Ливияның әкімшілік бөліністерінің тарихы мен қазіргі жағдайы

Кіріспе

Ливия мемлекетінің бірінші деңгейдегі әкімшілік бөлімшелері

Ливияда қазіргі уақытта 106 округ бар, араб тілінде баладият (бірлік баладиях) деп аталатын екінші деңгейдегі әкімшілік бөлімшелер. 2013 жылдан бері бұл көрсеткіш 99-дан 108-ге дейін өзгерді. Ливиядағы бірінші деңгейдегі әкімшілік бөліністер қазіргі уақытта губернаторлықтар (мухафазат) болып табылады, олар әлі ресми түрде белгіленбеген, бірақ бастапқыда үш бөлікке бөлінген: солтүстік-батыстағы Триполитания, шығыстағы Киренаика және оңтүстік-батыстағы Феззан; кейін он губернаторлыққа бөлінді. 2013 жылға дейін Ливияның аудандарын құрайтын шабия (арабша жекеше شعبية šaʿbiyya, көпше šaʿbiyyāt) терминімен белгілі жиырма екі бірінші деңгейдегі әкімшілік бөлімшелер болды. 1990 жылдары шабият ескі баладият жүйесін алмастырды. Тарихи тұрғыдан Ливия аймағы үш провинция (немесе мемлекет) болып саналды: солтүстік-батыстағы Триполитания, шығыстағы Киренаика және оңтүстік-батыстағы Феззан. Италияның Итальян-түрік соғысындағы жеңісі оларды бір саяси бірлікке біріктірді. Италиялықтардың басқаруымен Ливия ақырында төрт провинцияға және бір аумаққа бөлінді: Триполи, Мисрата, Бенгази, Дерна (солтүстікте) және Ливия Сахарасы аумағы (оңтүстікте). 1943 жылы Ливияны француз және британ әскерлері басып алғаннан кейін ол қайтадан үш провинцияға бөлінді: солтүстік-батыстағы Триполитания, шығыстағы Киренаика және оңтүстік-батыстағы Феззан Гадамес. Ливияның 1951 жылғы конституциясының 176-бабында «Ливия Корольдігі осы мәселе бойынша қабылданатын заңға сәйкес әкімшілік бірліктерге бөлінеді. Корольдікте жергілікті және аймақтық кеңестер құрылуы мүмкін. Осы бірліктердің шегі заңмен анықталады, сондай-ақ осы Кеңестерді ұйымдастырады» делінген. Тәуелсіздік алғаннан кейін (1951), Ливия бұрынғы үш провинцияға сәйкес келетін үш губернаторлыққа (мухафазат) бөлінді, бірақ 1963 жылы он губернаторлыққа бөлінді. 1983 жылы елімізді қырық алты округке (баладият) бөлетін жаңа жүйе енгізілді. 1987 жылы бұл жиырма бес округке дейін қысқартылды. 1995 жылғы 2 тамызда Ливия он үш округке (шабият) қайта ұйымдастырылды. 1998 жылы бұл 26 шабият ауданына дейін артты. 2001 жылы ол 32 округке және 3 әкімшілік аймаққа дейін ұлғайтылды. Ақыры 2007 жылы ол жиырма екі ауданға дейін қысқартылды. Тарихи даму үшін Ливияның бөлімшелерін қараңыз. Ливия аудандары 2011 жылға дейін қалалық және ауылдық кеңестер ретінде әрекет ететін негізгі халықтық съездерге бөлінді.

In Libya there are currently 106 districts, second level administrative subdivisions known in Arabic as baladiyat (singular baladiyah). The number has varied since 2013 between 99 and 108. The first level administrative divisions in Libya are currently the governorates (muhafazat), which have yet to be formally deliniated, but which were originally tripartite as: Tripolitania in the northwest, Cyrenaica in the east, and Fezzan in the southwest; and later divided into ten governorates. Prior to 2013 there were twenty two first level administrative subdivisions known by the term shabiyah (Arabic singular شعبية šaʿbiyya, plural šaʿbiyyāt) which constituted the districts of Libya. In the 1990s the shabiyat had replaced an older baladiyat system. Historically the area of Libya was considered three provinces (or states), Tripolitania in the northwest, Cyrenaica in the east, and Fezzan in the southwest. It was the conquest by Italy in the Italo Turkish War that united them in a single political unit. Under the Italians Libya was eventually divided into four provinces and one territory: Tripoli, Misrata, Benghazi, Derna, (in the north) and the Territory of the Libyan Sahara (in the south). After the French and British occupied Libya in 1943, it was again split into three provinces: Tripolitania in the northwest, Cyrenaica in the east, and Fezzan Ghadames in the southwest. Article 176 of the 1951 constitution of Libya stated "The Kingdom of Libya shall be divided into administrative units in conformity with the law to be promulgated in this connection. Local and regional councils may be formed in the Kingdom. The extent of these units shall be determined by law which shall likewise organize these Councils." in exact quote. After independence (1951), Libya was divided into three governorates (muhafazat), matching the three provinces of before, but in 1963 it was divided into ten governorates. In 1983 a new system was introduced dividing the country into forty six districts (baladiyat). In 1987 this was reduced to twenty five districts. On 2 August 1995, Libya reorganized into thirteen districts (shabiyat). In 1998 this was increased to 26 shabiyat districts. In 2001 it was increased to thirty two districts plus three administrative regions. Finally in 2007 it was reduced to twenty two districts. For historical evolution see also: Subdivisions of Libya. Libyan districts were further subdivided into Basic People's Congresses which act as townships or boroughs until 2011.

Этимология

Араб тіліндегі شعبية термині "танымалдық" немесе "халыққа тиесілі" деген мағынаны білдіреді, немесе қарапайымдап айтқанда "халыққа қатысты". Ливия үкіметі мемлекеттік идеологиясымен бірге осы екінші мағынаны Ливияның әкімшілік аймақтарын атау үшін қолданды. Ливиядағы шабияттар – әкімшілік жүйенің ең жоғары деңгейі болып табылады. Әр шабиятты кішірек бірліктерге бөлетін округ деңгейі де бар. Бұл термин Ливия үшін жаңа және ерекше болды, республика (джамахирия), министрлік (амана) және елшілік (халық бюросы) сияқты арнайы терминдермен үйлесімді. Бұлардың барлығы араб тілінде сөйлейтін елдерде, тіпті Ливияның өзінде де осы жаңа сөздерді қабылдағанға дейін қолданылғаннан өзгеше болды.

Аудан (Шабия)

Шабия (شعبية šaʿbiyyah, көпше: شعبيات šaʿbiyyāt) – Каддафи билігінде болған Ливияға тән жаңа термин, республика (жамахирия), министрлік (амана) және елшілік (халық бюросы) сияқты ерекше атаулармен үйлеседі. Бұл термин негізінен ауданды, яғни ең жоғары деңгейдегі әкімшілік бөлінуді білдіреді. Этимологиялық тұрғыдан алғанда, ол «халыққа қатысты, халықтық» деген мағынаны білдіретін сөйкес.