Жан Леон Жером: Француз суретшісі мен мүсіншісінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Француз суретшісі және мүсіншісі (1824–1904)

Жан Леон Жером (ʒɑ̃ leɔ̃ ʒeʁom; 11 мамыр 1824 – 10 қаңтар 1904) – қазіргі академизм деп аталатын стильдегі француз суретшісі және мүсіншісі. Оның суреттері осыншалықты көп көбейтілгендіктен, ол "1880 жылға қарай әлемдегі ең танымал суретші болуы мүмкін" еді. Оның туындыларының арасында тарихи суреттер, грек мифологиясы, шығыстану, портреттер және басқа да тақырыптар бар. Ол осы академиялық дәуірдегі ең маңызды суретшілердің бірі саналады. Ол сонымен қатар көптеген шәкірттері бар ұстаз да болды.

Ерте өмір

Жан Леон Жером Оңтүстік-Шығыс Франциядағы Везуль қаласында дүниеге келген. Осы жерде Жером бала кезінде мектепте сурет салуға алғашқы сабақтар алған. Ол жергілікті суретші және мұғалім Клод Базиль Кариаждың жетекшілігімен жұмыс істеді, оның басшылығымен ол одан әрі білім алуға лайық жұмыстар жасады. 1840 жылы 16 жасында Парижге жіберілді, онда Пол Делароштан оқыды, ал 1843 жылы онымен бірге Италияға сапар шекті. Ол Флоренция, Рим, Ватикан және Помпей қалаларын аралады. 1844 жылы Парижге оралғаннан кейін, Делароштің көптеген студенттері сияқты, Шарль Глейрдің ательесіне қатысып, қысқа мерзім оқыды. Содан кейін ол Эколь де Боз-Арт мектебінде білім алды. 1846 жылы ол беделді Рим сыйлығына үміттене бірақ, соңғы кезеңде фигуралық суретінің жеткіліксіздігіне байланысты сәтсіз аяқталды. Оның "Көкпармен күрес" (1846) картинасы – академиялық жаттығу. Онда екі күресіп жатқан әтештің арасында, жалаңаш жас жігіт пен өте жұқа киім киген жас әйел бейнеленген, ал фонда Неаполь шығанағы көрінеді. Ол бұл суретті 1847 жылы Париж салонына жіберіп, үшінші дәрежелі медаль жеңіп алды. Бұл туынды Глейр студиясынан (Анри Пьер Пику мен Жан Луи Хамон сияқтылар) пайда болған Нео-грек қозғалысының символы ретінде қарастырылды және ықпалды француз сыншысы Теофил Готье оны жоғары бағалап, Жеромды танымал етіп, оның мансабын сәтті бастауға көмектесті. Жеромға саяхаттауға және зерттеу жұмыстарын жүргізуге мүмкіндік берген үлкен қаржылық көмек арқасында ол 1853 жылы актер Эдмонд Готпен бірге Константинопольге, ал 1854 жылы Грекия мен Түркияға, Дунай жағалауларына барды. Онда ол орыс сарбаздарының музыкалық концертіне қатысып, қамшының қорқытуымен ойнаған музыкаларын тыңдады. 1853 жылы Жером Париждегі Нотр-Дам-де-Шамп көшесіндегі студиялар тобына, "Бойт-а-Те" ("Boîte à Thé") орналасты. Бұл орын суретшілер, жазушылар мен актерлердің кездесу орнына айналды, онда Жорж Сан композиторлар – Гектор Берлиоз, Йоханнес Брамс және Джоахино Россини, сондай-ақ жазушылар Теофил Готье мен Иван Тургеневті қабылдады. 1854 жылы ол тағы бір маңызды тапсырманы орындады, Париждегі Сент-Северин шіркеуіндегі Әулие Жером шіркеуін безендірді. Осы шіркеудегі Әулие Жеромның соңғы қауымға қатысуы оның діни туындыларына Ингрес мектебінің ықпалын көрсетеді. 1855 жылғы әмбебап көрмеге ол "Пифферо", "Шепард" және "Август дәуірі, Мәсіхтің тууы" суреттерін ұсынды, бірақ ең көп назар аударған "Ресейдегі лагерьдегі демалыс" атты кішкентай картина болды. Бұл арабтардың діни рәсімдерін, жанрлық көріністерін және Солтүстік Африка пейзаждарын бейнелейтін көптеген шығыстық картиналардың басталуын жариялады. Олардың арасында шығыстық стильдегі суреттермен қатар әйелдердің жалаңаш бейнелері де бар. "Құлдар базары", "Бурсаның үлкен бассейні", "Гаремдегі бассейн" және осыған ұқсас тақырыптар – Жеромның Париж студиясында салған, идеалданған жалаңаш адамдармен үйлесім тапқан Таяу Шығыстың сәулет ерекшеліктерін бейнелейтін қиял туындылары. (2019 жылы оңшыл популистік неміс партиясы, Германия үшін Альтернатива, 2019 жылғы Еуропалық парламент сайлауында "Құлдар нарығы" картинасын үгіт постері ретінде пайдаланды.) Саяхаттары барысында Жером шығыстық көріністерді сахналау үшін артефакттар мен костюмдерді жинады, сондай-ақ фондық пейзаждар үшін табиғаттан майлы эскиздер жасады. 1878 жылы жазған автобиографиялық эссесінде Жером сол жерде салған майлы эскиздердің маңыздылығын былай сипаттады: "Қайырлы болғаннан кейін, тіпті ұзақ сапардан кейін, күннің күйдіретін шуағында шаршаған кезде де, кемпингке жеткен бойда мен жұмысты шоғырланумен бастадым. Бірақ О! Мен артымда қаншама нәрсені қалдырдым, олардың тек естеліктерін ғана алып кеттім! Мен ең жарқын естелікке қарағанда, бір холстқа салған үш түстің иесімін, бірақ кейде өкінішпен жалғастыруға тура келді". 1857 жылы Парижде өткен Салон көрмесінде Жеромның беделі "Египеттік сарбаздар шөлді кесіп өтуі", "Мемнон мен Сезострис", "Түйелерді суару" және "Маскарадтан кейінгі дуэль" (дүке д'Аумале сатып алған, қазір Шантильдегі Музей Кондеде сақталады; 1859 жылы Жером салған көшірмесі Уолтерс өнер музейінде) суреттерін көрсету арқылы арта түсті.

