Брянск қаласының тарихы мен дамуы

Кіріспе

Брянск – Ресей Федерациясының Брянск облысындағы қала.

Брянск 1237-1242 жылдардағы моңғол шапқыншылығына дейін жақсы мәлімделмеген. Бұл Чернигов Рюриктер иелігіндегі Северия қалаларының ең солтүстігіндегі қаласы болған. 1246 жылы моңғолдар Чернигов князі Михаилды өлтіргеннен және оның астанасы қиратылғаннан кейін, оның ұлы Роман Михайлович өзінің орнын Брянскіге көшірді. 1310 жылы моңғолдар қаланы тағы да тонағанда, ол Смоленск княздығының құрамына кірді. Литваның Ұлы князі Алгирдас 1356 жылы мұрагерлік арқылы Брянскіні алды және оны ұлы Дмитрийне берді. Ғасыр соңына дейін Литваның Ұлы князі Ягайло, Литваның Ұлы князі Витовт, болашақ Литваның Ұлы князі Швитригайло және Смоленск князі Юрий қаланың билігі үшін күресті. 1503 жылы Ведроша шайқасынан кейін Брянскіні Мәскеудің Ұлы княздығы басып алды. Қала 1598-1613 жылдардағы Ұлы қақтығыс кезеңінде маңызды рөл атқарған бекініске айналды. Ұлы қақтығыс кезінде 1610 жылы қала Польша-Литва одағының бақылауына өтті және 1634 жылғы Деулино бітім шартына дейін Смоленск воеводтығының бір бөлігі ретінде поляктардың қолында болды. 1709 жылы патша Петр I Брянскіні Киев губерниясына қосты, бірақ Екатерина II 1779 жылы қаланы жаңа құрылған Орел губерниясына көшіруді жөн көрді. Ол сондай-ақ қаланың гербін бекітті (1781 жылдың тамызы). 17-18 ғасырларда Брянск экономикасы, аймақтық сауда орталығына айналған, Еуропалық Ресейдегі ең ірі Свенская жәрмеңкесіне негізделген. Жәрмеңке жыл сайын жақын жердегі Свенск монастырының қолдауымен өткізілді. 1783 жылы қалада Ресей императорлық флоты үшін зеңбіректер мен оқ-дәрілер шығару басталғаннан кейін, Брянск аймақтық нарық қаласынан металлургия және тоқыма өнеркәсібінің маңызды өндірістік орталығына айналды. 1917 жылы қала халқы 30 000-нан асты. 1812 жылы Наполеонның Ұлы армиясы Ресейге француз шапқыншылығы кезінде Брянскіде және Орелде орыстармен шайқасты. 1918 жылы Белорусь Халық Республикасы және Украина Халық Республикасы екеуі де Брянскіге талап етті, бірақ большевиктер 1919 жылы қаланы басып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс Вермахты Брянскіні басып алып, кеңестік 3-ші, 13-ші және 50-ші армияларды қоршап алды. Қала 1941 жылдың 6 қазанынан 1943 жылдың 17 қыркүйегіне дейін оккупацияда болды, шайқастар қалаға ауыр зардап келтірді. Брянскіде және оның айналасында 60 000-ға жуық совет партизандары белсенді әрекет етіп, неміс армиясына ауыр зиян келтірді. 1944 жылы, азат етілгеннен кейін көп ұзамай, Брянск Брянск облысының әкімшілік орталығы болды. 2016 жылы қалалық кеңес жаңа бас жоспарын бекітті, онда Буров көшесінен Болва өзені бойымен теміржолмен қиылысатын Вокзальная көшесіне дейін жаңа маршрут салу, оңтүстік бағытта Десна бойымен Фокинск ауданына дейін Московский проспектісіне дейін жолды ұзарту, Қара көпірден Қаражың шатқалы бойымен Станке Димитрова даңғылымен қиылысатын Сахарова көшесіне дейін жол салу, Сахарова көшесін айналма жолға және R120 тас жолына дейін қайта жаңарту, сондай-ақ ескі әуежай аумағын (Горбатова, Степная көшелері) дамыту көзделген. 2022 жылдың 25 сәуірінде мұнай қоймасында ірі өрт болды. Бұл 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде болған әскери қимылдардың салдары болуы мүмкін деген болжамдар айтылды. 2023 жылдың 7 желтоқсанында №5 гимназияда атыс болды. Оқиға салдарынан екі адам қаза тапты (соның ішінде шабуылшы), ал бес адам жарақат алды. Бұл оқиға қоғамда үлкен резонанс тудырды (әдетте мұндай жағдайлар қоғамдық наразылықты тудырады).

