Ж.Р.Р.Толкин әлеміндегі қабірдегі шайтан – бұл өлімнен қайтып келген, қабірде қорғаушы күш. «Сақиналар Иесі» кітабында, қабірдегі шайтаннан қашқан хоббиттер көне қылыштар тапты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ж.Р.Р. Толкиннің Орта Жеріндегі өлместер
Undead monster in J. R. R. Tolkien's Middle earth
Барроу-уайттар – Ж.Р.Р. Толкиннің Орта Жері әлеміндегі көлеңкедей жаратылыстар. "Сақиналардың Иесі" кітабында төрт хоббит барроу-уайттың тұзағына түсіп, өмірлерімен құтылады, бірақ олар өздерінің саяхаты үшін Батыстың ежелгі қылыштарын алады. Толкин барроу-уайттар идеясын скандинавия мифологиясынан алған, онда бірнеше саганың батырлары дрейгр деп аталатын өлместермен күреседі. Ғалымдар сондай-ақ барроу-уайттың сиқырын бұзу мен Беовульфтегі соңғы шайқас арасындағы ұқсастықты атап өткен, яғни айдаһардың барроуына кіргенде және ол жердегі қазына сиқырдан босатылғандағы оқиғамен. Барроу-уайттар Питер Джексонның фильмдер трилогиясында көрсетілмейді, бірақ Толкиннің Орта Жеріне негізделген компьютерлік ойындарда кездеседі.
Barrow wights are wraith like creatures in J. R. R. Tolkien's world of Middle earth. In The Lord of the Rings, the four hobbits are trapped by a barrow wight, and are lucky to escape with their lives; but they gain ancient swords of Westernesse for their quest. Tolkien derived the idea of barrow wights from Norse mythology, where heroes of several Sagas battle undead beings known as draugrs. Scholars have noted a resemblance, too, between the breaking of the barrow wight's spell and the final battle in Beowulf, where the dragon's barrow is entered and the treasure released from its spell. Barrow wights do not appear in Peter Jackson's film trilogy, but they do feature in computer games based on Tolkien's Middle earth.
Шығу тегі
[[File:AM426 Grettir.]] Греттир сағасында Греттир (суретте) өзінің обасын күзетіп тұрған өлгеннен қайтып келген Каррмен күреседі. Wight, ежелгі ағылшын тілінен: wiht – адам немесе басқа да саналы жан. Скандинавия мифологиясында vǣttr немесе draugr деп аталатын, денесі бар өлгеннен қайтып келген қабір рухтары туралы әңгімелер бар. Норвегияда, Эйдэнгер сияқты жерлердегі шаруалар өлгендердің қабірлерінде веттер немесе қорғаушы рухтар ретінде жалғаса беретініне сенген және қазіргі уақытқа дейін қабір төбелерінде құрбандық шалуды жалғастырды. Толкин «Жүзіктер мырзасының номенклатурасында» «оба виті» ескі ағылшын тіліндегі «орк» сияқты емес, «жасалма атау» екенін айтты. Дегенмен, бұл терминді Эндрю Ланг 1891 жылғы «Эссес ин Литтл» еңбегінде қолданған, онда ол «Алтынды күзетші болып саналған оба виттері қазыналар сақталған қабірлерде мекендеді» деп жазған. «Греттир ұзақ уақыт бойы одан қашқаннан кейін, күшін сақтап қалудың қажеті жоқ екенін түсінді, енді ешкімді де аямады, олар жылқы сүйектері жатқан жерге жетті, сонда ұзақ күресті. Кезекпен бірінің, бірінің тізесі түсті, бірақ күрес аяқталды, обада тұратын ол үлкен дауыспен арқасына құлады. Оба виттері скандинавия әдебиетінде қазіргі заманда пайда болды, мысалы, швед ақыны Карл Майкл Беллменнің 1791 жылғы №32 «Träd fram du Nattens Gud» («Түн құдайы, алға бас») әнінің екінші шумағында (аудармада): «Оба виті» және Том Бомбадил кейіпкері алғаш рет Толкиннің «Том Бомбадилдің оқиғалары» өлеңінде пайда болды, ол 1934 жылғы 15 ақпанда Оксфорд журналында жарияланды.