Jean Léon Gérôme was born at Vesoul, Haute Saône. It was here that Gérôme first received instruction in drawing during his youth in school. He was instructed by local artist and teacher Claude Basile Cariage, under whom he produced work of sufficient quality to merit more auspicious tutelage. In 1840 he was sent to Paris at the age of 16 where he studied under Paul Delaroche, whom he later accompanied to Italy in 1843. He visited Florence, Rome, the Vatican and Pompeii. On his return to Paris in 1844, like many students of Delaroche, he joined the atelier of Charles Gleyre and studied there for a brief time. He then attended the École des Beaux Arts. In 1846 he tried to enter the prestigious Prix de Rome, but failed in the final stage because his figure drawing was inadequate. His painting The Cock Fight (1846) is an academic exercise depicting a nude young man and a very thinly draped young woman with two fighting cocks, with the Bay of Naples in the background. He sent this painting to the Paris Salon of 1847, where it gained him a third class medal. This work was seen as the epitome of the Neo Grec movement that had formed out of Gleyre's studio (including Henri Pierre Picou and Jean Louis Hamon), and was championed by the influential French critic Théophile Gautier, whose review made Gérôme famous and effectively launched his career. A considerable down payment enabled Gérôme to travel and research, first in 1853 to Constantinople, together with the actor Edmond Got, and in 1854 to Greece and Turkey and the shores of the Danube, where he was present at a concert of Russian conscripts making music under the threat of a lash. In 1853, Gérôme moved to the Boîte à Thé, a group of studios in the Rue Notre Dame des Champs, Paris. This became a meeting place for artists, writers and actors, where George Sand entertained the composers: Hector Berlioz, Johannes Brahms and Gioachino Rossini and the novelists Théophile Gautier and Ivan Turgenev. In 1854, he completed another important commission, decorating the Chapel of St. Jerome in the church of St. Séverin in Paris. His Last Communion of St. Jerome in this chapel reflects the influence of the school of Ingres on his religious works. To the Universal Exhibition of 1855 he contributed Pifferaro, Shepherd, and The Age of Augustus, the Birth of Christ, but it was the modest painting Recreation in a Russian Camp that garnered the most attention. This heralded the start of many Orientalist paintings depicting Arab religious practice, genre scenes and North African landscapes. Among these are paintings in which the Oriental setting is combined with depictions of female nudity. The Slave Market, The Large Pool of Bursa, Pool in a Harem, and similar subjects were works of imagination in which Gérôme combined accurately observed Middle Eastern architectural details with idealized nudes painted in his Paris studio. (In 2019, the right wing populist German party, Alternative for Germany, used The Slave Market in a campaign poster in the 2019 European Parliament election.) In his travels, Gérôme collected artefacts and costumes for staging oriental scenes in the studio, and also made oil studies from nature for the backgrounds. In an autobiographical essay of 1878, Gérôme described how important oil sketches made on the spot were for him: "Even when worn out after long marches under the bright sun, as soon as our camping spot was reached I got down to work with concentration. But Oh! How many things were left behind of which I carried only the memory away! And I prefer three touches of color on a piece of canvas to the most vivid memory, but one had to continue on with some regret." Gérôme's reputation was greatly enhanced at the Paris Salon of 1857 by his display of Egyptian Recruits Crossing the Desert, Memnon and Sesostris, Camels Watering, and Suite d'un bal masqué (purchased by the duc d'Aumale, now in the Musée Condé in Chantilly; a copy made by Gérôme in 1859, The Duel After the Masquerade, is in the Walters Art Museum).

