Кіріспе

Рим саясаткері және генералы

Гай Фламиний (шамамен б.з.д. 275 – б.з.д. 217) – б.з.д. үшінші ғасырындағы көрнекті рим саясаткері. Фламиний 223 және 217 жылдары екі рет консул қызметін атқарды. Ол 232 жылы қабылданған Фламиний заңы (Lex Flaminia), 221 жылы Фламиний циркінің құрылысы, Фламиний жолының (Via Flaminia) салынғандығы және Екінші Пуникалық соғысы кезінде 217 жылы Тразимен көліндегі шайқаста Ганнибал әскерінен қаза табуымен белгілі. Ежелгі дереккөздер Фламинийді шебер шешен, терең иманды, күшті және нық қадамды адам ретінде мақтайды. Алайда, Цицерон және Ливий сияқты ежелгі авторлар оның халыққа бағытталған саясаты мен римдік дәстүрлерді ескермегені үшін, әсіресе трибунат және екінші консулдық мерзімінде оны сынаған.

Трибунат және Лекс Фламиниа, б. з. д. 232 жыл

Фламиний б.з.д. 232 жылы плеббтердің трибуны болып сайланды. Цицеронның айтуынша, Фламиний халық алдында шеберлікпен сөз сөйлейтін болған, бұл дағдысы оған трибунатқа қол жеткізуге көмектескен. Өкілеттігі кезінде Фламиний Lex Flaminia de Agro Gallico et Piceno viritim dividundo заңын ұсынды, бұл Рим азаматтарын Пиценум және Аримин аймағындағы Агер Галликус Пикенус жерлеріне қоныстандыруды көздеген даулы аграрлық заң болатын. Бұл жерлер Римнің б.з.д. 283 жылы Сенондарды жеңгеннен кейін босатылған еді. Ежелгі дереккөздерде неліктен Агер Галликус Пикенус аймағы осы жоба үшін таңдалғаны нақты көрсетілмеген. Полибийдің пікірінше, бұл заң Бой тайпаларымен қарым-қатынасты нашарлатты, себебі римдіктер олардың жерлеріне жақын қоныстанды, нәтижесінде б.з.д. 225 жылы галлдық көтеріліс болды. Римнің жеңісінен кейін шамамен 2580 шаршы километр жер мемлекеттік жер (ager publicus) деп жарияланды, бірақ осы заң бойынша барлық жер бөлінбеді. Шындығында, Фламинийдің реформасына дейін бір бөлігі жекешелендірілген болатын. Бұл жердің құндылығы жоғары болды, өйткені ол көп мөлшерде шарап өндіруге жарамды еді. Ежелгі дереккөздерде қанша адам қоныстанғаны туралы нақты мәлімет жоқ, бірақ шамамен 19 000 азамат, олардың отбасыларын есептемегенде, қоныстандырылған деген болжам бар. Осы үлкен топты Римнен қашық жерге тасымалдау және орналастыру қиын болғандықтан, ғалымдар тасымалдау теңіз арқылы жүзеге асырылған болуы керек деп санайды, себебі құрлықпен тасымалдау өте қиын болған. Бұл тасымалдау Римнің Иллириялық қарақшылармен болған қақтығысына байланысты болды, өйткені қарақшылардың шабуылдары енді тікелей римдік азаматтарға әсер етті. Ежелгі дереккөздер сенаттың бұл шараларға қарсылығын, соның ішінде Фламинийдің қарсыласы Квинт Фабий Максимустың қарсылығын сипаттайды, бірақ Цицерон Фабий Максимустың екінші консулдық әріптесі Спурий Карвилийдің қарсылыққа қосылмағанын айтады. Валериус Максим Фламиний сенаттың қаулылары мен өтініштеріне қарамастан, одан әрі жалғаса берсе, оған қарсы әскер жиналатыны мүмкін екеніне қарамастан, заңды қабылдау үшін табандылық танытты деп жазады. Кейінгі римдік тарихшылар Фламинийді сенаттан алшақ, халыққа жақын (populares) көшбасшы ретінде көрсету үшін сенаттың заңға қарсылығын пайдаланды, бұл бейнелеу Гриктер дәстүріндегідей, бірақ бұл тұжырым қазіргі тарихшылар тарапынан сынға ұшырауда.

