Кіріспе
Философиялық ұстаным
Этикалық субъективизм (кейде моральдық субъективизм және моральдық объективизм деп те аталады) – бұл метаэтикалық көзқарас, ол мынаны айтады:
Этикалық мәлімдемелер пікірлерді білдіреді. Мұндай пікірлердің кейбіреулері дұрыс. Мұндай пікірлердің дұрыстығы немесе жалғандығы адамдардың (нақты немесе гипотетикалық) көзқарастарына тікелей байланысты. Бұл этикалық субъективизмді когнитивизмнің бір түрі етеді (өйткені этикалық мәлімдемелер – шын немесе жалған болуы мүмкін нәрселер). Этикалық субъективизм моральдық реализмге қарсы тұрады, ол моральдық пікірлер адам пікірінен тәуелсіз объективті фактілерге сілтеме жасайды деп санайды; кез келген моральдық пікірлер ешқандай мағынада дұрыс емес деп жоққа шығаратын қателік теориясына; және моральдық мәлімдемелер пікірлерді білдірмейді деп санайтын нон-когнитивизмге қарсы.
Ethical sentences express propositions. Some such propositions are true. The truth or falsity of such propositions is ineliminably dependent on the (actual or hypothetical) attitudes of people. This makes ethical subjectivism a form of cognitivism (because ethical statements are the types of things that can be true or false). Ethical subjectivism stands in opposition to moral realism, which claims that moral propositions refer to objective facts, independent of human opinion; to error theory, which denies that any moral propositions are true in any sense; and to non cognitivism, which denies that moral sentences express propositions at all.
Моральдық антиреализммен қарым-қатынасы
Этикалық субъективизм – моральдық реализмнің «метафизикалық тезисін» (адамгершілік шындықтар – әлем туралы қарапайым фактілер) жоққа шығаратын моральдық антиреализмнің бір түрі. Оның орнына этикалық субъективизм адамгершілік шындықтар жеке тұлғалардың немесе топтардың психилік күйлеріне негізделген деп санайды. Моральдық реалист келесі үш тұжырымның қандай да бір нұсқасына сүйенеді: Семантикалық тезис: Моральдық мәлімдемелер мағынаға ие, олар пікірлерді білдіреді немесе шындық немесе жалған болуы мүмкін нәрселер. Алеттік тезис: Кейбір моральдық пікірлер шын. Метафизикалық тезис: Моральдық фактілердің метафизикалық мәртебесі берік және қарапайым, әлем туралы басқа фактілерден маңызды айырмашылығы жоқ. Моральдық антиреализм – бұл осы талаптардың кем дегенде біреуін жоққа шығару. Моральдық реализм метафизикалық тезисті міндетті түрде талап етуді жалғастыру керек пе, сондықтан этикалық субъективистерді моральдық реалистер деп санау керек пе деген пікірталас бар. Джеффри Сейр Маккорд моральдық реализм санадан тәуелсіздікті міндетті түрде талап етпеуі керек дейді, себебі моральдық тұрғыдан маңызды психологиялық фактілер бар, олар міндетті түрде санаға тәуелді, бұл этикалық субъективизмді моральдық реализмнің бір түрі етеді. Бұл мықты моральдық реализм (үш тезисті де қажет етеді) мен минималды моральдық реализм (тек алғашқы екеуін қажет етеді, сондықтан этикалық субъективизммен үйлесімді) арасындағы айырмашылыққа алып келді.
The semantic thesis: Moral statements have meaning, they express propositions, or are the kind of things that can be true or false. The alethic thesis: Some moral propositions are true. The metaphysical thesis: The metaphysical status of moral facts is robust and ordinary, not importantly different from other facts about the world. Moral anti realism is the denial of at least one of these claims. There is some debate as to whether moral realism should continue to require the metaphysical thesis, and therefore if ethical subjectivists should be considered moral realists. Geoffrey Sayre McCord argues that moral realism should not require mind independence since there are morally relevant psychological facts which are necessarily mind dependent, which would make ethical subjectivism a version of moral realism. This has led to a distinction being made between robust moral realism (which requires all three of the theses) and minimal moral realism (which requires only the first two, and is therefore compatible with ethical subjectivism).
