Кіріспе

ЮНЕСКО-ның Үкіметаралық Океанографиялық Комиссиясы (IOC/ЮНЕСКО) Біріккен Ұлттар Ұйымының Білім, ғылым және мәдениет ұйымының (ЮНЕСКО) Бас конференциясы қабылдаған 2.31 қарарымен құрылды. Ол алғаш рет 1961 жылдың 19-27 қазанында Парижде ЮНЕСКО штаб-пәтерінде өтті. Бастапқыда комиссияға 40 мемлекет мүше болды. IOC үкіметтерге білім, ақпарат және технология бөлісу арқылы, сондай-ақ бағдарламаларды үйлестіру және мұхит пен жағалау зерттеулері, бақылаулар және қызмет көрсету саласындағы әлеуетті дамыту арқылы жеке және ұжымдық мұхит пен жағалауды басқару қажеттіліктерін шешуге көмектеседі. IOC – мұхит ғылымдары мен қызметтеріне маманданған БҰҰ-ның жалғыз органы. Ол басқа БҰҰ ұйымдары мен агенттіктеріне мұхит ғылымдары, бақылаулар мен деректер алмасу, сондай-ақ жаһандық цунами туралы ескерту жүйелері сияқты қызметтерге назар аударады. 1960 жылы құрылған Комиссия 2010 жылы 50 жылдығын тойлады және қазіргі уақытта 147 мүше мемлекетке ие. IOC көбінесе Біріккен Ұлттар Ұйымының Климаттың өзгеруі жөніндегі негіздемелік конвенциясы (UNFCCC), Биологиялық әртүрлілік туралы конвенция (CBD) және Біріккен Ұлттар Ұйымының тұрақты даму жөніндегі конференциясы (Рио+20) сияқты жиналыстарда өз аккредитациясына ие, бұл ЮНЕСКО-ға екі орын және екі дауыс береді. IOC теңізге қатысты тұрақты даму мәселелері бойынша соңғы халықаралық пікірталаста маңызды рөл атқарды. Рио+20 құжаттары "мұхит пен жағалаулардың" тұрақтылық талқысына маңыздылығын растады және IOC-тің мұхитқа арналған 14-ші Тұрақты Даму Мақсатын құруға қолдау көрсетуінің негізі болып табылады. IOC бірнеше халықаралық серіктестіктерге, мысалы, CBD, БҰҰ мұхиттары және Дүниежүзілік мұхиттарды бағалауға белсенді қатысады.

МОК-тың жоғары деңгейдегі мақсаттары (2014-2021 жылдар)

1. Салауатты мұхит экожүйелері және тұрақты экожүйелік қызметтер

ХОК теңіз ғылымдары арқылы қоршаған ортаның беспрецеденттік өзгерістеріне жауап беруді жақсарту және мұхит денсаулығын нығайту үшін жұмыс істейді. ХОК БҰҰ-ның Дүниежүзілік мұхиттарды бағалауын, сондай-ақ теңіз ортасының жағдайын, оның әлеуметтік-экономикалық аспектілерін қарау үшін БҰҰ Бас Ассамблеясы басшылық ететін тұрақты процесті қолдайды. Мұхиттың жағдайы туралы әртүрлі салалардан алынған ақпаратты интеграциялау ұлттық үкіметтер мен халықаралық қауымдастықтың саясатын жақсартуға көмектеседі. ХОК басшылығымен құрылған Дүниежүзілік мұхитты бақылау жүйесі (GOOS) және Дүниежүзілік метеорологиялық ұйымның (WMO) ХОК-пен бірлескен Океанография және теңіз метеорологиясы жөніндегі техникалық комиссиясы (JCOMM) мұхитты бақылау, байқау және қызмет көрсету саласындағы көпжақты күш-жігердің табысты мысалдары болып табылады. GOOS байқау технологияларын пайдалануды, деректердің жылдам және жалпыға қолжетімді таралуын және басқарушыларға, шешім қабылдаушыларға және жалпы жұртшылыққа теңіз туралы ақпаратты жеткізуді үйлестіреді. JCOMM – метеорологиялық және океанографиялық қауымдастықтардан тартылған техникалық сарапшылардың үкіметаралық органы, ол байқау мүмкіндіктерін, деректерді басқаруды және қызметтерді қамтамасыз етеді. 2. Цунами және басқа да мұхитқа байланысты қауіптерге қатысты тиімді ерте ескерту жүйелері және дайындық