Bryansk remained poorly attested until the 1237–1242 Mongol invasion of Rus'. It was the northernmost of the Severian cities in the possession of the Chernigov Rurikids. After the Mongols murdered Prince Mikhail of Chernigov in 1246 and his capital was destroyed, his son Roman Mikhailovich moved his seat to Bryansk. In 1310, when the Mongols sacked the town again, it belonged to the Principality of Smolensk. Grand Duke Algirdas of Lithuania acquired Bryansk through inheritance in 1356 and gave it to his son, Dmitry the Elder. Until the end of the century Grand Duke Jogaila of Lithuania, Grand Duke Vytautas of Lithuania, the future Grand Duke Švitrigaila of Lithuania, and Grand Duke Yury of Smolensk contested control of the town. The Grand Duchy of Moscow conquered Bryansk following the Battle of Vedrosha in 1503. The town was turned into a fortress which played a major role during the Time of Troubles (1598–1613). During the Time of Troubles the Polish–Lithuanian Commonwealth occupied the town in 1610, and it remained in Polish hands as part of Smolensk Voivodeship until the Truce of Deulino in 1634. In 1709 Tsar Peter the Great incorporated Bryansk into the Kiev Governorate, but Empress Catherine the Great deemed it wise to transfer the town to the newly formed Oryol Governorate in 1779. She also promulgated the town's coat of arms (August 1781). In the 17th and 18th centuries the economy of Bryansk, which had become a regional trading center, was based on the Svenskaya fair (lang ru ), the largest in European Russia. The fair took place annually under the auspices of the nearby Svensky Monastery. After the town started to manufacture cannon and ammunition for the Imperial Russian Navy in 1783, Bryansk evolved from a regional market town into an important industrial center for metallurgy and textiles. The city's population exceeded 30,000 by 1917. In 1812 Napoleon's Grande Armée fought the Russians in Bryansk and in Oryol during the French invasion of Russia. In 1918 the Belarusian People's Republic and Ukrainian People’s Republic both claimed Bryansk, but Bolshevik forces took the town in 1919. During World War II the German Wehrmacht captured Bryansk and encircled the Soviet 3rd,13th and 50th armies. The town remained under Axis occupation from October 6, 1941 to September 17, 1943, with the city left heavily damaged by fighting. About 60,000 Soviet partisans were active in and around Bryansk, inflicting heavy losses on the German Army. In 1944, soon after its liberation, Bryansk became the administrative center of Bryansk Oblast. In 2016 the city council approved a new general city plan, which called among others for laying of a new route from Burov Street along the Bolva River to Vokzalnaya Street with the intersection of the railway and Bolva. In the southern direction, it is proposed to extend the road along the Desna to the Fokinsky District to Moskovsky Prospekt, construction of a road from the Black Bridge along the Karachizh ravine with the intersection of Stanke Dimitrova Avenue to Sakharova Street, reconstruction of Sakharova Street to the bypass road and the R120 highway, as well as development of the area of the old airport (area of Gorbatova, Stepnaya streets). A large fire was noted at an oil depot on April 25, 2022. Speculation was that it might have been a result of military action during the 2022 Russian invasion of Ukraine. December 7, 2023 shooting happened in gymnasium No. 5. As a result of the same shooting,two people died(including the attacker)and five were injured. Also,this shooting caused a high public result(although usually such cases mainly cause public outcry! ),.

