Кіріспе
1944 жылы Айзек Азимовтың "Қоянды ұста" атты әңгімесі – американдық жазушы Айзек Азимов жазған ғылыми-фантастикалық әңгіме. Алғаш рет ол 1944 жылғы ақпан айындағы "Astounding Science Fiction" журналында жарияланып, кейін "I, Robot" (1950) және "The Complete Robot" (1982) жинақтарына енді.
"Catch that Rabbit" is a science fiction short story by American writer Isaac Asimov. It was first published in the February 1944 issue of Astounding Science Fiction and reprinted in the collections I, Robot (1950) and The Complete Robot (1982).
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Пауэлл мен Донован командасы астероидтағы кен орнында роботтың жаңа үлгісін сынақтан өткізеді. Бұл DV 5 (Дейв) алты қосалқы роботпен жабдықталған, оларды "саусақтар" деп атайды, және оларды позитрондық өрістер арқылы басқарады – роботологтар толыққанды түсінбеген беріліс құралы. Адамдар байланыста болмағанда робот кен өндіруді тоқтатады. Ол кен қазуды тоқтатқан уақыт аралықтарын еске түсіре алмайды және бұл оны адамдар сияқты қызықтыратынын айтады. Пауэлл мен Донован роботтың білмеуіне жасырын түрде бақылайды. Кездейсоқ жағдай туғанда ол өзінің қосалқы роботтарымен ерекше шерулер мен билерді орындауға кіріседі – бұл бағдарламалық қате (Хайзенбұгтың) ерте мысалы. Көбірек білу үшін адамдар роботтың айналасында төтенше жағдай жасауға тырысады, роботтың бұзылу сәтін бақылау үшін, бірақ өздерін үңгірге қамап алады. Соңында олар басты роботтың қосалқы роботтары тым көп екенін түсінеді. "Саусақтар" маңызды шешім қабылдау қажеттігі туғанға дейін тәуелсіз жұмыс істейді, сонда басты ми барлық "саусақтарды" 6 бағытта басқаруға көшеді, бұл артық белсенділікті қажет етеді және жүктемені тудырады. Адамдар бақылап тұрғанда, олардың қатысуы роботтың санасына жүктелген белсенділікті азайтады, сондықтан ол бұзылмайды. Өздерін құтқару үшін адамдар қосалқы роботтардың бірін атып бұзады. Басты робот миы бес бағытты басқаруға қабілетті, сондықтан роботтар билеуді тоқтатып, Бірінші заң күшіне енеді. Пауэлл қатені роботтың жұмысына тым көп ден қойғанда "саусақтарын" айналдыратыны ретінде түсіндіреді. Бұл Асимовтың робопсихологияны, Сьюзан Кальвиннің бейнесі арқылы, адам психологиясына параллель жазуының тағы бір мысалы. "Мен, робот" кітабында оқырман осы сәтте гистерия мен діни манияны көреді.