Lex Flaminia заңын қабылдауда дау

Бір дәстүр бойынша, Фламиниус аграрлық заңын ұсынғанда, оны әкесі рострадан сүйреп алып кеткен. Цицерон Фламинийдің әкесі осы әрекеті үшін мемлекеттік беделді (Рим халқының мәртебесін төмендету) қорғағандықтан сотталғанын жазады, бірақ ол әкелік билігін ұлына қатысты қолданғанын, сайланған плебстің трибунына қарсы әрекет ететін азамат ретінде емес екенін айтты. Валериус Максим осы дәстүрді жалғастырып, Фламинийді әкесінің жеке билігін құрметтеген еркек абыройының мысалы ретінде келтіреді. Ол әкесінің ықпалынан басқа ешнәрсе оны тоқтаталмағандықтан, әкесінің рострадан алып кетуіне рұқсат бергендігі үшін көпшілік Фламинийдің абыройын құрметтегенін Валериус Максим мәлімдейді. Валериус Максим бұл оқиғада халықтың Фламинийдің абыройын құрметтегенін айтады және Цицерон сипаттаған мемлекеттік беделді қорғау бойынша кейінгі сот процесі туралы еске салмайды. Бұл кейбір заманауи ғалымдарды заң ешқашан қабылданбағанын айтуға алып келді, бірақ бір замандас деректер оның қабылданғанын көрсетеді.

