Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Яһуда патшалығының алтыншы патшасы
Sixth king of the Kingdom of Judah
Ахазия ( ; Ὀχοζίας Охозия; Ахазия) немесе Иоахаз I ( ; ), Яһуданың алтыншы патшасы, Жорам мен Аталияның ұлы, Израиль патшасы Ахабтың қызы (немесе мүмкін қарындасы). Ол анасы және мұрагері Аталия арқылы Дәуіт және Омри әулеттерінен тараған алғашқы Яһуда патшасы болды. «Шошаналар» кітабында Ахазия 22 жасында патшалық құрғаны және Иерусалимде бір жыл билік еткені жазылған. «Шошаналар» 22:2 (ЖД) оның Иерусалимде билік құрған кезде 42 жаста болғанын көрсетеді. Уильям Ф. Олбрайт оның билігін б.з.д. 842 жылға, ал Э. Р. Тиле б.з.д. 841/840 жылдарға жатқызады. Рохабоғам туралы мақалада түсіндірілгендей, Тиленің Яһуданың алғашқы патшаларының жылнамасындағы ішкі қайшылық Ахазияның билігін анасы Аталия таққа отырғаннан кейін бір жылға жылжытты. Кейінгі ғалымдар бұл қателікті түзету үшін осы патшалардың жылдарын бір жылға ертерек белгіледі, сондықтан осы мақалада Ахазияның жылдары Тиленің көрсеткен мерзімнен бір жыл бұрын қарастырылады.
Ahaziah of Judah (; Ὀχοζίας Okhozias; Ahazia) or Jehoahaz I (; ), was the sixth king of Judah, and the son of Jehoram and Athaliah, the daughter (or possibly sister) of king Ahab of Israel. He was also the first Judahite king to be descended from both the House of David and the House of Omri, through his mother and successor, Athaliah. According to , Ahaziah was 22 years old when he began to reign, and reigned for one year in Jerusalem. Chronicles 22:2 (HE) gives his age as 42 years when his reign began in Jerusalem. William F. Albright has dated his reign to 842 BC, while E. R. Thiele offers the date 841/840 BC. As explained in the Rehoboam article, Thiele's chronology for the first kings of Judah contained an internal inconsistency that placed Ahaziah's reign one year after his mother Athaliah usurped the throne. Later scholars corrected this by dating these kings one year earlier, so that Ahaziah's dates are taken as one year earlier than Thiele's in the present article.
Билік
Охозиях Яһуда патшасы Жорамның кенже ұлы еді. Оның үлкен ағалары филистиндер мен арабтардың шабуылында тұтқынға алынған еді. Анасы Аталияның ықпалымен Ахазия Яхвеге сыйынатын адамдарды ренжітетін құдайға табыну формаларын енгізді. Оның туыстары оның кеңесшілері болды және оны Израиль патшасы Жорамға қосылып, Арам патшасы Хазаилға қарсы жорыққа түсуге ынталандырды. Жорам шайқаста жараланып, Езрелге емделуге кетті. Охозиях та Ғилаадтағы шайқас алаңынан шығып, Иерусалимге соғып, Жораммен кездесу үшін Езрелге келді. «Патшалар кітабының» екінші бөлімінде айтылғандай, Ахазия мен Жорам көтерілісшіл қолбасшымен кездесуге шықты, бірақ Жорам Ехудің кісі өлтіру ниетін тым кеш білді. Ахазия оның ағасын садақпен қаруланған Ехудің атып өлтіргенін көрді. Охозиях өмірін сақтап қашуға тырысты, бірақ Иблеамдағы Гур өткелінде жараланып, Мегиддоға жетіп, сол жерде қайтыс болды (Патшалар 9:22–28 (HE)). Бірақ «Шежірелер кітабы» Ахазияның өлімі туралы сәл өзгеше баяндайды, онда ол Ехудың төңкерісінен кейін Самарияда жасырынып, бірақ Ехудың адал серіктері оны тауып, патшасының бұйрығымен өлтіргендігі айтылады.