Классикалық пәндерге қайта оралу

1858 жылы ол принц Наполеон Жозеф Шарль Пол Бонапарттың Париж үйін Помпей стилінде безендіруге көмектесті. Принц 1850 жылғы «Грекия ішкі көрінісін» сатып алған, ол да Помпей стилінде бейнеленген, бұл бір әйелдер үйінің суреті еді. 1859 жылы Салонға қойылған «Ave Caesar! Morituri te Salutant» картинасында Гером классикалық тақырыптарға қайта оралды, бірақ картина көпшілікті қызықтыра алмады. «Король Кандавл» (1859) және «Фрина Ареопаг алдында» мен «Сократ Аспасия үйінде Алькибиадты іздейді» (1861 ж. екеуі де) суретші таңдаған тақырыптарға байланысты қыңырлық тудырды және Поль де Сен-Виктор мен Максім Дю Камптың ашулы шабуылдарына себеп болды. 1861 жылы Салонға ол «Мысырлықтардың сабан шабуы» және «Рембрандт гравюра кесіп жатыр» есімді екі өте мұқият аяқталған туындысын қойды. 1863 жылы ол халықаралық өнер сатушы Адольф Гупильдің қызы Мари Гупильге (1842–1912) үйленді. Олардың төрт қызы мен бір ұлы болды. Оның үлкен қызы Жанна (1863–1944) болды, одан кейін Сюзанна (1867–1941; Эме Мороға үйленген), Бланш (1868–1918) және Мадлен (1875–1905) дүниеге келді. Үйленгеннен кейін ол Брюссель көшесіндегі үйге көшіп, оны тұрақтары мен төменгі қабатында мүсіншілік шеберханасы, ал жоғарғы қабатында сурет салу шеберханасы бар кең үйге айналдырды. Героммен бірге оқыған Джон Милнердің айтуынша, оның шеберханасы Бояу өнері академиясының барлық шеберханаларының ішіндегі ең «көңілді» және «әдепсіз» болған. Студенттерді ерекше қабылдау рәсімдері күтіп отырды, олар бір-бірінің суреттерін кесу, баспалдақтан, терезеден лақтыру, төңкерілген орындықтарға түсіру, модельдердің тұғырында жалаңаш күйінде бояуға малынған қылқаламдармен қылышпен шайқасу сияқты әрекеттерді қамтыды. Гером әр сәрсенбі және сенбі күндері келіп, оның нұсқауларын мұқият орындауын талап етті. Оның қатал сыншы екені жақсы белгілі еді. Оның американдық студенттерінің бірі Стивен Уилсон Ван Шейк Геромның «әділдікте аяусыз» болғанын, бірақ «ерекше тартымдылыққа» ие екенін айтты. Гером студенттерінен көп талап еткенімен, оларға академиядан тыс жерде де көп көмек көрсетті, оларды жеке шеберханасына шақырып, олардың атынан Салонға ұсыныс жасады және оларды әріптестерімен бірге оқуға ынталандырды.

