Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Баға өзгеруіне байланысты микроэкономикалық эффект
Microeconomic effect due to a price change
Экономикада, әсіресе тұтынушы таңдау теориясында, алмастыру эффектісі – тауар бағасының өзгеруі тұтынушының сол тауарға деген сұраныс көлеміне тигізетін әсердің бір бөлігі, ал екіншісі – табыс эффектісі. Егер тауардың бағасы төмендесе, егер гипотетикалық түрде сол тұтыну жиынтығы сақталса, онда әр тауардың көбірек комбинациясына жұмсалатын табыс босатылады. Осылайша, таңдалған жаңа жалпы тұтыну жиынтығы ескіге қарағанда екі тауардың салыстырмалы бағаларының өзгеруін көрсетеді (бір тауардың бір бірлігі бұрынғыдан өзгеше мөлшерде басқа тауарға айырбасталуы мүмкін, себебі олардың бағаларының арақатынасы өзгерді) және босатылған табыстың әсерін. Салыстырмалы бағаның өзгеруінен туындайтын әсер алмастыру эффектісі, ал босатылған табыстан туындайтын әсер табыс эффектісі деп аталады. Егер табыс бағаның өзгеруіне жауап ретінде өзгерсе, онда ескі тұтыну жиынтығы арқылы өтетін және жаңа бағалармен анықталатын еңіске ие жаңа бюджеттік сызық салынады, егер тұтынушының оңтайлы таңдауы осы бюджеттік сызықта болса, онда тұтынудағы нәтижелі өзгеріс Слюцкий алмастыру эффектісі деп аталады. Бұл идея тұтынушыға ескі жиынтықты жаңа бағамен сатып алуға жеткілікті қаражат беріледі және оның таңдау өзгерістері байқалады. Егер керісінше, жаңа бағалармен анықталатын және ескі жиынтық арқылы өтетін бейтараптық қисығына жанасатын жаңа бюджеттік сызық табылса, жаңа жанасу нүктесі мен ескі жиынтық арасындағы айырмашылық Хикс алмастыру эффектісі болып табылады. Енді тұтынушыға бұрынғы пайдасын жаңа бағамен алуға жеткілікті табыс беріледі және оның таңдауы қалай өзгереді. Хикс алмастыру эффектісі келесі бөлімде көрсетілген. Кейбір авторлар осы екі ұғымның біреуін жай ғана алмастыру эффектісі деп атайды. Варианның танымал оқулығы Слюцкий нұсқасын негізгі нұсқа ретінде сипаттайды, бірақ айырмашылықты жақсы түсіндіреді. Бұл ұғымдар бір тауардың бағасы төмендеудің орнына жоғарыласа да қолданылады, мұнда алмастыру эффектісі салыстырмалы бағалардың өзгеруін көрсетеді, ал табыс эффектісі табыстың қазір қымбат тауардың сақталған бірліктеріне қосымша шығындарға жұмсалғанын көрсетеді. Мысалы, кофе мен шайды қарастырайық. Егер кофе бағасы көтерілсе, ыстық сусындарды тұтынушылар оның орнына шай ішуді шеше алады. Бұл шайға деген сұраныстың артуына әкеледі. Сол сияқты, егер кофе бағасы төмендесе, шай ішетіндер өздерінің ішу әдеттерін өзгертіп, күнделікті ішу әдеттерін кофемен алмастыруды шешуі мүмкін, бұл шайға деген сұраныстың төмендеуіне әкеледі. Экономистер бағаның өзгеруі тұтынушылардың екі негізгі реакциясына әкелуі мүмкін екенін ұзақ уақыттан бері түсінген, бұл тақырыптағы алғашқы жұмысты 1890 жылдары Вильфредо Парето жасаған, бірақ 1915 жылы Евгений Слюцкийдің мақаласында бұл тақырыпқа қатаңдық енгізілген. Слюцкийдің алғашқы мақаласы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде итальян тілінде жарық көргендіктен, англо-американдық әлемдегі экономистер 1930 жылға дейін Слюцкийдің үлесін білмеді. Ағылшын әлемінде 1934 жылы Джон Хикс пен РГД Аллен жариялаған «Құндылық теориясының қайта қаралуы» арқылы Слюцкийдің идеялары толыққанды түрде таныстырылды, бұл мақала Паретоның жұмысына негізделген және екі он жыл бұрын Слюцкий ұстанымына келген.
