Кіріспе
Өкпедегі ұсақ тыныс жолдарының вирус инфекциясынан туындаған бітелуі. Жедел бронхиолит көбінесе респираторлық синцитиалдық вирус (жағдайлардың 72%-ы) немесе адам риновирусы (жағдайлардың 26%-ы) инфекциясының нәтижесінде пайда болады. Көкірек рентгені немесе вирустық тестілеу сияқты зерттеулер әдетте қажет емес. Симптоматикалық емдеу үйде жүргізілуі жеткілікті. Антибиотиктер, вирустық қарсы препараттар, бронходилататорлар немесе ингаляциялық эпинефриннің тиімділігі туралы мәліметтер нақты емес немесе қолдау көрсетпейді. Екі жасқа дейінгі балалардың шамамен 10-30%-ы өмірінде бір рет бронхиолитке шалдығады. Бұл ауру көбінесе Солтүстік жарты шардың қыс мезгілінде кездеседі. Аурудың жарылыстары алғаш рет 1940 жылдары сипатталған.
Acute bronchiolitis is usually the result of infection by respiratory syncytial virus (72% of cases) or human rhinovirus (26% of cases). Tests such as a chest X ray or viral testing are not routinely needed. Symptomatic treatment at home is generally sufficient. Evidence for antibiotics, antivirals, bronchodilators, or nebulized epinephrine is either unclear or not supportive. About 10% to 30% of children under the age of two years are affected by bronchiolitis at some point in time. It commonly occurs in the winter in the Northern Hemisphere. Outbreaks of the condition were first described in the 1940s.
Диагностика
Диагноз көбінесе клиникалық тексеру арқылы қойылады. Бактериялық пневмонияны жоққа шығару үшін кеуде рентгені кейде пайдалы, бірақ жеңіл жағдайларда қажеттілік туырмайды. Тыныс жетіспеуі қатері бар адамдар үшін кеуде рентгені де пайдалы болуы мүмкін. Қанның культурасы, толық қан анализі және электролиттерді талдау сияқты қосымша тексерулер әдеттегі жағдайларда ұсынылмайды, бірақ бірнеше ілеспе ауруы бар немесе сепсис немесе пневмония белгілері бар балаларға пайдалы болуы мүмкін. Зәр талдауы жасағанда, бронхиолитпен ауыратын нәрестелердің 0,8% - ын зәр жолдарының инфекциясы (ЗЖИ) анықталды. Алдын ала зерттеулер көрсеткендей, прокальцитонин деңгейінің жоғарылауы дәрігерлерге бактериялық қосақ инфекцияны анықтауға көмектеседі, бұл қажетсіз антибиотик қолдану мен шығындарды азайтуға мүмкіндік береді.
Дифференциалдық диагностика
Балалық шақтағы көптеген аурулар тыныс алу жолдарымен байланысты, әсіресе тұрақты жөтел мен сырыл. Емшек сүтімен тамақтандырылған нәрестелерде тыныс алу жолдары инфекцияларының таралуы айтарлықтай төмендегені анықталды, ал толыққанды емшек сүтін алған және RSV анықталған жасырын емделушілер ауруханада одан аз емшек сүті алған немесе мүлдем алмаған нәрестелерге қарағанда қысқарақ жатты. Abrysvo сондай-ақ "жүкті әйелдерді жүктіліктің 32-ден 36-ға дейінгі апталарында иммундауға бекітілген, бұл респираторлық синцитиалдық вирус (RSV) қоздырған төменгі тыныс алу жолдарының ауруларының (LRTD) және нәрестелерде 6 айға дейінгі жастағы ауыр LRTD-дің алдын алуға бағытталған" болып келеді. CDC, RSV-ге қарсы моноклоналды антидене болып табылатын Nirsevimab-ты алғашқы RSV маусымында 8 айдан кіші барлық балаларға қолдануды ұсынады. Екінші моноклоналды антидене – паливизумабты, өте ерте туған немесе жүрек ауруы немесе ерте туылған созылмалы өкпе ауруы бар бір жасқа дейінгі нәрестелерге бронхиолиттің алдын алу үшін тағайындауға болады. Ешқандай белсенді ем жасамаса, жағдайдың жартысы 13 күнде, ал 90% үш апта ішінде жақсарады. Ауыр симптомдары бар балалар, әсіресе нашар тамақтануы немесе дегидратациясы болған жағдайда, ауруханаға жатқызу қарастырылуы мүмкін. Дәлелдермен расталмаған емдеулерге сальбутамол, стероидтар, антибиотиктер, антивирустік препараттар, гелиокс, тыныс жолдарының үздіксіз оң қысымы (CPAP) және салқын немесе ыстық буды ингаляциялау кіреді.
