Кіріспе

Пауыл апостолына жатқызылатын Жаңа Келісім кітаптары – Пауылдың хаттары деп те аталатын Пауылдың хаттары, Жаңа Келісімнің он үш кітабы. Олардың кейбіреулерінің авторлығы күмәнді болғанымен, олар Пауыл апостолына жатқызылады. Осы хаттардың ішінде христиан дінінің ең ерте жазбалары бар. Олар ерте христиандардың сенімдері мен дау-дамайларын түсінуге көмектеседі. Жаңа Келісімнің каноны ретінде, олар христиан теологиясы мен этикасының негізгі мәтіндері болып табылады. Көптеген ғалымдар Пауылдың он үш хатының жетісін (Ғалаттықтарға, Римдіктерге, 1-Қорынттықтарға, 2-Қорынттықтарға, Филемонға, Филиппіліктерге, 1-Салоникалықтарға) өзі жазғанын айтады, ал Пауылдың атынан жазылған үш хатты (1-Тимофейге, 2-Тимофейге және Титке) псевдоэпиграфтар деп санайды. Пауылдың өзінің атынан тағы үш хатты (2-Салоникалықтарға, Ефестіктерге және Колосстықтарға) жазғаны туралы көптеген пікірлер бар. Бұл хаттардың стиліне, тіпті теологиялық мазмұнына да әсер еткен болуы мүмкін. Еврейлерге арналған хат, оның аты көрсетілмегенімен, дәстүрлі түрде Пауылдың хаты саналған (Рим оның авторлығын күмәнданғанымен), бірақ 16 ғасырдан бастап Пауыл авторлығына қарсы пікірлер күшейді және қазір оны Пауыл жазған деп санаған ғалымдар азайып барады, себебі ол стилі мен мазмұны жағынан оның басқа хаттарынан өзгеше және хатта Пауыл автор екені туралы көрсетілмеген. Пауылдың хаттары әдетте Апостолдардың істері мен католик хаттары (немесе жалпы хаттар) арасында орналасады. Көптеген грек қолжазбалары жалпы хаттарды бірінші орынға қойса, ал кейбір кіші әріптер (175, 325, 336 және 1424) Пауылдың хаттарын Жаңа Келісімнің соңына орналастырады.

Хаттар жинағы

Девид Тробиш Пауыл алғашқыда хаттарын өзі басылымға дайындап жинағанын ықтимал деп санайды. Пауыл заманында хат жазушылар бір көшірмен өзін сақтап, екіншісін алушыға жіберуі қалыпты жағдай еді; көне хаттардың сақталған жинақтары кейде жіберушінің, ал кейде алушының көшірмелерінен құралған. Пауылдың хаттарының жинағы ерте христиандық жазбалардан бөлек айналымда болып, кейін Жаңа Өсиеттің бір бөлігіне кірді. Жаңа Өсиет құрамы белгіленген кезде, Ілтебішпен хабарлар мен Пауылдың хаттары оның негізгі бөлігін құрады.

Библиографиялық ресурстар

Аланд және Курт. "Христиан әдебиетіндегі анонимдік және псевдонимдік мәселесі" Теологиялық зерттеулер журналы 12 (1961): 39–49. Бар, Гордон Дж. "Пауль және бірінші ғасырдағы хат жазу". Католиктік Киелі кітап тоқсандығы 28 (1966): 465–477. Сол сияқты, "Паулин хаттарындағы тіркемелер". Библиялық әдебиет журналы 2 (1968): 27–41. Баукхэм, Ричард Дж. "Апостолдық есімдермен жазылған хаттар". Библиялық әдебиет журналы 107 (1988): 469–494. Карсон, Д. А. "Псевдонимдік және псевдоэпиграфия". Жаңа өсиеттің фондық сөздігі. Ред. Крейг А. Эванс және Стэнли Э. Портер. Даунерс Гроув: InterVarsity, 2000. 857–864. Кусар, Чарльз Б. Пауылдың хаттары. Киелі кітап мәтіндерін түсіндіру. Нэшвилл: Abingdon, 1996. Дэйсман, Г. Адольф. Киелі кітапты зерттеулер. Аударған Александр Грив. 1901. Peabody: Hendrickson, 1988. Доти, Уильям Г. Киелі кітапты зерттеушілерге арналған нұсқаулар. Жаңа өсиет. Ред. Дэн О. Виа, кіші. Филадельфия: Fortress, 1988. Гэмбл, Гарри И. "Амануенс". Anchor Bible Dictionary. 1 том. Ред. Дэвид Ноэл Фридман. Нью-Йорк: Doubleday, 1992. Хайнс Эйцен, Ким. "'Көркем жазуға оқытылған қыздар': Римдік және ерте христиандық дәуірдегі әйел жазушылар". Ерте христиандық зерттеулер журналы 6.4 (1998): 629–646. Харт, Дэвид Бентли. "Жаңа өсиет". Нью-Хейвен және Лондон: Yale University Press, 2017. 570–574. Ким, Юнг Сук. Пауылдың хаттарына теологиялық кіріспе. Юджин, Орегон: Cascade Books, 2011. Лонгенекер, Ричард Н. "Ежелгі амануенстер және Пауылдың хаттары". Жаңа өсиетті зерттеудің жаңа көзқарастары. Ред. Ричард Н. Лонгенекер және Меррилл С. Тенни. Гранд-Рапидс: Zondervan, 1974. 281–297. Сол сияқты, "Жаңа өсиет хаттарының формасы, функциясы және құқықтық мәні туралы". Киелі кітап және шындық. Ред. Д. А. Карсон және Джон Д. Вудбридж. Гранд-Рапидс: Zondervan, 1983. 101–114. Мёрфи О'Коннор, Джером. Хат жазушы Пауыл: оның әлемі, мүмкіндіктері, шеберлігі. Collegeville, MN: Liturgical, 1995. Ричардс, Э. Рэндольф. Пауылдың хаттарындағы хатшы. Тюбинген: Mohr, 1991. Сол сияқты, "Кодекс және Пауылдың хаттарының алғашқы жинағы". Bulletin for Biblical Research 8 (1998): 151–166. Сол сияқты, Пауыл және бірінші ғасырдағы хат жазу: хатшылар, құрастыру және жинақ. Даунерс Гроув: InterVarsity, 2004. Робсон, Э. Илифф. "Жаңа өсиет кітаптарының құрастырылуы және диктанты". Теологиялық зерттеулер журналы 18 (1917): 288–301. Слэтэн, Артур Уэйкфилд (1918). "Паулин хаттарындағы сапалық есімдер және олардың қайта қарастырылған нұсқадағы аудармасы". Чикаго, Иллинойс: Чикаго университетінің баспасы. Стоуэрс, Стэнли К. Грек-римдік ежелгі хаттар. Ерте христиандық кітапханасы. 8 том. Ред. Уэйн А. Микс. Филадельфия: Westminster, 1989. Уолл, Роберт В. "Эпистолярлық әдебиетке кіріспе". Жаңа түсіндіргіш Киелі кітап. 10 том. Ред. Леандер Э. Кек. Нэшвилл: Abingdon, 2002. 369–391.