In economics and particularly in consumer choice theory, the substitution effect is one component of the effect of a change in the price of a good upon the amount of that good demanded by a consumer, the other being the income effect. When a good's price decreases, if hypothetically the same consumption bundle were to be retained, income would be freed up which could be spent on a combination of more of each of the goods. Thus the new total consumption bundle chosen, compared to the old one, reflects both the effect of the changed relative prices of the two goods (one unit of one good can now be traded for a different quantity of the other good than before as the ratio of their prices has changed) and the effect of the freed up income. The effect of the relative price change is called the substitution effect, while the effect due to income having been freed up is called the income effect. If income is altered in response to the price change such that a new budget line is drawn passing through the old consumption bundle but with the slope determined by the new prices and the consumer's optimal choice is on this budget line, the resulting change in consumption is called the Slutsky substitution effect. The idea is that the consumer is given enough money to purchase her old bundle at the new prices, and her choice changes are seen. If instead, a new budget line is found with the slope determined by the new prices but tangent to the indifference curve going through the old bundle, the difference between the new point of tangency and the old bundle is the Hicks substitution effect. The idea now is that the consumer is given just enough income to achieve her old utility at the new prices, and how her choice changes is seen. The Hicks substitution effect is illustrated in the next section. Some authors refer to one of these two concepts as simply the substitution effect. The popular textbook by Varian describes the Slutsky variant as the primary one, but also gives a good explanation of the distinction. The same concepts also apply if the price of one good goes up instead of down, with the substitution effect reflecting the change in relative prices and the income effect reflecting the fact the income has been soaked up into additional spending on the retained units of the now pricier good. For example, consider coffee and tea. If the price of coffee increased, consumers of hot drinks may decide to start drinking tea instead. This will cause the demand for tea to increase. Likewise, if the price of coffee was to decrease, tea drinkers may decide to shift their drinking habits and substitute coffee for their daily drinking habits, causing the demand for tea to decrease. Economists had long understood that changes in price could lead to two main responses by consumers, initial work on this subject had been done by Vilfredo Pareto in the 1890s, but it wasn't until Eugen Slutsky’s 1915 article that rigor was brought to the subject. Because Slutsky’s original paper was published during World War I in Italian, economists in the Anglo American world did not become aware of Slutsky’s contributions until the 1930s. The English world was fully introduced to Slutsky's ideas in 1934 when "A Reconsideration of the Theory of Value" was published by John Hicks and RGD Allen, this paper built upon work by Pareto and came to conclusions Slutsky had realized two decades prior.
Графикалық талдау
Болжам жасасақ, бастапқы жағдайды графикпен (жақсы Y горизонталь бойынша көрсетілген) бейнелеуге болады, онда көрсетілген (өзгермейтін) айқындық қисықтары және BC1 бюджеттік шектеуі бар, ал тұтынушы BC1-ге сәйкес ең жоғары айқындық қисығында орналасқан А нүктесін таңдайды. Бюджеттік шектеудің орны мен көлбеуі тұтынушының кірісіне және Х және Y екі тауардың бағасына байланысты. Егер Y тауарының бағасы төмендесе, бюджеттік шектеу BC2-ге бұрылады, себебі кірістің барлығы Y тауарына жұмсалғанда, қазіргі төмен бағада одан да көп тауар сатып алуға болады. Бағаның өзгеруінің жалпы нәтижесі – тұтынушы енді C нүктесіндегі тұтыну жиынтығын таңдайды.
Suppose the initial situation is given by the graph (with good Y plotted horizontally) with the indicated (and never changing) indifference curves shown and with budget constraint BC1 and with the consumer choosing point A because it puts him on the highest possible indifference curve consistent with BC1. The position and slope of the budget constraint are based on the consumer's income and on the prices of the two goods X and Y. If the price of Y falls, the budget constraint pivots to BC2, with a greater intercept of good Y because if all income were spent on Y more of it could be purchased at the now lower price. The overall effect of the price change is that the consumer now chooses the consumption bundle at point C.
Бірақ А нүктесінен C нүктесіне көшуді екі бөлікке бөлуге болады. Субституциялық эффект – бұл тұтынушының бастапқы айқындық қисығында қалуы талап етілген жағдайда болатын өзгеріс; бұл А нүктесінен B нүктесіне көшу. Кіріс эффектісі – бұл бір мезгілде B нүктесінен C нүктесіне көшу, себебі бір тауардың бағасының төмендеуі жоғары айқындық қисығына өтуге мүмкіндік береді. (Бұл графикте Y тауары нашар тауар болып саналады, өйткені C нүктесі B нүктесінен сол жақта орналасқан, сондықтан Y2 < Ys.)
But the move from A to C can be decomposed into two parts. The substitution effect is the change that would occur if the consumer were required to remain on the original indifference curve; this is the move from A to B. The income effect is the simultaneous move from B to C that occurs because the lower price of one good in fact allows movement to a higher indifference curve. (In this graph Y is an inferior good since C is to the left of B so Y2 < Ys.)
Ауыстырудың икемділігі
Алмастырудың икемділігі туралы ұғымды екі түрлі экономист әзірледі, әрқайсысының өзіндік бағыты болды. Осы экономистердің бірі – Джон Хикс, ол алмастырудың икемділігін берілген салыстырмалы бағалар немесе шекті өнімдердегі пайыздық өзгеріске байланысты қолданылатын өндіріс факторларының салыстырмалы санының пайыздық өзгеруі ретінде анықтады. Бұл анықтама тікелей алмастырудың икемділігі деп те аталады. Екінші экономист – Джоан Робинсон, ол алмастырудың икемділігін қолданылған факторлар санының қатынасының пропорционалды өзгеруі, әр фактордың бағасының қатынасының пропорционалды өзгеруіне бөлінгендей анықтады. Бұл екі анықтама екі өндіріс факторымен шектелгенде бірдей жұмыс істейді.
The concept of the elasticity of substitution was developed by two different economists, each with their own focus. One of these economists was John Hicks, who defined elasticity of substitution as the change in percentage in the relative number of factors of production used, given a particular change in percentage in relative prices or marginal products. This definition is also known as the direct elasticity of substitution. The other economist was Joan Robinson, who defined elasticity of substitution as the change in proportion of the ratio of the number of factors used divided by the change in proportion of the ratio of each factor's prices. These two definitions function in the same way when limited to two factors of production.