Диета
Гидратацияны сақтау бронхиолитті басқарудың маңызды бөлігі болып табылады. Жеңіл өкпе симптомдары бар нәрестелерді, егер тамақтануға әсер етпесе, тек бақылауда ұстау жеткілікті болуы мүмкін. Дегенмен, стандартты оттегі терапиясымен немесе тұрақты оң қысымды тыныс жолымен салыстырғанда жоғары ағынды мұрындық канюланы қолдану туралы мәліметтер әртүрлі. Бұл тәсілдер ауыр жағдайларда интубация алдында қолданылуы мүмкін. Аурумен ауруханаға жатқан адамдарға қан газдарын тексеру ұсынылмайды және бронхиолиттің күнделікті басқаруында пайдалы емес. 2017 жылғы шолуда ауруханаға жатқызу қаупін, ауруханада болу мерзімін қысқартатыны және симптомдардың ауырлығын жақсартатыны туралы алдын ала дәлелдер табылды. Көптеген зерттеулер гипертоникалық физиологиялық тұз ерітіндісінің 24 сағаттан кейін жеңіл немесе орташа ауырлықтағы бронхиолиттің тыныс алу симптомдарын жақсартуда қауіпсіз және тиімді екенін көрсетеді. Алайда, шұғыл жәрдем бөлімшесінде немесе басқа амбулаториялық жағдайларда, терапия ұзақтығы қысқа болғанда, ауруханаға жатқызу деңгейін төмендетуде тиімді емес сияқты. Сонымен қатар, балаларда бронходилататорларды қолданудың жанама әсерлері бар, мысалы, тахикардия және тремор, сондай-ақ қаржылық шығындардың артуы. Бірнеше зерттеу көрсеткендей, сальбутамол сияқты β-адренергиялық препараттармен бронхтарды кеңейту симптомдарды уақытша жеңілдетуі мүмкін, бірақ аурудың жалпы барысына әсер етпейді немесе ауруханаға жатқызу қажеттілігін азайта алмайды.
Эпинефрин
Қазіргі кездегі деректердің жиынтығы бронхиолитпен ауыратын балаларға небулизатор арқылы берілетін эпинефриннің, тек қана ауыр жағдайларда құтқару терапиясы ретінде қолданылуын көрсетеді. 2011 жылғы Кокран мета-талдауы стационарлық жағдайда эпинефрин қолданудың ешқандай пайдасын таппады және амбулаториялық жағдайда ауруханаға жатқызу деңгейін төмендетуде тиімді болуы мүмкін екенін ұсынды. Басқа зерттеулер эпинефрин мен кортикостероидтардың бірлескен әсерін көрсетеді, бірақ клиникалық сынақтарда тұрақты нәтижелер көрсетілген жоқ. Кейбіреулері дегидратацияға ұшырайды, ал басқалары ауыз арқылы сұйықтық ішуге қауіпсіз жағдайда емес. Ересектерге арналған жаңа антивирустік препараттар бойынша жүргізілген тәжірибелік зерттеулер үміт береді, бірақ осылайша бірдей нәтижеге қол жеткізіле ме, әлі белгісіз. Омыртқа бұлшық еттерінің атрофиясы немесе ауыр трахеомаляция сияқты негізгі ауруларға байланысты секреттің шығарылуы қиын болған жандарға көкірек физиотерапиясы қарастырылуы мүмкін. Мұрынның соруы мұрын бітелуден уақытша жеңілдетуге көмектеседі, бірақ мұрын-жұтқыншақтың терең соруы нәрестелерде ауруханада жату мерзімін ұзартатыны көрсетілген. Бронхиолитті емдеуде ксилометазолин сияқты мұрын деконгестанттарының тиімділігі туралы жүйелі шолулар немесе бақыланатын зерттеулер жүргізілмеген. Қытай дәрілік шөптері, D витамині, N-ацетилцистеин және магнийге қатысты алдын ала деректер бар, бірақ оларды қолдануға кеңес беру үшін бұл жеткіліксіз. Ауруханаға жатқызылған, қызбалы нәрестелерде бронхиолитпен бірге жүретін қауыр бактериялық инфекцияның қаупі минималды және қосымша тексерулер мен антибиотиктердің қажеті жоқ. Кортикостероидтар астма және круп сияқты басқа да тыныс алу ауруларында пайдалы болғанымен, бронхиолитті емдеуде тиімділігі дәлелденбеген және оларға кеңес берілмейді. Сонымен қатар, бронхиолитпен ауыратын балаларда кортикостероидты емдеу вирустың таралуын және жұқтыру қабілетін ұзартуы мүмкін. Монтелукаст сияқты лейкотриен ингибиторларының пайдасы жоқ және олар жағымсыз әсерлерді күшейтуі мүмкін. Иммуноглобулиндердің тиімділігі әлі анық емес.
Эпидемиология
Бронхиолит көбінесе екі жасқа дейінгі сәбилер мен балаларға, әсіресе күз және қыс айларында әсер етеді. АҚШ-та сәбилердің арасында тыныс алу жүйесінің ауруларынан ауруханаға түсудің басты себебі осы бронхиолит болып табылады және алғашқы медициналық көмекке жүгінудің әрбір 13 жағдайының бірін құрайды. Бронхиолит 2 жасқа дейінгі балалардың шұғыл жәрдем бөліміне келу жағдайларының 3 пайызын құрайды. Әлем бойынша бронхиолит – нәрестелердегі төменгі тыныс алу жолдарының инфекциясы мен ауруханаға жатқызудың ең көп кездесетін түрі.