Lex Flaminia-ға сенаторлық қарсылықтың ғылыми түсіндірмелері

Ертедегі ғалымдар Фламинийді Тиберий Гракхпен салыстырған, себебі екеуі де сенаттың қарсылығына қарамастан жер заңдарын қабылдауға тырысты. Бұл сенаторлық қарсылықтың себебі, осы жерді тек оны жаулап алғаннан бері пайдаланған ақсүйектерге ғана қалдыру қалауынан туындады деген пікір қалыптасты, сондай-ақ Фламинийді ашкөз ақсүйектерге қарсы қарапайым халық үшін күрескен демократиялық көшбасшы ретінде бейнелеуге әкелді. Фракаро бұл түсіндірмені қабылдамады және саяси себептерді іздеуге кірісті, заңда қоныстанудың жаңа үлгісі ұсынылғандықтан сенаторлық қарсылық туды деп сақтады. Бұрынғыда, егер жерлер Римнің жеріне (ager Romanus) жақын болса, отаршылар римдік азаматтығын сақтап қалатын, әйтпесе Рим латындық колониясын құрып, отаршылар римдік азаматтығынан айырылатын. Ал осы заң арқылы отаршылар Римнен алыс болғанына қарамастан азаматтығын сақтайтын болды. Мейер бұған қарсылық танытып, Римнен алыс болғанына қарамастан сабин мен пицент сияқты басқа халықтарға да азаматтық берілгенін атап көрсетті. Корбеттің пікірінше, Римде адам күшіне қатысты мәселе болды, сондықтан сенат азаматтарды алыс, жеткілікті күзетілген жерге жібергісі келмеді. Фейг Вишния бұл идеямен келіспейді, себебі қоныстанған адамдар жерлерін жоғалтқандықтан әскерге шақырылуға жарамсыз болды. Оларға жер беру арқылы Рим әскерге алуға болатын адамдар санын арттырып, боилермен шекараны қорғай алатын еді. Бұл идеяны екінші Пуни соғысында аймақ адам күшінің маңызды көзіне айналуы растады. Девелин бұл заң Фламинийдің әкесінің араласуына байланысты қабылданбағанын және сенат ықтимал қоныстанушылардың наразылығын болдырмау үшін латындық колонияларын құрғанын айтады. Бірақ бұл колониялардың есімдері ежелгі деректерде кездеспейді және оның пікірі заң туралы ежелгі деректермен расталмайды. Ол сондай-ақ заңға сенатта фракциялық қолдау көрсету мүмкін емес екенін мәлімдейді. Алайда Крамер Фламинийдің плебстерге артықшылық беру үшін Эмилилермен одақтасып, фракциялық бәсекелестікті пайдаланғанын болжайды. Ол территорияны таңдауды галлдық қауіпке қарсы агрессивті саясаттың бір бөлігі ретінде қарастырады, ал Эмилилер галлдарды Ганнибалдың ықтимал одақтастары ретінде қарады және бұған Фабийлер қарсы болды. Кассола заңға қарсылықтың бірнеше себебі болғанын айтады: егер жер бөлінсе, сенаторлар мен салық жинаушылар экономикалық зиян көретін еді, сонымен қатар сенатта оңтүстікке қарай кеңеюді қолдаған либералдық фракция мен Римнің аграрлық сипатын сақтауды жақтаған консервативтік фракция арасында қақтығыс болды. Ол Фламинийді Италиядан тыс кеңеюге қарсы қалалық плебске қарсы ауылдық плебстің жақтаушысы ретінде қарастырады. Явец Фламинийдің сенаторлық аристократияға қарсы, өзінің жеке фракциясы бар екенін және 232 жылы оны саяси себептермен Эмили Сципиондар қолдаған болуы мүмкін деп мәлімдейді. Ғалымдар сенаттың қарсылығы галлдармен соғысқа әкелуі мүмкін екенін болжайды, себебі галлдық аумаққа жақын орналасқан қоныс агрессивтілік ретінде қабылдануы мүмкін еді. Полибийдің айтуынша, осы оқиғадан кейін жеті жылдан соң галлдармен соғыс басталды. Розелар сондай-ақ сенондар толығымен талқандалмағанын және әлі де жерді басып алғанын айтады. Рим бірнеше майданда соғысып жатқандықтан, сенаттың тағы бір қақтығысты тудыруға ниеті болмаған болуы мүмкін. Фейг Вишния бұл Фабий мен Фламиний арасындағы қақтығысты түсіндіреді дейді, себебі Фабий сақ болды және галлдарға одан әрі қақтығысқа себеп болғысы келмеді. Розелар сенаттың Фламинийдің оларға жер бөлу арқылы халыққа тым көп ықпал етуінен қорқып, ал Фейг Вишния олардың дауыс беруге тым алыс болғанын және қоныстанушылар екі тайпаға ғана енгізілгенін, бұл олардың саяси пайдалылығын шектегенін атап өтті.

Лекс Фламиниаға қолдау

Фейг Вишния заң қабылданғандықтан, оған қарсы трибунның ветосы қолданылмағандықтан, дереккөздер көрсеткеннен артық қолдау болған болуы керек деп санайды. Заң М. Эмилиус Лепид консулдығында қабылданды, ал ол Фламиниус Эмилийлермен байланыста болғандықтан, оның да қолдаушысы болуы мүмкін. Цицерон еске салғандай, Спурий Карвилий Руганың үнсіздігі де сенаттың заңға қолдау көрсетуін білдіреді. Л. Цецилий Метелл де қолдаушы болуы мүмкін, себебі оның айтқан сөзінде ол жер бөлу комиссиясының құрамына кіргені туралы айтылады, ал осы кезеңдегі жалғыз мүмкін бөлу Фламинийдің бөлуі болды. Фламинийдің заңы кейінгі дереккөздерде көрсетілгендей, осыншалықты даулы болмаған болуы мүмкін, өйткені ол мемлекеттің жоғары лауазымдарына ие бола алды, ал әскердегі ардагерлерге жер беру – бұл римдік саясаттың жалғасы ғана еді.