In 1858, he helped to decorate the Paris house of Prince Napoléon Joseph Charles Paul Bonaparte in the Pompeian style. The prince had bought his Greek Interior (1850), a depiction of a brothel also in the Pompeian manner. In Ave Caesar! Morituri te Salutant, shown at the Salon of 1859, Gérôme returned to the painting of Classical subjects, but the picture failed to interest the public. King Candaules (1859) and Phryne Before the Areopagus and Socrates Seeking Alcibiades in the House of Aspasia (both 1861) gave rise to some scandal by reason of the subjects selected by the painter, and inspired bitter attacks by Paul de Saint Victor and Maxime Du Camp. Also at the 1861 Salon he exhibited Egyptian Chopping Straw and Rembrandt Biting an Etching, two very minutely finished works. In 1863, he married Marie Goupil (1842–1912), the daughter of the international art dealer Adolphe Goupil. They had four daughters and one son. His oldest daughter was Jeanne (1863 1944) and she was followed by Suzanne (1867 1941; married to Aimé Morot), Blanche (1868 1918) and Madeleine (1875 1905). Upon his marriage he moved to a house in the Rue de Bruxelles, close to the Folies Bergère. He expanded it into a grand house with stables with a sculpture studio below and a painting studio on the top floor. According to John Milner, who studied with Gérôme, his atelier was the most "riotous" and "lewd" of all the studios at Beaux Arts. Students were treated to bizarre initiation rites which included slashing each other's canvases, throwing students down stairs, out of windows, and onto upturned stools, staging fencing matches on the model's dais, in the nude and with paintbrushes loaded with paint. Gérôme attended every Wednesday and Saturday, demanding punctilious attendance to his instructions. His reputation as a severe critic was well known. One of his American students, Stephen Wilson Van Shaick, commented that Gérôme was "merciless in judgement" yet possessed a "singular magnetism." Although Gérôme was very demanding of his students, he offered them considerable assistance outside Beaux Arts, inviting them to his personal studio, making recommendations to the Salon on their behalf, and encouraging them to study with his colleagues.