Қалалық орналасуы

Елді мекеннің орналасуы бастапқыда кеме жүретін өзен жолдарымен байланысты болды және қамал қабырғалары тұрғызылған Чашин құрғаны аймағында орналасқан. Нақты себептері әлі анықталмаған, қала орнын өзгертті және 12 ғасырдың ортасына қарай Деснаның оң жағалауының тік беткейлерінде, Покровская горасында бекінді. Қаланың болашақ қала құрылысының негіздері одан да ертерек қаланды. 17 ғасырда, 1598–1613 жылдардағы апатты кезеңнен кейін, Брянск қамалының табанындағы жағалау жолағында қала бекінісінің айналасында "Затинная Слобода" пайда болды, ал Верхний Судок пен Ақ Колодез арасындағы жоғарғы жазықта – "Стрелецкая Слобода". Біршама бұрын, посадтың артында (бекініс пен Петр Павловский монастыры арасындағы аумақ), 1503 жылы Брянскті Мәскеу мемлекетіне қосып, Ямская қызметін ұйымдастырғаннан кейін Ямская Слобода пайда болды. Затинная Слобода көне "Житный Город" орнында орналасқан – азық-түлік және тұз қоймаларының бекітілген аумағы. Кейіннен, елді мекенде 18 ғасырда Арсенал орналасқан жерде оқ-дәрі сарайы бой көтерді. Екі алаңда үш алаң "тігілген": жағалаудағы Московская көшесіндегі Соборная алаңы, жазықтың ортасындағы Красная Городская алаңы және қаланың батыс шекарасындағы Щепная базары (қазіргі Динамо стадионына кіреберіс). Жоспар тарихи орналасуды көрсетеді. Қала Деснаның оң жағалауында жатыр. Бұл әртүрлі өлшемдегі, дұрыс емес пішіндегі аудандардың көркем тобы болды. Қала орталығы жоспарлау тұрғысынан ерекшеленбеді, ол Покровская горасындағы қалаға үстемдік ететін бекініспен анықталды. 1802 жылы жаңартылған жоспар қаланың аумағын едәуір ұлғайтты және тұрақты жүйеге жағалау аймағы мен Судки арасындағы аумақты ғана емес, сонымен қатар солтүстік және солтүстік-шығыста Орман сарайлары бар Петровская Гора және Ямская Слобода аймағын, оңтүстіктегі Ақ Колодез шатқалы мен Подар өзені арасындағы аумақты да қамтыды. Ол базар алаңының артындағы солтүстік-батыстағы орталық бөлігінің аумағын кеңейтті. Аудантар кеңейтіліп, көшелер жіктеліп, алаңдар қала аумағына қарай үлкен масштабта орналастырылды. Смоленская көшесі (қазіргі Гагарин бульвары) – жоғарғы бөлігін жағалаумен байланыстыратын негізгі трасса. Ол үш алаңды байланыстырады: Кафедралды, Қызыл және Сенная (бұрынғы Щепная). Екі басқа трасса бойлық бағытта жүреді: Большевая Московская (қазіргі Калинин көшесі) жағалау бөлігінде және Петр Павловская Воскресенская көшесі (қазіргі Ленин даңғылы), ол қаланы жоғарғы бөлігінде біріктіреді. Брянск қамалының қашан пайда болғаны нақты белгісіз. 1629 жылғы губернатордың есептері мен 1678, 1682, 1685, 1686 жылдардағы суреттер Покровская горасындағы бекіністің бұрынғыдай еменнен кесілгендігін және мұнаралы қабырғалардан тұрғандығын көрсетеді. Инвентаризациядан көрінетіндей, қамал жергілікті таудың үстіне салынған. Қала – "еменнен жасалған, кесілген, тақтайлармен қапталған" – жабық және өткізгіш мұнаралар жүйесінен, қабырғалармен толықтырылған, сондай-ақ жағалауларды және ағаштан жасалған "бір қатардан тұратын түрмеден" тұрды. Қамалда мұнаралар болды: Спасская, Архангельская, Безымянная, Бушуевская, бірінші және екінші Воскресенская, Никольская, Пятницкая, Рукавная, Судковская, Пречистенская, Рождественская, Георгиевская, Карачевская және Таиничная. "Ескі" және "жаңа" қалалардың бекіністерінде бірнеше мұнаралар мен әртүрлі қару-жарақтар болды. Қамал 18 ғасырдың басында былай сипатталды: "Брянск қаласындағы ежелгі қамал кішкентай таудың басына орналасқан, бірақ тік беткейлері бар және Деснаның оң жағалауында орналасқан қалаға қатысты орнынан алғанда, қамал болды. Оның бекінісі төртбұрышты, бұрыштарында кішкентай иілгендер бар. Олар бір-бірімен тізбектес ретрансляция арқылы қосылып, бір жерден жоғарыға көтерілген жердің бір жағына орналастырылды".