Ahaziah was the youngest son of king Jehoram of Judah. According to , his older brothers had been carried off in a Philistine and Arab raid. Under the influence of his mother Athaliah, Ahaziah introduced forms of worship that offended the Yahwistic party. Members of her family became his advisors and encouraged him to join his uncle Jehoram, king of Israel, in an expedition against Hazael, king of the Arameans. Jehoram was wounded in the battle, and went to recuperate at Jezreel. Ahaziah also left the field of conflict in Gilead, and, after a visit to Jerusalem, came to Jezreel for a conference with Jehoram, and was caught up in the revolt by Jehu. According to the account given in the Second Book of Kings, Ahaziah and Jehoram both went out to meet the rebellious general, with Jehoram learning too late of Jehu's murderous intentions. Ahaziah watched as his uncle was shot by Jehu, who was armed with a bow. Ahaziah fled for his life, but was wounded at the pass of Gur in Ibleam and had strength only to reach Megiddo, where he died (Kings 9:22–28 (HE)). 2 Chronicles, however, gives a somewhat different account of Ahaziah's death, which has him hiding in Samaria after Jehu's coup, only to be found and killed by Jehu's henchmen on their king's orders.
Тель-Дан стеласы
Тель-Дан тас тақтасына жазылған жазудың авторы (Тель-Дан жерінде 1993 және 1994 жылдары археологиялық қазба жұмыстары кезінде оның фрагменттері табылды) Жорамның ұлы Ахазияны және Жорамды өлтіргенін мәлімдеді; осы ескерткіштің авторы арамалық Хазаел болуы мүмкін. Бұл жазу осы кезеңнің куәсі болғанымен, сол кездегі патшалар мақтануға және асыра сілтеу жасауға бейім болған. Брайант Г. Вуд 1 Патшалар кітабының 19:15 аятында пайғамбар Илияға Құдайдың Дамаскіге барып, Хазаелді Арам патшасы етіп майлауды бұйырғанын айтады – бұл ерекше жағдай. Кейін Хазаел Израильге шабуылдарын жаңартты.
The author of the inscription on the Tel Dan Stele (fragments of which were found in 1993 and 1994 during archaeological excavations of the site of Tel Dan) claimed to have slain both Ahaziah, son of Jehoram, and Jehoram; the most likely author of this monument is Hazael of the Arameans. Although the inscription may be a contemporary witness of this period, kings of this period were inclined to boast and make exaggerated claims; it is not clear whether Jehu killed the two kings (as the Bible reports) or Hazael (as the Tel Dan Stele reports), or if Jehu acted in concert with Hazael. Bryant G. Wood notes that in 1 Kings 19:15 the prophet Elijah was directed by God to go to Damascus and anoint Hazael king of Aram, "an unusual circumstance". Hazael later resumed his attacks on Israel.
Хронологиялық жазбалар
Яһуда мен Израильдің патшаларының жылдарын санау үшін қолданылған күнтізбелер алты айға қанағаттандырылмаған. Сондықтан екі мемлекет арасындағы өзара синхронизациялар патшаның тағайындалу және/немесе өмірден кету күндерін алты айлық кезеңге дейін тарылта алады. Ахазияға қатысты, діни мәліметтер оның 841 ж.б.э. сәуірдің 1-нен бастап сол жылдың қазан айының 1-сіне дейінгі аралықта тағайындалғанын көрсетеді. Оның өлімі осы алты айдың ішінде болды. Бұл жазбалар Еврей патшаларының құпия сандары кітабының үшінші басылымында келтірілгеннен бір жыл бұрын, Тиле шеше алмаған ішкі үйлесімділікті түзетуге мүмкіндік береді, бұл туралы Ровоам мақаласында түсіндірілген. Лесли Макфолл Ахазия мен оның әкесі Жорам арасындағы бірлестік билігін ұсынды, бұл Жорамның қайтыс болуына бір жыл қалғанда ауруға шалдыққандығынан туындады (Шежіре 21:18-19 (ЖД)). Макфоллдың бір жылдық бірлестік билігі туралы тұжырымы Жорамның ауруының ауырлығына сәйкес келеді, сондықтан бірлескен билеушіні тағайындаудың мәні бар. Бұл Патшалар 8:25 (ЖД) мен