Кіріспе

1871 жылы Ұлыбритания мен АҚШ арасында қол қойылған келісімшарт. Вашингтон келісімі – Ұлыбритания мен АҚШ 1871 жылы Уильям Гладстонның премьер-министрлік қызметінің басында және Улисс Гранттың президенттігі кезінде қол қойылып, ратификацияланған келісімшарт. Ол екі ел арасындағы бірнеше дауды шешті, оның ішінде британдық соғыс кемелері салдарынан американдық кемелерге келтірілген зиян үшін Алабама талаптары, сондай-ақ Канада суларындағы заңсыз балық аулау және Американдық Азамат соғысында британдық азаматтардың күйзеліске ұшырауы. Бұл келісім АҚШ пен Канада, сондай-ақ Ұлыбритания арасындағы тұрақты бейбіт қарым-қатынастардың бастамасын берді. 1872 жылы төрешілер американдық ұстанымды мақұлдағаннан кейін, Ұлыбритания мәселені АҚШ-қа 15,5 миллион доллар төлеу арқылы шешті (1872 жылғы шамамен 15,5 миллион доллар қазіргі жылдарда шамамен миллион долларға тең), бұл дауды аяқтап, Ұлыбритания мен АҚШ арасындағы достық қарым-қатынасты жаңартқан келісімге әкелді. Бұл халықаралық төрелік үрдіс келешекке прецедент құрды және бұл іс халықаралық құқықты кодификациялауға қызығушылықты арттырды.

Өмірбаян

1871 жылдың басында британ үкіметі сэр Джон Роузды Солтүстік-Батыс шекарасы бойынша дауды реттеу жөніндегі келіссөздер президент Улисс Грантқа қабылданатынын анықтау үшін АҚШ-қа жіберді. АҚШ үкіметі Гранттың Мемлекеттік хатшысы Гамильтон Фиштің біліктілігі мен дипломатиялық шеберлігі арқасында оның бастамаларын ыстық қарсы алды және 26 қаңтарда Вашингтондағы британдық өкілі сэр Эдвард Торнтон дауды шешу үшін Вашингтонда кездесуге бірлескен жоғары комиссия құруды ресми түрде ұсынды. Сан-Хуан аралдарына қатысты дау 1846 жылғы бұрынғы шарттың түсініксіз тұжырымдамаларына байланысты туындады. Вильгельм I 1872 жылғы 21 қазанда шешімін шығарды, онда бүкіл Сан-Хуан архипелагы АҚШ-қа тиесілі екені айтылды. Канада тарапынан өтемақы төленбеуі Макдональдты қатты ашуландырды, бірақ ол британдық делегацияның кіші мүшесі екенін айтып, келісімге қол қойды. Келісімді Канада баспасөзі кеңінен жариялады, бірақ Макдональд бұл мәселеде үн қатпады. Канаданың Өкілдер палатасында келісімді талқылау кезінде ол жақсы шарттарға қол жеткізу үшін құпия келіссөздер жүргізгенін, ал американдықтардан Канаданың балық аулау аймақтарын пайдалану үшін және Фениандарға қатысты АҚШ-қа талап қоюдың орнына ақшалай төлем алғанын мәлімдеді. Бұдан бөлек, британдықтар Канадалық Тынық мұхиты теміржолын салу үшін 3,6 миллион фунт стерлингтік кепілдік берілген қарыз алуға келісті. Дипломатия мен мемлекеттік басқарудағы бұл шеберлік Канада Парламентінің бұрынғыдан бетер ұнатпаған келісімді ратификациялауына мүмкіндік берді.

Халықаралық құқыққа әсері

Халықаралық құқық ғалымы Джон Басетт Мур бұл келісімді "әлем таныған ең ірі, нақты және дереу төрелік келісімі" деп атады. Онда келісім жасасқан тараптар келіскен, трибуналға келісімде қолданылған белгілі бір терминдерді түсіндіруде және бейтараптардың міндеттемелерін реттейтін халықаралық құқықтың белгілі бір принциптерін басшылыққа алуға арналған, Вашингтон ережелері деп аталатын шаралар да бар: "Бейтарап үкіметтер бейтараптық міндеттемелерін орындамаудан туындаған тәуекелдерге сәйкес, тиісті күтімді дәл пропорционалды түрде көрсетуі керек". "Кеме құрылысы, жабдықталуы және қаруландырылуы арқылы жасалған бейтараптық бұзудың салдары, егер соғысқан тараптың үкіметі бұзудан пайдаланған болса, кейіннен осы кемеге берген кез келген рұқсаттармен жойылмайды; және құқық бұзушылықтың аяқталуы оның кінәсін ақтауға негіз болмайды, сондай-ақ оның алдауының аяқталуы оның кінәсіздігін дәлелдеу құралына айнала алмайды". "Экстратерриториялық принцип халықтар заңына абсолютті құқық ретінде емес, тек әртүрлі халықтар арасындағы сыпайылық және өзара құрмет принципіне негізделген процедура ретінде қабылданды, сондықтан бейтараптықты бұзуға қатысты жасалған әрекеттерді қорғау үшін оған сілтеме жасау мүмкін емес".