Кіріспе

Шоколадты тақта
шоколадты тақта

Тоблерон (/t//oʊ//b//l//ər//oʊ//n/ TOHblərohn) – Mondelez International (бұрынғы Kraft Foods) компаниясына тиесілі швейцариялық шоколад бренді. Ол Швейцарияның Берн қаласында өндіріледі. Тоблерон өзінің ерекше пішінімен – біріккен үшбұрышты призмалар тізбегімен және шоколадқа қашалған әріптерімен танымал. Компания 1899 жылдан 1970 жылға дейін тәуелсіз болды, содан кейін Сушармен бірікті, одан кейін Джейкобспен бірлесіп Jacobs Suchard құрды, кейін Kraft Foods сатып алды, ал 2012 жылы Mondelez International компаниясы сатып алды.

Тарих

Тоблер шоколад фабрикасы 1899 жылы Берн қаласында Эмиль Бауман (1880–1960) және Теодор Тоблер (1876–1941) тарапынан құрылды. Ол кезде Швейцария шоколад индустриясы жаңадан ойлап табылған сүт шоколадтың кеңінен таралуына байланысты күрт өсіп жатты. 1908 жылы Теодор Тоблердің туысы Эмиль Бауман ақ ногат, бадам және бал қосылған сүт шоколадынан тұратын бірегей рецепт жасады. Теодор Тоблер ерекше үшбұрышты пішін мен қаптамасын ойлап тапты. Өнімнің атауы – Тоблердің есімі мен итальян тіліндегі torrone сөзінің (ногаттың бір түрі) үйлесімінен құралған. Швейцария Альпі тауындағы Маттерхорнның үшбұрышты пішіні Теодор Тоблерге Тоблерон пішініне шабыт берген деп саналады. Алайда, Теодордың ұлдарының айтуынша, үшбұрышты пішін Теодор көрген шоудың финалында Folies Bergères бишілері жасаған пирамида пішінінен туындаған. Тағы бір шабыт көзі – Delta Peter брендінің ұқсас үшбұрышты қаптамасы болуы мүмкін. Дегенмен, қазіргі Тоблерон қаптамасында Маттерхорн силуэті бейнеленген, оны жоғарыда оң жақтағы суретте көруге болады. Таудың бейнесінде Берннің символы – аюдың контуры да көрсетілген. Теодор Тоблер 1909 жылы Бернде Тоблерон өндірісіне патент алуға өтініш берді. Институтта кеңсе қызметкері болып жұмыс істеген Альберт Эйнштейн патенттеу процесіне қатысқан болуы мүмкін. Осылайша, Тоблерон – сүт шоколадынан жасалған алғашқы патенттелген шоколад таяқшасы болды. Бұл сүт шоколадын қолданатын ең көне шоколад таяқшаларының бірі болуы мүмкін, бірақ біріншісі емес; Швейцария шоколад индустриясының тағы бір танымал өнімі – Бранш бірнеше жыл бұрын шығарылған еді. 1969 жылы қара шоколадтан жасалған Тоблерон нұсқасы, ал 1973 жылы ақ шоколадтан жасалған нұсқасы ұсынылды. Tobler шоколадына арналған алғашқы жарнамалар халықаралық тілдерде – эсперанто және идо тілдерінде жарияланды. Tobler компаниясы көп жылдар бойы тәуелсіз болды. 1970 жылы ол Milka шоколадын өндіретін Suchard компаниясымен бірігіп, Interfood компаниясын құрды. Tobler & Suchard компанияларының бірігуінен кейін екі компанияның өнімдерін әлем бойынша сату және экспорттау үшін жаңа, бірыңғай орталық құру туралы шешім қабылданды. Макс Э. Бауман, Эмиль Бауманның ұлы, осы жаңа бөлімнің директоры болып тағайындалды. Tobler & Suchard компаниялары 1982 жылы Jacobs кофе компаниясымен бірігіп, Jacobs Tobler & Suchard компаниясын құрды. 1990 жылы Kraft Foods Inc Jacobs Suchard компаниясының көп бөлігін, оның ішінде Toblerone-ды сатып алды; 2012 жылы ол (тағы бірнеше брендтермен бірге) Mondelēz компаниясына бөлінді.