ХОК саясаткерлер мен басқарушыларға цунами, толқу, зиянды балдырлар және басқа да жағалау қауіптерінен туындаған тәуекелді азайтуға көмектеседі және кеңес береді. Тынық мұхитындағы цунами туралы ескерту жүйесін (PTWS) үйлестіруде жартылай ғасырлық тәжірибе жинағаннан кейін, ЮНЕСКО-ның ХОК-і жалпы көп қауіпті апаттарды азайту стратегиясының бөлігі ретінде мұхит негізіндегі цунами туралы ескерту жүйелерін құруға бағытталған жаһандық күш-жігерді жетекшілік етеді. ХОК Цунами бөлімі мүше мемлекеттермен, басқа БҰҰ агенттіктерімен және ҮЕҰ-мен бірлесіп, тұрақты цунами туралы ерте ескерту жүйелерін құру үшін жұмыс істейді. Осы контексте ХОК Тынық мұхиты мен Үнді мұхитында, Кариб теңізінде, Солтүстік-Шығыс Атлантикада, Жерорта теңізінде және байланысты теңіздердегі аймақтық үкіметаралық цунами туралы ескерту және оның салдарын азайту жүйелерін құруды үйлестіреді және қолдайды. Зиянды балдырлар жөніндегі үкіметаралық комиссия (IPHAB) арқылы ХОК сондай-ақ пайда болуын болжап, зиянды балдырлардың әсерін азайта алатын жүйелерді құруға ұмтылады. 3. Климаттың өзгеруі мен ауытқуларына төзімділікті арттыру және ғылыми негізделген қызметтер, бейімделу және жеңілдету стратегиялары арқылы мұхитқа негізделген іс-шаралардың қауіпсіздігін, тиімділігін және нәтижелілігін арттыру

ХОК дамыған және дамушы елдермен бейімделу және жеңілдету стратегияларын жобалауға көмектесу үшін өзгерістерді бақылау және құжаттау үшін жұмыс істейді. GOOS арқылы ХОК әлемдік мұхиттың физикалық, химиялық және биологиялық аспектілері мен өзгерістерін бақылайды. Бұл біріктірілген желі бейімделу және жеңілдету стратегияларын жобалауға мүмкіндік береді және үкіметтерге, өнеркәсіпке, ғалымдарға және жалпы жұртшылыққа ақпарат пен деректерді ұсынады. ХОК сондай-ақ шешім қабылдаушыларды жағалауды интеграцияланған басқару, зиянды балдырлар және мұхиттың қышқылдануы (көгілдір көміртегі зерттеулері мен бастамалары арқылы) саласындағы саясатты жобалаудағы дұрыс ғылыми білімнің маңыздылығына көндіру үшін белсенді түрде жұмыс істейді. Мұхиттың қышқылдануы ХОК-ті ерекше алаңдатады, өйткені мұхиттағы деңгейдің жоғарылауы кораллдардың ағаруымен, теңіз биологиялық әртүрлілігінің өзгеруімен және басқа да байланысты проблемалармен байланысты. 4. Жаңадан пайда болатын теңіз ғылымдарының мәселелері туралы білімді кеңейту