Патшалар 9:29 (ЖД) арасындағы айқын қарама-қайшылықты түсіндіреді. Бірінші жазбада Ахазия Израильдің Жорам патшалығының 12-ші жылында билік құрғаны айтылса, екіншісінде Жорамның 11-ші жылында билік құрғаны көрсетілген. Бірінші жазба жеке биліктің басталуын, екіншісі бір жыл бұрынғы бірлестік биліктің басталуын көрсетеді. Тиле бұл екі аят арасындағы айқын қарама-қайшылықты 2 Патшалар 8:25-тің тағайындалмайынша есептелгенімен, ал 2 Патшалар 9:29-дың тағайындалған күнімен есептелгенімен түсіндірді, бұл Тиленің Яһуда патшалығы үшін тағайындалмайынша есептеуден тағайындалған күнімен есептеуге өтуімен байланысты екенін айтты. Тиленің ұсынысының мәні болғанымен, Макфоллдың бірлестік билігі төмендегі ақпараттық қорапта қабылданды. Бұл 842 ж.б.э. сәуірдің 1-інен бастап немесе одан кейінгі алты айдың ішінде бір жылдық бірлестік билігін бастайды, бұл Израильдің Жорамның 11-ші жылында болды (2 Патшалар 9:29) Израильдің сәуір күнтізбесі бойынша және тағайындалмаған күнімен есептеу бойынша (2 Патшалар 9:29). Яһуда күнтізбесі бойынша бұл жыл 843/842 ж.б.э., яғни 843 ж.б.э. қазан айында басталатын жыл. Оның жеке билігінің басталуы 841 ж.б.э. сәуірдің 1-інен кейінгі алты айдың ішінде, Израильдің Жорамның 12-ші жылында (2 Патшалар 8:25) болды; оның өлімі де осы алты айлық кезеңде болды.
The calendars for reckoning the years of kings in Judah and Israel were offset by six months, that of Judah starting in Tishri (in the fall) and that of Israel in Nisan (in the spring). Cross synchronizations between the two kingdoms therefore often allow narrowing of the beginning and/or ending dates of a king to within a six month range. For Ahaziah, the Scriptural data allow the narrowing of his accession to some time between Nisan 1 of 841 BCE and the day before Tishri 1 of the same year. His death occurred within this six month period. These dates are one year earlier than those given in the third edition of Thiele's Mysterious Numbers of the Hebrew Kings, thereby correcting an internal consistency that Thiele never resolved, as explained in the Rehoboam article. Leslie McFall proposed a coregency between Ahaziah and his father Jehoram that was occasioned by the disease Jehoram contracted one year before he died (Chronicles 21:18 19 (HE)). McFall's conception of a one year coregency is consistent with the seriousness of the disease contracted by Jehoram, such as would make it a matter of common sense to appoint a coregent. It would explain the apparent discrepancy between Kings 8:25 (HE) and Kings 9:29 (HE). In the first reference, Ahaziah is said to begin in the 12th year of Jehoram of Israel, whereas the second gives it as Jehoram's 11th year. The first reference would be to the start of the sole reign, the second to the start of the coregency, one year earlier. Thiele's explanation of the apparent discrepancy between these two verses was that 2 Kings 8:25 was by non accession reckoning and 2 Kings 9:29 by accession reckoning, reflecting the transition that Thiele said was taking place at this time from non accession reckoning back to accession reckoning for the kingdom of Judah. Although Thiele's suggestion has merit, McFall's coregency has been adopted in the infobox below. This begins one year coregency sometime in the six months on or after Nisan 1 of 842 BCE, which was in the 11th year of Jehoram of Israel (2 Kings 9:29) by Israel's Nisan calendar and non accession reckoning (2 Kings 9:29). By a Judean calendar the year would be 843/842 BCE, i. e. the year starting in Tishri of 843 BCE. The start of his sole reign would be in the six months following Nisan 1 of 841 BCE, in the 12th year of Jehoram of Israel (2 Kings 8:25); his death also occurred in this six month interval.