2016 жылғы өлшем өзгерістері

2016 жылы Ұлыбританиядағы 400 граммдық және 170 граммдық шоколад таяқшаларының пішіні екі шығырдан айырылып, шығырлар арасындағы аралық кеңейтілді. Бұл өзгеріс шоколад таяқшаларын жасау құнын шамамен 10%-ға төмендетіп, салмағын 360 граммға және 150 граммға дейін азайтты, бірақ қаптама мөлшері мен бөлшек сауда бағасы өзгеріссіз қалды. Басқа өлшемдерге ешқандай өзгеріс енгізілмеді. Аталған өзгеріс көпке ұнаған жоқ, соның салдарынан бір шотланд парламентінің депутаты бұл мәселе бойынша «үкіметтік шаралар» қабылдауды талап етті. 2018 жылы шоколад таяқшасы бастапқы пішініне қайта келді, ал 170 граммдық/150 граммдық таяқша 200 граммдық таяқшамен алмастырылды.

Өңдеу

Бұрын ол Англиядағы Бедфорд және Шотландиядағы Данди сияқты басқа да жерлерде 1930 жылдан 1969 жылға дейін өндірілген. 1970 және 1980 жылдары Югославияда лицензия бойынша Загребтегі (қазіргі Хорватия) Kraš компаниясы өндірді. Өндіруші Mondelez 2023 жылдың соңында Братиславадағы словакиялық зауытта (бұрын Figaro деп аталған) қосымша шектеулі өндірісті бастауды жоспарлаған. 2017 жылы енгізілген Швейцария ережелері "Швейцария" деп жазылған және Швейцарияға тән суреттер көрсетілген қаптама сияқты Швейцарияның шығу тегін көрсететін белгілерді пайдалануға тыйым салады, сондықтан таяқшалар "Швейцарияда жасалған" деп белгіленеді, ал Швейцарияның Матерхорн бейнесі "геометриялық және үшбұрышты эстетикаға сай келетін жаңартылған және қарапайымдалған тау логотипімен" ауыстырылады. Дәстүрлі Toblerone таяқшасының құрамына қант, құрғақ сүт, какао майы, какао массасы, бал (3%), сүт майы, бадам (1,6%), эмульгатор (соя лецитині), жұмыртқа ақуызы, хош иістендіргіш, какао қатты заттары (28%) және сүт қатты заттары (14%) кіреді.

Ұқсас өнімдер

1920 жылға қарай танымал Toblerone рецепті басқа өндірушілердің бәсекесіне тап болды, мысалы, тағы бір швейцариялық өндіруші Cailler сол жылы Chocmel таблеткасын шығарды. Швейцарияда жасалған тағы бір ұқсас шоколад (ингредиенттері мен пішіні жағынан) – Frey компаниясының Mahony шоколады. Осыған ұқсас өнім – хорватиялық Kolumbo, ол Загребтегі Kraš зауытында өндіріледі. Бұл шоколадтың құрамында да фундук пен балдан жасалған пирамидалар бар. Kraš компаниясы 1970-1980 жылдары лицензия бойынша Toblerone өндірісін жүзеге асырды. 2017 жылдың шілдесінде Toblerone шоколадының 2016 жылы азайтылған көлеміне жауап ретінде Ұлыбританияның Poundland дүкендер желісі "Twin Peaks" деп аталатын Toblerone-ның өз нұсқасын шығарды, ол өзгертілген Toblerone шоколадынан үлкен.

Мәдени әсері

Бардың ерекше пирамида пішіні оның атын Тоблерон желісіне берді, бұл Швейцарияның шекаралық аймақтарында кең таралған Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі танкіге қарсы бекіністердің сериясы еді. Швейцариядағы Тоблер фабрикасының ішкі жағы «Вилли Вонка мен шоколад фабрикасы» фильмінің ашылу тізбесінің түсірілім орны болды. Дегенмен, фильмнің көп бөлігі Батыс Германияда түсірілді. Ұлыбританиялық комедиялық кейіпкер Алан Партридж Тоблеронға ұзақ уақыт бойы тәуелді болды, бұл оның телесериалдарындағы тұрақты әзілге айналды. 1995 жылы швед саясаткері Мона Сахлиннің мемлекеттік несие картасын рұқсатсыз сатып алулар үшін қолданғаны белгілі болды. Ол көптеген басқа қымбат заттармен қатар екі Тоблерон шоколадын сатып алғандықтан, Сахлинге жақын журналистер оның парламенттік қаржылық жеңілдіктерін пайдалануын «Тоблерон ісі» деп азайтуға тырысты, бірақ Сахлин премьер-министрлікке үміткерліктен бас тартуға мәжбүр болды. Ол 1998 жылы саясатқа қайта оралды. Манчестер қаласындағы Оксфорд жолындағы Манчестер университетінің студенттері үшін шамамен 1975 жылы салынған үшбұрышты тұрғын үйлер Тоблерон деп белгілі. Өндірістегі ең ірі Toblerone 2017 жылғы Netflix сериалы «Нео Йокио» дағы қайта-қайта келетін әзіл ретінде қолданылады.