Кездесу мәселесі

Оның трибунатының мерзімін анықтау мәселесі туды, себебі Полибий оны Лепид консулдығының 232 жылына жатқызады, ал Цицерон Фабиус Максимустың екінші консулдығымен байланыстырды. Ғалымдар Цицеронның көрсеткен мерзімі дұрыс емес деп санайды және Фламинийдің трибунатының бастапқы айлары Фабиус Максимустың бірінші консулдығымен бірге өткенін, соның арқасында Фабиус заңға ресми түрде қарсылық білдіре алғанын айтады. Цицеронның хронологиялық қиындықтарына қарамастан, Фиг Вишния Спурий Карвилий Руганың тікелей қарсылық танытпауы, тіпті консул болмаған кезде де, сенаттың заңды қолдауының маңызды дәлелі екенін көрсетеді.

Преторлық, 227 ж. б. з. д.

Фламиний б.з.д. 227 жылы претор болып сайланды. Рим теңізден тыс провинцияларды алғандықтан, төрт претордың сайланған алғашқы жылы осы жыл болды, және Фламиний Сицилияның бірінші преторы болып тағайындалды. Сицилиядағы лауазымы арқылы оған сицилиялықтарды басқару міндеті жүктелді, себебі преторлардың империумы болды, ол оған әскерге қолбасшылық етуге және Сицилиядағы Рим үкіметіне қарсы кез келген көтерілістерді басуға құқық берді. Ол сонымен қатар Сицилияда туындаған барлық сот мәселелерін қарастырған және сот мәселелерін шешу үшін Римдегі сенатпен үнемі хабар алмасқан магистрат еді. Фламинийдің Сицилиядағы қызметі провинциялықтарға ұнаған болуы керек, өйткені б.з.д. 196 жылы олар оның ұлына Римге әкелу үшін бір миллион өлшем астық жіберді, әрбір өлшеміне екі асс төледі, бұл оның әкесіне көрсетілген құрметтің белгісі болды, оның ұлы эдил қызметін атқарып жүрген кезде. Астықтың көптеп келуінің нәтижесінде Рим Ludi Romani мерекесін әдемі түрде тойлады, Фламинийдің шетелдегі қала-мемлекетті басқару қабілетін құрметтеу үшін оны екі күн бойы қайталады.

Бірінші консулдық, 223 б.з.д.