Этикалық субъективизм және моральдық релятивизм
Этикалық субъективизм – моральдық релятивизмнен толыққанды бөлек тұратын ұғым. Моральдық релятивизм мәлімдемелерді кім айтқанына қарай шын немесе жалған деп қарастырады: олар «Мен Сенегалдамын» деген мәлімдемедегідей, шындығы кім айтқанына байланысты болатын индекстік элементтерді қамтиды. Моральдық релятивизмнің түріне байланысты, бұл мәлімдемелер нақты бір қоғамға (мәдени релятивизм, мысалы, егер мен ұрлық жасау дұрыс емес десем, ол тек менің мәдениетімде ұрлық жасауға рұқсат етілмесе ғана шын) немесе жеке тұлғаға (индивидуалистік релятивизм) байланысты болуы мүмкін. Ал этикалық субъективизм этикалық талаптардың шындығы немесе жалғандығы адамдардың психикалық жағдайлары мен көзқарастарына байланысты екенін, бірақ бұл этикалық шындықтар әмбебап болуы мүмкін (мысалы, бір адамның немесе топтың психикалық жағдайлары барлығы үшін дұрыс немесе бұрыс нәрсені анықтауы мүмкін) деп санайды. Бұл екі ұстаным көбінесе бірге қолданылса да, бірін-бірі талап етпейді. Мысалы, патшасының қалауынша әрекет етудің әркім үшін моральдық тұрғыдан дұрыс екенін айтқан адам этикалық субъективист (дұрыс және бұрыс – ой-сезім күйіне негізделген), бірақ моральдық релятивист (дұрыс және бұрыс барлығы үшін бірдей) емес. Керісінше, моральдық релятивист, егер моральдық тұрғыдан дұрыс нәрсе – өз елінің жазбаша заңдарын орындау деп ойласа, моральдық субъективизмді мойындамауы мүмкін (бұл мораль релятивистік, өйткені «өз елінің заңдары» әртүрлі адамдарға арналған әртүрлі заңдарды таңдайды, бірақ субъективистік емес, өйткені ол ешкімнің ойында жоқ жазбаша заңдарға байланысты). Субъективизмнің әмбебап формаларына идеалдық бақылаушы теориясы жатады (ол моральдық ұйғарымдар гипотетикалық идеалдық бақылаушының қандай көзқарастарға ие болатыны туралы екенін айтады). Құдайлық бұйрық теориясы кейбіреулермен этикалық субъективизмнің бір түрі деп есептелсе де, оның этикалық субъективизмнің түрі емес екенін қорғайтындар бұл түсініксіздікке байланысты дейді: құдайлық бұйрық жақтастары моральдық ұйғарымдар Құдайдың қандай көзқарастарға ие екені туралы екенін айтады, бірақ бұл түсінік Роберт Адамс сияқтылармен дұрыс емес деп есептеледі, ол құдайлық бұйрық теориясы моральдық бұйрықтың «(мейірімді) Құдайдың бұйрықтарына қайшы келе ме, келмей ме» деген мәселеге қатысты екенін айтады.
Терминология
Философтар арасында "этикалық субъективизм" терминін қолдану туралы пікірталас бар, себебі бұл термин тарихи түрде этикалық мәлімдемелердің тек қана жеке психикалық жағдайды баяндауы дегенге қатысты (мысалы, кісі өлтіру дұрыс емес деу, сіз кісі өлтіруге қарсы екеніңізді білдіреді). Бұл этикалық субъективті ұстаным (мәлімдемеңіздің шындығы сіздің психикалық жағдайыңызға байланысты), бірақ ол жалғыз ұстаным емес. Осы екіұштылықтан туындап, кейбір философтар мұнда талқыланған жалпы ұстанымды "объективтілік емес" деп атауды ұсынды.