[[File:AM426 Grettir. jpg|thumb|upright=0.6|In the Grettis saga, Grettir (pictured) fights Kárr, an undead who guards his own barrow. A wight, from Old English: wiht, is a person or other sentient being. There are tales of wights, called vǣttr or draugr, undead grave spirits with bodies, in Norse mythology. In Norway, country people in places such as Eidanger considered that the dead went on living in their tombs as vetter or protective spirits, and up to modern times continued to offer sacrifices on the grave mounds. Tolkien stated in his "Nomenclature of The Lord of the Rings" that "barrow wight" was an "invented name", rather than one like "orc" that existed in Old English. However, the term was used by Andrew Lang in his 1891 Essays in Little, where he wrote "In the graves where treasures were hoarded the Barrowwights dwelt, ghosts that were sentinels over the gold." quote|Everything in their way was kicked out of place, the barrow wight setting on with hideous eagerness; Grettir gave back before him for a long time, till at last it came to this, that he saw it would not do to hoard his strength any more; now neither spared the other, and they were brought to where the horse bones were, and thereabout they wrestled long. And now one, now the other, fell on his knee; but the end of the strife was, that the barrow dweller fell over on his back with huge din. Barrow wights have appeared in Scandinavian literature in the modern era, for instance in the Swedish poet Carl Michael Bellman's 1791 song no. 32 Träd fram du Nattens Gud ("Step forth, thou god of night"), whose second stanza runs (translated):
Both the barrow wight and the character Tom Bombadil first appeared in Tolkien's writings in his poem The Adventures of Tom Bombadil, published in the Oxford Magazine of 15 February 1934.
Сақиналардың иесі
[[File:Dolmen du Mané Réthual Locmariaquer (4).jpg|thumb|upright=1.25|"Есіктей" екі алып тік тас: Олар Дунедайнның қайтыс болған сүйектерін, сондай-ақ Бірінші дәуірдегі Эдайнның көне сүйектерін тірілтті, олар сол жерде көмілген күйінде қалған еді.
[[File:Dolmen du Mané Réthual Locmariaquer (4). jpg|thumb|upright=1.25|"Two huge standing stones" like a doorway: They animated the dead bones of the Dúnedain, as well as older bones of Edain from the First Age, which still were buried there.
Маңыздылығы
Толкин зерттеушісі Том Шиппидің пікірінше, Мерри қабірде вайттың сиқырынан оянғандағы сәт – "ұлы сәт" және ол "өзінің емес, басқа біреудің өлімін ғана еске алады". Шиппи атап көрсетеді, Мерри вайт емес, өлген батырдың мінезін сіңірген, себебі Том өлгендерді құрметпен еске алады. Шиппи айтуынша, вайт кім немесе не болған деген сұрақ құпия күйінде қалады. Өлімді білдіретін ақ киімдер, қимылдаған қол, өлімге дайындалған хоббиттер – бұл қиял әлемінің қызықты тұсы, бірақ оған кең тарих байланыстырылып, оның маңыздылығы артады, оның болжамдары бар.
The Tolkien scholar Tom Shippey comments that it is a "great moment" when Merry awakens in the barrow from the wight's spell and "remembers only a death not his own". He observes that Merry has taken on the warrior's personality, not that of the wight, since Tom recalls the dead with affection. That leaves, Shippey writes, the question of who or what the wight was as a mystery. The deathly white robes, the writhing hand, the hobbits arrayed for death, give the thrill of fantasy, but this is given solidity by being tied into a wider history which is at least hinted at.
Қазіргі заманғы БАҚ-та
Питер Джексон өзінің "Сақиналардың Иесі" фильмдер трилогиясынан барроу-уайттарды (қорғандық шайтандарды) алып тастады. Гуманитарлық ғылымдар ғалымы Брайан Роузбери осы эпизодтың оқиғаның негізгі мағынасын өзгертпейтінін, сондықтан оны жою оқу уақытын қысқарту үшін қабылданды дейді. Ал Толкин зерттеушісі Джон Д. Рателифф Хоббиттер қорғандық шайтанның қазынасынан ежелгі қылыштарды ала алмағандықтан, Везертопта (Weathertop) Арагорннан қылыштарды алуға мәжбүр болады, ал оларға шабуыл қаупі төнген кезде ол кездейсоқ түрде төрт Хоббит өлшеміндегі қылыштарды алып жүреді, олар Фродо мен Сэмпен ғана кездесуді күткен болатын. Фильмдер трилогиясынан шығарылғанына қарамастан, барроу-уайттар "Сақиналардың Иесі" ролик ойыны сияқты ойындарда кездеседі. 1991 жылғы төмен бюджетті орыс бейімдемесінде, "Жүзік Достығы" фильмінде ("Хранители") барроу-уайт бар.
Peter Jackson omitted barrow wights from his The Lord of the Rings film trilogy. The humanities scholar Brian Rosebury argues that the removal is acceptable to reduce running time, because the episode does not fundamentally change the story. On the other hand, the Tolkien scholar John D. Rateliff notes that, since the Hobbits failed to acquire ancient blades from the barrow wight's hoard, they awkwardly receive their swords from their travel companion Aragorn on Weathertop as the party is threatened with imminent attack; he coincidentally happens to be carrying four Hobbit sized swords with him, despite only expecting to meet Frodo and Sam. Despite their omission from the film trilogy, Barrow wights appear in games such as The Lord of the Rings Roleplaying Game. A barrow wight features in the low budget 1991 Russian adaptation of The Fellowship of the Ring, Khraniteli.