Фламиниус, нов човек ретінде, б.з.д. 223 жылы Публий Фурий Филмен бірге консулдыққа сайланды. Оның билік етуі бастапқыдан-ақ жағымсыз жағдайлармен күйреген еді. Плутархтың айтуынша, консулды сайлау кезінде дін қызметкерлері құстардың ұшуынан жаман және қауіпті белгілерді жариялаған. Фламиниус Цизальпій Галлияға сапар шеккен кезде Пиценум арқылы ағатын өзен қанға қызыл болып ағып жатты, ал Ариминде үш ай көрінді. Осы себептерге байланысты сенат екі консулға да хат жолдады, олар қалаға дереу оралуға, лауазымдарынан бас тартуға және жаумен шайқасудан тыйым салуға бұйрық берді. Сенаттың хабарлары келгенге дейін Фламиниус Анарлар жері арқылы Галлия аумағына кірді және тайпаны өзінің достығына қабылдады. Хаттар келгеннен кейін де, өзінің құштар және амбициялық табиғатымен жетелеулі Фламиниус инсубриялықтармен шайқасқа түсіп, оларды ойдағыдай жеңгенше сенаттың бұйрығын оқудан бас тартты. Полибий Фламиниус жеңісін консулға емес, оның әскери трибундарына жатқызады, олар бұрынғы шайқастардан галлдардың қолданған қылыштарын білген, алғашқы шабуылдан кейін олардың иіліп, түзетуге уақыт болмаса, қолдануға жарамсыз болып қалатын еді. Мұны білген трибундар алдыңғы қатардағы әскерлерге найзаларын таратып, галлдарға найзаларын шауып, қылыштарын пайдасыз етуге рұқсат берді. Содан кейін римдіктер қылыштарын қолданып, жауларының көп бөлігін өлтірді. Полибий Фламиниус шайқасты дұрыс жоспарламағанын, күштерін өзен жағасында орналастырғанын, кері шегінуге ешқандай тактикалық мүмкіндік бермегенін айтады, себебі әскерлер тіпті ең аз кері шегінсе, өзенге түсіп қалуы мүмкін еді. Фламиниус жасаған бұл айқын тактикалық қателікке қарамастан, римдіктер өздерінің шеберлігі мен батырлығының арқасында Римге көптеген олжамен және трофейлермен оралды. Полибий Фламиниус Рим үшін маңызды жеңіске қалай қол жеткізгенін егжей-тегжейлі баяндағанмен, көптеген дереккөздер оның консулдығын қоршап тұрған жағымсыз белгілерге және сенатқа бағынбауына байланысты консулдығынан бас тартуына және жеңісін мойындатуға тырысқанына назар аударады. Дәлелдер Фламиниус жеңіске жеткенін растаса да, дереккөздердегі қайшылықтар тарихи қателіктер мен қиялдауларға нұсқау береді. Плутарх Фламиниус оралғаннан кейін халықтың онымен кездесуге шықпағанын, оның қасарыстығы мен мойынсұнбастығы үшін оған жеңісін жоққа шығаруға жақындағанын, оны консулдығынан бас тартуға мәжбүр еткенін және қарапайым азаматқа айналдырғанын айтады. Ливий оның мінез-құлқын адамдар мен құдайларға қарсы келгендік деп бағаласа, Силий Италик Фламиниус әрекеттерін оңай жеңіске жетіп, өзгермелі және алдағысы жоқ халықты басып тастады деп сипаттайды. Соңғысы шындыққа сәйкес болғанымен, Плутархтың оқиғалар нұсқасы Италиктің нұсқасымен келіспейді. Бұдан әрі, Хайнеман Ливийдің Рим тарихына жасаған аудармасында Фламиниус сенаторлық қарсылыққа қарамастан, халықтың жарлығымен жеңіске жеткенін келтіреді, бұл Плутархтың халық жеңіске жетудің басты кедергісі болғандығы туралы есебінен өзгешеленеді. Девелин сияқты басқа да қазіргі ғалымдар Хайнеманның Плутархтың қателік жасағаны немесе қиялдағаны туралы пікірін қолдайды.

Magister Equitum, 222 жылы біздің заманымызға дейін

Фламиний 222 ж.б.д. диктатор Марк Минуций Руфтың қол астында қызмет етуге тағайындалғаннан кейін, magister equitum қызметін атқарды. Магистер-эквитум Рим диктаторының орынбасары ретінде қызмет етті, оны диктатор өзінің саяси және әскери функцияларында көмектесу үшін тағайындады. Сондықтан, магистер эквитумның лауазымы диктатордың лауазымымен бірге аяқталды. Плутарх және Валериус Максимус екеуі де Фламинийдің Ат шебері лауазымының жаман нишандарға байланысты аяқталғанын айтады – атап айтқанда, уақты келмейтін кезде егеуқұйрық естілгені. Аталған нишандардан кейін болған оқиғалар туралы мәліметтер әртүрлі. Плутарх «халық осы лауазымдағы адамдарды қызметтен шеттетуге шешім қабылдады» десе, Валериус Максимус екеуі де өз еркімен лауазымдарынан бас тартты дестіреді.

Цензура және құрылыс бағдарламасы, 220 ж.