The location of the settlement was originally associated with navigable river routes and was located in the area of the Chashin Kurgan, where the fortress walls were erected. For reasons that have not yet been clarified, the city changed its location and by the middle of the 12th century had established itself on the steep slopes of the right bank of the Desna on Pokrovskaya Hill (Покровская гора). The foundations of the future urban development of the city were laid even earlier, when around the city fortress in the 17th century after the Time of Troubles of 1598–1613 on the coastal strip at the foot of the Bryansk fortress the posadskaya "Zatinnaya Sloboda" was upset, and on the upper plateau, between Verkhniy Sudok and White Kolodez the "Streletskaya Sloboda". Somewhat earlier behind the posad (the territory between the fortress and the Peter Pavlovsky monastery), after the annexation of Bryansk to the Moscow state and the organization of the Yamskaya service in 1503, the Yamskaya Sloboda appeared. Zatinnaya Sloboda is located on the site of the ancient "Zhitny Gorod" a fortified territory of food warehouses and salt storages. Later, the settlement gave way to a cannon yard, on the site of which the Arsenal was located in the 18th century. Three squares were "strung" on two of them: Sobornaya on the coastal Moskovskaya street, Krasnaya gorodskaya in the center of the plateau and Shchepnaya market on the western border of the city (by the entrance to the present day Dynamo stadium). The plan captures the historical layout. The city is spread out on the right bank of the Desna. It was a picturesque group of different sized, irregularly shaped quarters. The city center did not stand out in terms of planning, it was defined by a fortress on Pokrovskaya Hill, dominating the city. The plan as revised in 1802 significantly increased the territory of the city and included in the regular system not only the coastal area and the area between Sudki, but also the Petrovskaya Gora area and Yamskaya Sloboda with Forest Sheds in the north and north east, the area between the White Kolodez ravine and the Podar River on south; it increased the territory of the central part in the northwest behind the market square. The quarters were enlarged, the streets classified, and squares located on a larger scale to the territory of the city. Smolenskaya Street in common parlance Rozhdestvenskaya Gora (now Sovetskaya Street Gagarin Boulevard) is the main highway connecting the upland part with the coastal one. It connects three squares: Cathedral, Red and Sennaya (former Shchepnaya). Two other highways run in the longitudinal direction: Bolshaya Moskovskaya (now Kalinin Street) in the coastal part and Petropavlovskaya Voskresenskaya Street (now Lenin Avenue), which unites the city in the upland part. It is not definitively known when the first Bryansk fortress appeared as a long term fortification. The reports of the governor of 1629, and paintings from 1678, 1682, 1685, 1686 testify that the fortress on Pokrovskaya Hill was cut down, like in the old days, from oak logs and consisted of walls with towers. Inventories noted that the fortress was built on a native mountain. The city "oak, chopped, covered with planks" included a system of blind and drive through towers connected by walls, supplemented by embankments and a wooden "standing prison in one log". The fortress had towers: Spasskaya, Arkhangelskaya, Bezymyannaya, Bushuevskaya, the first and second Voskresensky, Nikolskaya, Pyatnitskaya, Rukavnaya, Sudkovskaya, Prechistenskaya, Rozhdestvenskaya, Georgievskaya, Karachevskaya and Tainichnaya. The fortress of the "old" and "new" cities had a certain number of towers and a different amount of weapons. The fortress was described at the beginning of the 18th century: "an ancient fortress in the city of Bryansk occupied the top of a small mountain, but with rather steep slopes and, in terms of its position relative to the city located on the right bank of the Desna, constituted a citadel. Its fortified fence was in an irregular quadrangle, at the corners of which there were small ledges. They were joined by a chain retransmission, placed on one of the ledges of a raised area."

Климат

Брянск қаласында жаз айларында жылы, ылғалды континенталды климат басым (Кёппен климаттық жіктелімі Dfb).

Әкімшілік және муниципалдық мәртебе

Брянск облыстың әкімшілік орталығы болып табылады. Әкімшілік-аумақтық бөлініс шеңберінде, ол үш жұмысшы елді мекенімен (Белые Берега, Большое Полпино және Радица-Крыловка) бірге, Брянск қалалық әкімшілік округі ретінде жеке құрамына кіреді – аудандармен тең мәртебеге ие әкімшілік бірлік.

Экономика

Қазіргі Брянск – болат және машина жасаудың маңызды орталығы, көптеген ірі зауыттарға мекенжай. Басты салалары: машина жасау, металл өңдеу, химия, электр жабдықтары, электроника, ағаш өңдеу, тоқыма және тамақ өнеркәсібі, локомотивтер, дизельдік қозғалтқыштар, жүк вагондары, моторлы грейдерлер, асфальт төсегіштер және басқа да жол техникасы, ауыл шаруашылығы техникасы, құрылыс материалдары және киім-кешек.

Көлік

1868 жылдан бері Брянск пен Мәскеу арасында теміржол қатынасы бар. Қалада теміржол станциялары орналасқан: Брянск-Орловский және Брянск-Льговский (сәйкесінше Брянск-I және Брянск-II), Орджоникидзеград; Көшелік автобус станциясы және Пересвет-Бежица автобус станциясы. Қаланың батысында Брянск халықаралық әуежайы жатыр. Автобустармен (54 тұрақты қалалық бағыт бойынша 1400-ден астам автобус), 10 тұрақты бағыт бойынша троллейбустармен (36 бағыт), сондай-ақ қала маңындағы пойыздар мен рельсті автобустармен жолаушылар тасымалы жүзеге асырылады. Қоғамдық көліктің (троллейбустар) бағасы – 16 рубль, ал автобустар үшін – 20 рубль (2018 жылғы мәлімет бойынша).

Спорт

ФК «Динамо Брянск» – Ресейдің екінші лигасына қатысатын футбол клубы.

Қосымша

Болгария коммунистік көшбасшысы Станке Димитров (Марек) қаланың жанындағы авиаапатта қаза тапты. Жазушы Леонид Добычин өмірінің көп бөлігін сол жерде өткізді.