталады. Конан мен Кадуаладр британдық билікті қайта орнату үшін оралатын батырлар ретінде танылады. Армес Прайдейн былай дейді: "Кадуаладрдың шарапаты, сәнді де жарқын, шөл далада әскерлерді қорғайды. Шын мәнінде, ол [Конан] толқындармен келеді, пайғамбарлық уаденің бастауы".
Cadwaladr's name is invoked in a number of literary works such as in the Armes Prydein, an early 10th century prophetic poem from the Book of Taliesin. While the poem's "Cadwaladr" is an emblematic figure, scholars have taken the view that the Cadwaladr of Armes Prydein refers to the historical son of Cadwallon, and that already at this stage he "played a messianic role" of some sort, but "its precise nature remains uncertain". He is typically paired with Conan Meriadoc, the founder of British settlements in Brittany. Conan and Cadwaladr are identified as warriors who will return to restore British power. Armes Prydein says, "Splendour of Cadwaladr, shining and bright, defence of armies in desolate places. Truly he [Conan] will come across the waves, the promise of prophecy in the beginning."
Cadwaladr және Cædwalla
Джеффридің Кадуаладрдың қажынатын баяндауы Кадуаладр мен оның замандасы Уэссекстің Кедвалласы (685–688 жылдары билік құрған) арасындағы шатасудан туындаған деп саналады. Ол сондай-ақ Кадуаладрдың ұлы Иворды Кедвалланың ізбасары Инемен шатастырады. Беденің айтуынша, Уэссекс патшасы Кедвалла тағынан бас тартып, 688 жылы Рим папасынан дұрыс дінге өту үшін Римге барды және көп ұзамай қайтыс болды. 689 жылы Ине таққа отырды. Джеффридің Кадуаладрды Кедвалламен шатастырғаны туралы пікір 1570 жылдардың соңында маңыздылыққа ие болды. Осы кезде Римде Әулие Петр шіркеуі қайта салынып жатқанда, Кедвалланың қабір тасы табылды, Беденің оның Римде қайтыс болғаны туралы айтқанын растады. Римдегі уэльстіктер Геффриді қолдау үшін қабірдің Кадуаладрға тиесілі екенін мәлімдеді. Бұл оның қасиетті сүйектерін Британияға қайтарып, болжамды орындау мүмкіндігін тудырды. Ағылшын сыншылары Джеффри екі патшаны шатастырды және Кадуаладрдың қажынаты толығымен ойдан шығарылған деді. Сондай-ақ, Джеффридің шебер қиялына байланысты Айвор ап Алан мен Йнирдің Бретаньнен Британияға саяхаттары туралы әңгімелер де жатады. Айвор мен Йнирдің есімдерін таңдау Эдуард Исповедниктің заңдарына қосылған жалған мәліметтердің салдары болуы мүмкін, онда Уэссекс патшасы Ине (688–726 жылдары билік еткен) тұсында Уэссекс пен уэльстіктер арасындағы жақсы қарым-қатынас туралы дұрыс емес айтылған.
Geoffrey's account of the pilgrimage of Cadwaladr is believed to derive from a confusion between Cadwaladr and his near contemporary Cædwalla of Wessex (reigned 685 – 688). He also conflates Cadwaladr's son Ivor with Cædwalla's successor Ine. According to Bede Cædwalla, king of Wessex, renounced his throne and went to Rome in 688 to be baptised by the pope, dying soon afterwards. Ine took the throne in 689. The argument that Geoffrey confused Cadwaladr with Cædwalla acquired significance in the late 1570s. At that time, when St. Peter's in Rome was being rebuilt, the tombstone of Caedwalla was found, confirming Bede's story that he had died in Rome. Welshmen in Rome, seeking to validate Geoffrey, claimed that the tomb was that of Cadwaladr. This raised the prospect that his sacred bones could be returned to Britain in fulfilment of the prophecy. The English critics stated that Geoffrey had simply mixed up the two kings, and that Cadwaladr's pilgrimage was thus pure fiction. Also traced to Geoffrey's fertile imagination are stories of Ivor ap Alan and Ynyr travelling from Brittany to Britain. The choice of names for Ivor and Ynyr in the stories may be a consequence of spurious additions to the Laws of Edward the Confessor, which inaccurately speak of good relations between Wessex and the Welsh in the reign of King Ine of Wessex (reigned 688 – 726).