220 жылы Фламиний өзінің әріптесі Люций Эмилий Паппен бірге цензор болып сайланды. Ливий осы лауазымдағы оның жетістіктері туралы баяндайды. Фламиний Римнің азат етілгендерін төрт қалалық тайпаға (Эскилина, Палатина, Субура және Коллина) тіркеп, ұйымдастырды. Ол сондай-ақ Падус өзенінің екі жағында орналасқан Плаценция және Кремона римдік колонияларын құрды. Цензор ретінде Фламиний Фламиний циркі мен Фламиния жолының салынуын тапсырды.

Фламиниус циркі

Фламиний циркі Март алаңының оңтүстік шетінде орналасқан. Тейлор Фламинийдің Прата Фламиниа мен қара халық арасындағы бұрынғы байланысты пайдаланғанын, мұндай аумақтың помериумнан тыс жерде орналасуының артықшылығын атап көрсетеді деп жазады. Ол дөңгелек пішінде болды, ал Варро бұл пішіннің Таурия ойындарындағы ат жарыстарына ыңғайлы болу үшін жасалғанын айтады. Луди Таури ойындары осы циркте ғана өткізілген, ал көпшілік көрермендерге арналған тамашалардың көп бөлігі Circus Maximus-та ұйымдастырылған. Дегенмен, бұл оның маңыздылығын азайта қоймады, себебі ол қоғамдық жиналыстар өткізу үшін де қолданылды. Уақыт өте келе, Фламиний циркінің маңындағы аймақ едәуір түрленді, Помпей, Цезарь және әсіресе Август онда әсем ғибадатханалар мен қоғамдық құрылыстар салды. Хамфри «біздің заманымыздың үшінші ғасырының басында ашық кеңістік Октавия мен Филипптің ұлы Август колоннадаларының алдындағы алаңға дейін азайды» деп жазады. Хамфридің есебуынша, сол кезде алаңның ұзындығы 300 метрден кем болған.

Фламин жолы

Фламиниа жолы – б.з.б. 220 жылы Фламиний цензуралық қызметін атқару кезінде салынған жол. Бұл жол Ариминум жағалауынан Апеннин таулары арқылы Римдегі Халық қақпасына (Porta del Popolo) дейін созылды. Ол Этрурия, Лациум және Марке (Ager Gallicus) аймақтарын байланыстырып, олардың Риммен байланысын нығайтып, хабарласуды жеңілдетті. Сонымен қатар, Римге б.з.б. 219 жылы Ганнибал сияқты жаугерлерге қарсы әскерін тиімдірек жұмылдыруға және аталған аймақтармен сауданы дамытуға мүмкіндік берді, себебі зәйтүн мен шарап сияқты тауарларды жылдам тасымалдауға болатын. Бұл Римдегі саяси жүйеге де жағымды ықпал етті, өйткені азаматтарға сайлауға қатысу үшін Римге келу оңайлатылды.