ХОК теңіз және жағалау аймақтарын экожүйелік басқару үшін жаңа теңіз кеңістіктік жоспарлау құралдарын әзірлеуде және іске асыруда мүше мемлекеттерге саяси және басқару деңгейінде белсенді түрде көмек көрсетеді. Халықаралық океанографиялық деректер мен ақпарат алмасу бағдарламасы (IODE) арқылы ХОК қатысушы мемлекеттер арасында океанографиялық деректер мен ақпаратты пайдалануды, әзірлеуді және алмасуды жеңілдетеді. IODE әсіресе дамушы елдерден теңіз ақпарат мамандарын даярлауға бағытталған. Океан биогеографиялық ақпарат жүйесі (OBIS) теңіз биологиялық әртүрлілігі туралы жаһандық білім базасын басқарады, оған жүзден астам институттар мен ғалымдар теңіз өмірінің өткен және қазіргі әртүрлілігі, саны және таралуы туралы ақпаратты қосады. OBIS деректері теңізді қорғау саясатын жоспарлау және биологиялық әртүрліліктің ыстық нүктелерін және таралу тенденцияларын анықтау үшін бүкіл әлемде қолданылады. Бұл ХОК-ке қоршаған орта, климаттың өзгеруі және теңіз биологиялық әртүрлілігін бағалау үшін сараптама, деректер мен ақпаратты ұсынуға мүмкіндік береді.

Құрылтайшы мүшелері

Құрылтайшы 40 мүше мемлекет: Аргентина, Австралия, Бельгия, Бразилия, Канада, Чили, Қытай, Куба, Дания, Доминикан Республикасы, Эквадор, Финляндия, Германия Федеративтік Республикасы, Франция, Гана, Үндістан, Израиль, Италия, Кот-д'Ивуар, Жапония, Корея, Мексика, Мавритания, Монако, Марокко, Нидерланды, Норвегия, Пәкістан, Польша, Румыния, Испания, Швейцария, Таиланд, Тунис, Кеңес Социалистік Республикаларының Одағы, Біріккен Араб Республикасы, Ұлыбритания, Америка Құрама Штаттары, Уругвай, Вьетнам.

Қазіргі мүшелері

МОК/ЮНЕСКО құрамына оның мүше мемлекеттері (2014 жылы – 147), Ассамблея, Атқарушы кеңес және Хатшылық кіреді. Хатшылықтың штаб-пәтері Париж қаласында (Франция) орналасқан. Сонымен қатар, МОК-тің бірқатар қосалқы органдары бар: үш өңірлік комиссия (IOCARIBE, IOCAFRICA және WESTPAC) және Апиа (Самоа), Бангкок (Таиланд), Картагена (Колумбия), Копенгаген (Дания), Джакарта (Индонезия), Кингстон (Ямайка), Найроби (Кения), Маскат (Оман), Перт (Австралия) және Порт-о-Пренс (Гаити) қалаларындағы бағдарламалық және жобалық кеңселер. JCOMM in situ бақылау бағдарламасын қолдау орталығы қазіргі уақытта Тулузада (Франция) орналасқан, ол Брестке (Франция) көшіру процесінде. Сонымен қатар, МОК-тің Остенде (Бельгия) қаласындағы Халықаралық океанографиялық деректер мен ақпарат алмасу (IODE) және Мұхит биогеографиялық ақпараттық жүйесі (OBIS) хатшылығының орналасқан жерінде де айтарлықтай қатысуы бар. МОК мандаты бойынша IODE 1961 жылдан бері МОК мүше мемлекеттері мен олардың ұлттық океанографиялық деректер орталықтары арасындағы ақпарат пен деректерді алмасуды үйлестіреді. OBIS теңіз тіршілігін санау бағдарламасы (www.coml.org) арқылы құрылған және 2000-2010 жылдар аралығында бүкіл әлемдегі теңіз биогеографиялық деректерін World Wide Web арқылы тегін қолжетімді ету туралы көзқарасты бөлісетін адамдар мен ұйымдардың дамушы стратегиялық одағы ретінде дамыды. Кез келген ұйым, консорциум, жоба немесе жеке тұлға OBIS-ке деректерді ұсынуы мүмкін.