Кіріспе
Архимедтік көзқарас (Punctum Archimedis) – белгілі бір объективті шындықтарды (соның ішінде «Құдайдың көзімен қарау») толыққанды қабылдауға мүмкіндік беретін гипотетикалық тұрғын немесе ой-қырлылыққа бастайтын сенімді бастау нүктесі. Басқаша айтқанда, Архимедтік көзқарас – зерттеліп отырған нысаннан өзін толығымен алып тастап, оны басқа барлық нәрсеге қатысты, олардан тәуелсіз бағалау мүмкіндігін сипаттайды. Мысалы, философ Джон Роулз жеке тұлғалардың жеке пікірлерін жоюға тырысып, рационалды жандар әділеттіліктің объективті формуласын қалай құруы мүмкін екенін көрсету үшін бастапқы позицияны эвристикалық тәсіл ретінде пайдаланады.
An Archimedean point (Punctum Archimedis) is a hypothetical viewpoint from which certain objective truths can perfectly be perceived (also known as a God's eye view) or a reliable starting point from which one may reason. In other words, a view from an Archimedean point describes the ideal of removing oneself from the object of study so that one can see it in relation to all other things while remaining independent of them. For example, the philosopher John Rawls uses the heuristic device of the original position in an attempt to remove the particular biases of individual agents to demonstrate how rational beings might arrive at an objective formulation of justice.
Шығу тегі
Бұл термин ұлы математик Архимедке қатысты, ол егер тұруға орын, бір берік нүкте және жеткілікті ұзын рычаг берілсе, Жерді оның негізінен көтеріп ала алатынын айтқан. Терминнің идеясы Декарттың екінші медитациясында келтірілген, онда Архимедке сенімділік табу үшін "берік және қимылсыз нүкте" қажет екені айтылады: Архимед бүкіл Жерді ол тұрған жерден басқа жерге жылжыту үшін тек бір берік және қимылсыз нүкте ғана қажет еді; осылайша, егер мен бір ғана нақты және күмәндіксіз нәрсені таба алсам, мен ең жоғары үміттерге лайықпын.
Сын
Скептикалық және антиреалистік философтар Архимедтік нүкте болу мүмкіндігін сынап, оны ғылымға сенушіліктің бір түрі деп есептейді.