Lex Claudia-ға қолдау, 218 жылы

Фламиний трибун Квинт Клавдийдің сенаторлар мен олардың ұлдарына 300 амфорадан астам сыйымдылығы бар кемелерге иелік етуге тыйым салатын Lex Claudia заңын қабылдауын қолдаған жалғыз сенатор болды. Заң жобасы сенаттың күшті қарсылығына қарамастан қабылданды. Ливийдің «Барлық табыс сенаторға лайық емес» деген мәлімдемесіне сүйене отырып, қазіргі заманғы тарихшылар Фламиний теңіз саудасы мен пайдасы римдік элитаның құндылықтарына нұқсан келтіруі мүмкін деп алаңдағанын айтады. Осы аргументке сәйкес, Николе заңды римдіктердің Аристотельдік, моральдық дәстүрді ұстанған әрекеті ретінде қарастырады, ол магистраттардың қаржылық мәселелерге араласуына кедергі келтіруге бағытталған. Заң сенаторлар арасында бұрыннан бар дәстүрлі ар-ұяқ кодексін заң жүзінде бекітуге мүмкіндік берді. Д’Армс болса, теңізден түскен пайданың ғана күмәнді екенін, себебі ол жоғары тәуекелге толы және тұтас отбасын күйретуге әкелуі мүмкін екенін, ал мұндай жағдай билеуші топтың тұрақтылығы үшін қауіпті екенін айтады. Кассола сенаторлар өздерінің ісін жүргізу үшін клиенттерді немесе азат етілген құлдарды пайдалана алатынын, осылайша заңнан қашуға болатынын көрсетті. Оның пікірінше, заңның мақсаты жаңа адамдардың (саудагерлер мен салық жинаушылардың) сенатқа кіруін қиындату болған. Явец Фламинийдің жаңа плебей сенаторларын және өздерінің ісінде сенаторлық бәсекелестіктің алдын алуды қалаған мердігерлерді қолдағанын мәлімдейді. Фейг Вишния кемелері бар салық жинаушылардың заңнан ең көп пайда көретінін, олардың саяси күші артып келе жатқанын және заң арқылы әскерге жабдық жеткізу бойынша конкурстарға қатысуға мүмкіндік алғанын айтады. Заңның қабылдану мерзімі алғашқы екі рим провинциясының құрылуымен сәйкес келеді, сондықтан ол провинция басшыларының жаңа лауазымдарын саудадан табыс табу үшін пайдалануына жол бермеу мақсатында қабылданған болуы мүмкін. Сондай-ақ, заң мен Ганнибалдың күшейіп келе жатқан қатері арасында байланыс болуы мүмкін, себебі теңіз саудасымен айналысқан сенаторлар Димитрий Фароспен және истриялықтармен соғыс тудырды, ал сенаторлардың басқа тобы Ганнибалға қарсы Испанияға араласуды қалаған. Фейг Вишния заңның Фламиний үшін тиімді саяси шешім болғанын, себебі ол бұрын салық жинаушылардың монополиясында болған мемлекеттік келісімшарттар үшін сенаторлардың бәсекелестігі наразы салық жинаушыларды саяси кеңселерге кіруге талпындыруы мүмкін екенін түсінгенін айтады. Клаудий заңы салық жинаушылардың сайлауға түсуіне, сондай-ақ сенаторлардың ірі теңіз саудасына қатысуына тыйым салды.

Екінші консулдық және өлім, б. з. д. 217 жыл

Фламиний 217 жылы консулдық екінші мерзіміне кіріскенде, бастамасы жоқ еді. 218 жылы Lex Claudia-ны қолдауы және Ханнибал әскерінің шабуылы сенаторлардың наразылығын күшейтті. Осының салдарынан Фламиний Римдегі консулдыққа қатысты дәстүрлі анттар мен рәсімдерді орындамай, Ариминумда қызметке кірісті. Ариминумда Фламинийге бұрынғы жылы Требия шайқасында Ханнибалға қарсы жеңілген Тиберий Симпронийдің төрт легионына басшылық ету тапсырылды. Құдайлар мен сенаттың қалауына қарсы келе жатқаны туралы айтылғанына қарамастан, Фламиний сенаттың Римге қайта оралу туралы шақыруын назарға алмады, керісінше әскерін Этрурияға бағыттап жіберді.

