Кіріспе

Кадваладр ап Кадуаллон (ағылшын тілінде Cadwalader немесе Cadwallader деп те жазылады) – Уэльстегі Гвинед патшасы, шамамен 655 жылдан 682 жылға дейін билеген. Оның билігі кезінде екі қырылушы оба болды, бірі 664 жылы, екіншісі 682 жылы. Ол екінші обадан өзі де зардап шекті. Оның билігі туралы басқа мәліметтер аз. Ұзақ жылдардан бері Уэльс символы ретінде танылған қызыл эйір (y Ddraig Goch), «Мабиногион», «Historia Brittonum» және Джеффри Монмуттың әңгімелерінде кездеседі. Генри VII Англия тағына отырғаннан бері ол көбінесе «Кадваладрдың қызыл эйірі» деп аталады. Кадваладрмен байланыс – тарихи негізі жоқ дәстүрлі байланыс. Тарихи Кадваладр туралы көп мәлімет болмаса да, ол Уэльс мәдениетінде мифтік құтқарушы тұлғаға айналды. Ол Джеффри Монмуттың романтикалық әңгімелеріндегі маңызды кейіпкер, ол Ұлыбритания королі атағын алған ежелгі әулеттің соңғы өкілі ретінде бейнеленеді. Джеффридің айтуынша, ол обадан өлмейді. 688 жылы ол тақтан бас тартып, паломник болады, себебі оның жеке билігінен бас тартуы британиялықтардың англосаксондықтарға қарсы болашақ жеңісіне әкелетін пайғамбарлыққа жауап ретінде берілген. Джеффридің Кадваладрдың пайғамбарлығы мен Римге сапары туралы әңгімесі Уэссекстің Кэдвалланың өмірінен алынған, оны Джеффри қателесіп Кадваладрмен шатастырған. Кейінгі уэльс комментаторлары үшін бұл миф «Британияны сакстардың билігінен азат етудің мессиандық үмітін» сыйлады (немесе «Кадваладр вендигейт», «Бақытты Кадваладр»). 658 жылы Кадваладр Эксетер маңындағы Пинхоуда Батыс саксондықтарынан ауыр әскери жеңіліс көрген. Ол «бейбітшіл және ізгі» мінезді болған және көптеген шіркеулерге демеушілік еткен. Англсидегі Ллангадваладр шіркеуі оны өзінің негізін қалаушы деп санайды. Кадваладрдың есімі «Historia Brittonum» еңбегінде «Catgualart» деп кездеседі, онда ол патша кезінде қорқынышты өлімге ұшырады деп жазылған. 664 жылғы үлкен оба «Камбрия жылнамаларында» көрсетілмеген, бірақ Беданың сипаттамасы оның Ұлыбритания мен Ирландияға тигізген әсерін анық көрсетеді, онда оның пайда болуы ирланд жылнамаларында да тіркелген. 682 жылғы оба Беда еңбегінде көрсетілмеген, бірақ «Камбрия жылнамаларында» оның Британияда болғаны және Кадваладр оның құрбандарының бірі болғаны айтылған. 683 жылы «Камбрия жылнамалары» мен «Ирландия жылнамалары» және басқа да көздер обаның Ирландияға тигізген әсерін көрсетеді. Иса колледжінің 20-шы қолжазбасы мен Харлеия шежірелерінде Кадваладр Кадуаллонның ұлы және Идвал Иурхтың әкесі ретінде көрсетілген. Идвал, кейіннен патша болған Родри Молуиноктің әкесі, оның мұрагері болуы мүмкін.

Ертедегі мифтік маңызы

Кадуаладрдың есімі көптеген әдеби шығармаларда айтылады, мысалы, Талиэсин кітабындағы 10 ғасырдың басындағы Армес Прайдейн атты пайғамбарлық өлеңде. Өлеңдегі "Кадуаладр" – символдық тұлға болғанымен, ғалымдар Армес Прайдейндегі Кадуаладрдың тарихи Кадуаллонның ұлына сілтеме жасайтынын, және ол осы кезеңде белгілі бір "мессиандық рөл" атқарғанын, бірақ "оның нақты мәні әлі анықталған жоқ" деген пікірде. Ол көбінесе Британиядағы британдық елді мекендерін құрған Конан Меридокпен бірге есімдері аталады. Конан мен Кадуаладр британдық билікті қайта орнату үшін оралатын батырлар ретінде танылады. Армес Прайдейн былай дейді: "Кадуаладрдың шарапаты, сәнді де жарқын, шөл далада әскерлерді қорғайды. Шын мәнінде, ол [Конан] толқындармен келеді, пайғамбарлық уаденің бастауы".

Cadwaladr және Cædwalla

Джеффридің Кадуаладрдың қажынатын баяндауы Кадуаладр мен оның замандасы Уэссекстің Кедвалласы (685–688 жылдары билік құрған) арасындағы шатасудан туындаған деп саналады. Ол сондай-ақ Кадуаладрдың ұлы Иворды Кедвалланың ізбасары Инемен шатастырады. Беденің айтуынша, Уэссекс патшасы Кедвалла тағынан бас тартып, 688 жылы Рим папасынан дұрыс дінге өту үшін Римге барды және көп ұзамай қайтыс болды. 689 жылы Ине таққа отырды. Джеффридің Кадуаладрды Кедвалламен шатастырғаны туралы пікір 1570 жылдардың соңында маңыздылыққа ие болды. Осы кезде Римде Әулие Петр шіркеуі қайта салынып жатқанда, Кедвалланың қабір тасы табылды, Беденің оның Римде қайтыс болғаны туралы айтқанын растады. Римдегі уэльстіктер Геффриді қолдау үшін қабірдің Кадуаладрға тиесілі екенін мәлімдеді. Бұл оның қасиетті сүйектерін Британияға қайтарып, болжамды орындау мүмкіндігін тудырды. Ағылшын сыншылары Джеффри екі патшаны шатастырды және Кадуаладрдың қажынаты толығымен ойдан шығарылған деді. Сондай-ақ, Джеффридің шебер қиялына байланысты Айвор ап Алан мен Йнирдің Бретаньнен Британияға саяхаттары туралы әңгімелер де жатады. Айвор мен Йнирдің есімдерін таңдау Эдуард Исповедниктің заңдарына қосылған жалған мәліметтердің салдары болуы мүмкін, онда Уэссекс патшасы Ине (688–726 жылдары билік еткен) тұсында Уэссекс пен уэльстіктер арасындағы жақсы қарым-қатынас туралы дұрыс емес айтылған.