Кіріспе

Бағалы қағаздардың экономикалық мәселесі

Қаржы саласында, облигация шығарушы дефолтқа түскен немесе дефолтқа жақындаған кезде, қарыздарын қайта құру мақсатымен, қолданыстағы облигация иелеріне айырбастау ұсынысын жасаса, “ұстап қалу” мәселесі туындайды. Мұндай айырбастау ұсыныстары әдетте, облигациялардың жалпы сомасының белгілі бір минималды үлесінің иелерінің келісімін қажет етеді, көбінесе 90% асады, себебі облигация шарттарында басқаша көзделмесе, келісім бермеген облигация иелері облигацияларын номиналдық құнымен (толық номиналды сомасымен) қайтаруды талап етудің заңдық құқығын сақтайды. Келісімдерін бермей, бастапқы облигацияларын толық қайтару құқығын сақтап қалған облигация иелері қайта құру процесін бұзуы мүмкін, бұл “ұстап қалу” мәселесі деп аталатын жағдайды тудырады. Барлық облигация иелерін, дауыс берудің белгілі бір үлесімен мақұлданған қайта құруды қабылдауға міндеттейтін шарттар әдетте “Жамағаттық әрекет шаралары” немесе CAC деп аталады. Кейбір заңнамаларда CAC немесе олардың баламалары жергілікті заңмен талап етілуі мүмкін, бірақ бұл әдеттегі практика емес. CAC кредиторлар үшін қосымша қарыз алу шығындарын білдіруі мүмкін, ал керісінше, қарыз алушылар CAC қорғауысыз қарыз алу шығындарын төмендетуге тырысуы мүмкін, бірақ бұл оларды ұстап қалу жағдайларына және 2001 жылдан кейінгі Аргентинаның жағдайында, елдің дәстүрлі халықаралық қаржыландыруға қол жеткізуін тоқтатып, зиянды және қымбат сот процестеріне ұшыратуы мүмкін. “Ұстап қалғандар” қайта құру олардың келісімінсіз жүзеге асырылатынына сенімді және бұл олардың облигацияларын толық қайтаруына әкелуі мүмкін, ал облигация иелерінің қалғаны қайта құру шарттарына сәйкес төмендетілген төлемдер алады. Егер қайта құру жүргізілмесе, олар ештеңе алмайды, бірақ ұстап қалғандар борышкерге тікелей және жанама экономикалық зиян келтіретін өте жоғары шығындарға әкелетін зиянды сот процесін бастауы мүмкін. Ұстап қалғандардың талаптары жеткілікті маңызды болмауы және жеткілікті мазалаушы болуы мүмкін, сондықтан шығарушы оларды жай ғана мазаламау үшін толығымен қанағаттандыруы мүмкін. Облигация иелері кеңінен таралған жағдайда, көптеген иелермен байланыс орнату қиын болуы мүмкін. Сонымен қатар, облигациялардың шағын көлемін иеленушілердің көпшілігі айырбастау ұсынысының шарттарын бағалауға уақыт пен күш жұмсауға ынтасыз. Бұл факторлар келісімнің минималды деңгейін алуда маңызды қиындықтар тудырады.

Ұлттық мақтаныш

Үкіметтер дамыған экономика мәртебесіне нұқсан келтіруден қауырсынып, бұл мемлекеттік облигациялардың табыстылығының артуына әкелуі мүмкін. Мысалы, Еуроаймақ дағдарысы кезінде Францияның бұрынғы президенті Николя Саркози: «Еуропалықтар өз қарыздарын төлейтінін көрсетеміз» деген еді. Саркози бұл мәлімдемесімен облигациялардың табыстылығын төмендетуді көздегенімен, елдердің ұлттық мақтанышы үшін мемлекеттік қарызды қайта құрылымдаудан қашқысы келетінін аңғартты. Мемлекеттік қарызды қайта құрылымдау – дамушы нарық мәртебесін мойындаумен тең болуы мүмкін.

Ауру жұқтыру

Валюталық одақтарда (мысалы, Еуроаймақта) күрделі экономикалық байланыстар салдарынан жағдай шиеленісіп, дағдарысқа ұшырауы мүмкін. Көптеген елдердің немесе бір ірі елдің қарызын қайта құру жаһандық банк жүйесін тұрақсызландыруы мүмкін.

Мемлекеттік қарыз бен жеке сектор арасындағы байланыс

Көптеген елдерде мемлекеттік облигациялардың маңызды бөлігі сол елдегі қаржы институттарында (мысалы, банктер, сақтандыру компаниялары және зейнетақы қорлары) сақталуы мүмкін. Сондықтан, осы құралдарды қайта құру отандық қаржы жүйесіне зиян келтіруі мүмкін. Елдер қарыз қызметіне жұмсалатын қаражатты едәуір төмендеткенімен, сол сома банктерді қайта капиталдандыруға жұмсалуы ықтимал.

Перу

Перуде (1996) кейбір наразылар табысты сот процестерін жүргізді.

Аргентина

Аргентина мен облигация иелері арасындағы осындай дау 2005 жылғы Аргентинаның қарызын қайта құрудан бері жалғасып келеді. 2005 жылғы айырбастауға келіскен облигация иелері (үштен екеуі келісті, бірақ қайта құру кезінде облигация құнының шамамен үштен бірін ғана алды) 2012 жылға қарай облигацияларының күрт төмендеуі 90%-ға өсті, ал 2013 жылы олардың құны одан да күшейе түсті. 2013 жылғы тамыздағы Аргентинаға қарсы NML Capital ісі бойынша апелляциялық сот шешімі (12 1494) ұстап қалған облигация иелеріне толық номиналды құны қайтарылуы керек екенін анықтады, бірақ 2005 және 2010 жылғы айырбастауларға 70-75% жеңілдікпен қатысқандардың шығындары ескерілмеді. Алайда, Бельгия, Франция және Германия соттары «тең шарттар» принципіне сүйене отырып, Аргентинаны қолдады. Құқықтық нақтылықтың болмауы АҚШ соттарын Аргентина үкіметін реструктуризацияланған облигацияларды Аргентина заңдарымен реттеуге және облигацияларды айырбастау туралы жаңа ұсыныс жасауға итерді. 2015 жылдың соңында сайланған жаңа Аргентина үкіметі мыңдаған облигация иелерімен келіссөздер жүргізуге ниетті екенін білдірді. Аргентинадағы жағдай қарызды қайта құру кезіндегі «ұстап қалушылар» проблемасын болдырмау немесе азайту үшін ұжымдық әрекет шарттарының тиімділігіне назар аудартуға мүмкіндік берді.