Трасимен көлі шайқасы

Көктем жақындаған кезде Ганнибал қыстақтан шығып, Арреций қаласын басып алуға ниеттенді. Бұл жаңалықты естіген Фламиний әскерін Аррецийге жылдамдықпен жеткізіп, Ханнибалдан бұрын келді, ал Сервилий болса басқа әскерлерімен Ариминге аттанды. Сосын Ганнибал Арреций маңындағы батпақтарға лагерь құрып, Сервилий күштермен келгенге дейін Фламинийді шайқасқа шақыру үшін Орталық Этрурияның бай жерлерін тонауға кірісті. Осы тонауды көрген Фламиний, әскери кеңесі сабырлы болуға кеңес бергеніне қарамастан, әскерін жинады. Ливийдің тарихы мен Цицеронның кейінгі жазбаларында айтылғандай, бұл шақыруға екі жаман белгі ілесіп келді: Фламинийдің атынан құлауы және легионның туының жылжуының қиындығы. Нашар белгілерге қарамастан, Фламиний әскерімен бірге Трассимен көлі мен Кортона тауының арасындағы жазыққа, Ганнибалдың римдік әскерге қойған тұзағына қадам басты. Карфагендіктер ең көрінетін төбеде испан және африкалық әскерлерімен, тауларда жеңіл әскерлерімен, ал жазыққа кіретін тар жолдың жанында атты әскерлерімен орналасты. Фламинийдің әскері осы аймаққа кіргеннен кейін, оларға шабуыл жасалып, қоршауға алынып, талқандалды.

Өлім және мұра

Фламинийдің асығуы, ой-шешімінің жетіспеуі және әскери саладағы тәжірибесіздігі салдарынан осы жеңіліске ұшырағаны үшін сынға ұшырайды, оны ең қатаң сынаған Полибий. Дегенмен, Ливий оны шайқаста көрсеткен күші мен нығайып тұруы үшін мақтайды. Фламинийдің қазасы туралы ежелгі дереккөздерде әртүрлі мәліметтер келтіріледі; Полибий оның галлдар тобынан қаза тапқанын айтады, ал Ливий Рим генералын таныған Инсубриялық аттысы, Дюкарий қаза тапқанын мәлімдейді. Бірақ, басым көпшілік Фламиний шайқаста қаза тапты және оның денесі табылмады деген пікірде, тіпті Ганнибал оның денесін іздеп, дұрыс жерлеуге тапсыруды көздегенімен. Тразимен көлінде 15 000 римдік әскері қаза тауып, 6 000 тұтқынға алынды, ал 10 000 Этрурияға шашырап, соңынан Римге қайтып оралды. Фламинийдің ұлы Гай Фламиний одан кейін қалды, ол б.з.д. 187 жылы консул болып тағайындалды және Солтүстік Италиядағы Фриниаттар мен Апуандарға қарсы соғыстар жүргізді.

Саяси сәйкестендіру туралы пікірталас

Фламинийді ежелгі және қазіргі заманғы тарихшылар дәстүрлі түрде консервативті Фабиус Максимусқа қарсы халықтық стильдегі көшбасшы деп бағалап келген. Кассола бұл пікірге қарсы шығып, олардың саяси байланысын Римнің кеңеюіне қарсы бірлескен күресі, итальяндық мүдделерді қолдауы, діни қағидаларды жеңілтек қарауы және Фламинийді екінші консул еткен дауыстар Фабиусты оның қайтысынан кейін диктатор етіп тағайындады деген деректермен дәлелдейді. Ол екі арасындағы антагонизмді қолдайтын ежелгі дереккөздердің аздығын көрсетеді, бірақ Девелин Фабиус Фламинийдің аграрлық заңына қатысты айқын қарсылық білдіргенін атап өтеді. Девелин Кассоланың Фламинийді Фабиус диктатор ретінде өзінің қолбасшысы ретінде магистер эквитум қызметіне таңдағаны туралы аргументімен келіседі. Ол Фламинийге тұрақты фракциялық байланыс немесе халықтық қозғалысты жатқызу мүмкін емес деп санайды, оның сайлау және саяси жетістіктері негізінен оның айқын әскери және әкімшілік қабілеттерімен байланысты болды деп мәлімдейді. Девелин Фламинийге тікелей байланысты болатын жалғыз нақты саясат – Римнің ішкі істерінде итальяндықтарға басымдық беруді қолдау, бұл Фабиус мүдделерімен үйлесетін, аристократиялық құндылықтарды қолдау және әскери қажеттілік үшін діни қағидаларды елемеу екеніне сендіреді.