Құрметті және мансап ортасындағы еңбектері

Жером 1865 жылы бесінші рет Франция институтының мүшесі болып сайланды. Бұрыннан-ақ Легион құрметті орденінің рыцары болған ол, 1867 жылы офицер шеніне көтерілді. 1869 жылы ол Британ Корольдік академиясының құрметті мүшесі болып сайланды. Пруссия королі Вильгельм I оған үшінші дәрежелі Қызыл бұрқыт орденін табыс етті. Оның ықпалы зор болды және ол Императрица Евгенияның Компиеньдегі сарайында жиі қонақ болып тұратын. Ол Францияның ең көрнекті суретшілерімен бірге 1869 жылы Суэц каналының ашылуына шақырылды. "Маршал Нейдің өлімі" картинасы 1868 жылғы Салонда көрсетілді. Нейдің ұрпақтары Жеромнан картинаны кері қайтарып алуды сұрады, бірақ ол оған келіспеді. Көрермендердің пікірі қарама-қайшы болды және 1868 жылғы Салон Жером мен көптеген француз өнер сыншылары арасындағы ұзаққа созылған даудың бастауы болды. Сыншылар оны әдеби тәсілдерге сүйенуі, өнерді коммерцияландыруы және саясатты өнерге араластыруы үшін айыптады. Анри Оулевей Жеромды суретшілердің атыс жасағы ретінде бейнелейтін карикатура жасады. 1872 жылы Жером "Поллице Версо" картинасын жасайды, ол оның ең танымал туындыларының біріне айналды. Бұл картинада Колизейдегі қанды гладиаторлар мен қанға құмар Веста қыздары бейнеленген. Александр Терни Стюарт картинаны Жеромнан 80 000 франкқа сатып алып, суретші үшін жаңа рекорд орнатты. Жеромның құлаған гладиатордың тағдырын – өмірін немесе өлімін шешетін бас бармағын бұрауы бейнесі көптеген фильмдерде, оның ішінде 2000 жылы Оскар жүлдесін жеңіп алған "Гладиатор" фильмінде де қайталанды. Жером 1873 жылы "L'Eminence Grise" (Бостон көркемсурет мұражайы) картинасымен Салонға сәтті оралды. Бұл картина 1624 жылдан бастап король Людовик XIII тұсында Францияның де-факто билеушісі болған Кардинал Ришелье сарайының баспалдақ залын көркем түрде бейнелейді. Суретте Франсуа Ле Клерк дю Трембли, "Сұр кардинал" атымен танылған капуцин монах, Киелі кітапты оқып, рәсімдік баспалдақтан төмен түседі, ал қалғандары оның алдында иіліп немесе оған үңіліп қарайды. Ришельедің бас кеңесшісі ретінде "Сұр кардинал" "тақтың артындағы күш" деп аталды, бұл оның лақабының мәніне айналды. Шамамен 1876 жылдан 1890 жылға дейін Жером модель Эмма Дюпонтпен жиі жұмыс істеді, ол оның бірнеше туындыларына поза берді, соның ішінде "Жылаңаш (Эмма Дюпонт)" (1876), "Отырудың соңы" (1886), "Омфале" (1887), "Мраморда жұмыс істеу немесе Танаграны мүсіндеуші суретші" (1890) және "Танагра" (1890).

Gérôme was elected, on his fifth attempt, a member of the Institut de France in 1865. Already a knight in the Légion d'honneur, he was promoted to an officer in 1867. In 1869, he was elected an honorary member of the British Royal Academy. The King of Prussia, Wilhelm I, awarded him the Grand Order of the Red Eagle, Third Class. His influence became extensive and he was a regular guest of Empress Eugénie at the Imperial Court in Compiègne. Along with the most eminent French artists, he was invited to the opening of the Suez Canal in 1869. The Execution of Marshal Ney was exhibited at the Salon of 1868. On behalf of Ney's descendants, Gérôme was asked to withdraw the painting, but did not comply. The general reception was very split and the 1868 Salon marked the beginning of a lasting divide between Gérôme and many French art critics, who accused him of relying on literary techniques, of commercialising art, and of bringing politics into art. Henri Oulevay made a caricature where Gérôme is depicted in front of the wall with the art critics as the firing squad. In 1872 Gérôme produced Pollice Verso, a painting of bloody gladiators and blood thirsty Vestal virgins in the Colosseum that became one of his most famous works. Alexander Turney Stewart purchased the painting from Gérôme at a price of 80,000 francs, setting a new record for the artist. Gérôme's imagery of the turned thumb to signal life or death for a fallen gladiator was repeated in a multitude of movies, from the silent era up to and including the 2000 Oscar winner Gladiator. Gérôme returned successfully to the Salon in 1873 with his painting L'Eminence Grise (Museum of Fine Arts, Boston), a colorful depiction of the main stair hall of the palace of Cardinal Richelieu, popularly known as the Red Cardinal (L'Eminence Rouge), who was France's de facto ruler under King Louis XIII beginning in 1624. In the painting, François Le Clerc du Trembly, a Capuchin friar dubbed L'Eminence Grise (the Gray Cardinal), descends the ceremonial staircase immersed in reading the Bible while all others either bow before him or fix their gaze on him. As Richelieu's chief adviser, L'Eminence Grise was called "the power behind the throne," which became the known definition of his title. From approximately 1876 to 1890, Gérôme frequently worked with model Emma Dupont, who posed for several of his works, including Nude (Emma Dupont) (1876), The End of the Sitting (1886), Omphale (1887), Working in Marble, or The Artist Sculpting Tanagra (1890), and Tanagra (1890).

Мүсіндік

[[Файл:Героме ательесі.jpg|thumb|Жан-Леон Жером Эмма Дюпонмен бірге