Тіл біліміндегі сөйлеу әрекеттерінің теориясы

Кіріспе

Перформативті функция атқаратын тілдік құрылым

АҚШ заңнамасында, сөйлеу әрекеті – тіл философиясы мен лингвистикада, жеке тұлғаның ақпаратты ғана емес, сонымен қатар бір іс-әрекетті де жүзеге асыратын сөзі. Мысалы, "Маған кимчи керек, беріп жіберсеңіз жақсы болар еді?" деген сөз сөйлеу әрекеті болып саналады, себебі ол сөйлеушінің кимчи алуға деген ниетін білдіреді, сонымен қатар біреуден кимчи беруді сұрайды. Кент Бахтың айтуынша, "көптеген сөйлеу әрекеттері бір уақытта бірнеше әрекеттің орындалуы болып табылады, олар сөйлеушінің ниетінің әртүрлі аспектілерімен ерекшеленеді: бір нәрсені айту әрекеті, оны айту арқылы жасалатын нәрсе, мысалы, сұрау немесе уәде беру, және тыңдаушыға қалай әсер етуге тырысу". "Сөйлеу актісі" терминінің қазіргі қолданысы Дж. Л. Остиннің перформативті тілдік құрылымдарды дамытуына және оның сөйлеу, ішкі мағыналық және сыртқы мағыналық актілер теориясына байланысты. Сөйлеу әрекеттері айтылған немесе жеткізілген кезде өз функцияларын орындайды. Оларға әдетте кешірім сұрау, уәде беру, бұйрық беру, жауап беру, өтініш жасау, шағымдану, ескерту, шақыру, бас тарту және құттықтау сияқты әрекеттер жатады.

Тарих

Тілдің позитивистік философиясы тарихының көп бөлігінде тіл негізінен фактілерді білдіру құралы ретінде қарастырылды, ал тілдің басқа қолданыстары жиі назардан тыс қалды. Остин 1-лекциясының басында айтқандай: "Философтар ұзақ бойға тілдің мақсаты тек қана жағдайды 'сипаттау' немесе 'фактіні күйреу' болуы керек деп ойлады, оны дұрыс немесе бұрыс айту қажет". Сөйлеу актілері теориясы Витгенштейннің философиялық көзқарастарынан туындады. Витгенштейн мағынаның прагматикалық дәстүрден шығатынын, тілдің нақты жағдайларда мақсаттарға жету үшін қалай қолданылатынын көрсетті. Мақсатқа жету үшін белгілі бір ережелерді орындау арқылы коммуникация тілдік ойындар жиынтығына айналады. Осылайша, айтылған сөздер тек мағынаны ғана емес, сонымен бірге нақты іс-қимылдарды орындауға бағытталған сөздер болып табылады. Дж. Л. Остиннің еңбектері, әсіресе "Сөзбен іс қалай жасалады" кітабы, философтарды тілдің декларативті емес қолданысына көбірек назар аударуға ынталандырды. Ол енгізген терминология, әсіресе "тілдік акт", "иллокутивтік акт" және "перлокутивтік акт" ұғымдары, кейін "сөйлеу актілерін зерттеу" деп аталған саланың дамуына үлкен үлес қосты. Осы үш актінің барлығы, әсіресе "иллокутивтік акт", қазіргі кезде "сөйлеу актілері" деп жіктеледі. Остин "сөйлеу актілері" деп аталатын кең мағынадағы іс-әрекеттерді алғаш рет қарастырған жоқ. "Әлеуметтік акт" термині және осы типтегі тілдік әрекеттердің кейбір теориялық негіздері Томас Ридтің "Адам ақылының белсенді күштері туралы" эсселерінің бесінші бөлімінде (1788, VI тарау, Келісім-шарттың мәні туралы) кездеседі. Адольф Рейнах (1883–1917) және Станислав Шкрабек (1844–1918) 1913 жылға дейін, Остин мен Сёрлден бұрын, әлеуметтік актілердің толыққанды сипаттамасын жасағандары үшін есепке алынады. "Speech act" термині Карл Бюлер тарапынан да қолданылған.

Сөзсіз әрекеттер

Сөйлеу актісінің түсінігі, тікелей сөйлеу әрекетінің түсінігімен байланысты. "Тілдік әрекеттерді" қалай анықтауға қатысты түрлі ғылыми пікірлер болғанымен, кеңінен тілдік әрекеттер деп қабылданатын әрекеттердің түрлері бар. Мұндай кеңінен қабылданатын әрекеттердің мысалдары – бұйрықтар немесе уәделер. Осы пікірлердің біріншісін Джон Л. Остин ұстаған, ол 1962 жылы жарық көрген, өзінен кейін жарияланған "Сөзбен іс-әрекеттерді қалай жасауға болады" атты кітабында "сөйлеу әрекеті" терминін енгізген.

Сөйлеу әрекеттері

Иллокутивтік әрекеттер көбінесе сөйлеушіге қатысты болса, перлокутивтік әрекеттер тыңдаушыға бағытталған. Перлокутивтік әрекеттердің әрқашан "перлокутивтік әсері" болады, яғни сөйлеу әрекеті тыңдаушыға тигізетін әсер. Бұл тыңдаушының ойларына, сезімдеріне, тіпті физикалық қимылдарына әсер етуі мүмкін. Мысалы, біреу "Мен ашпын" деген сөйлемді айтса, тыңдаушыға тигізетін перлокутивтік әсер – сөйлеу арқылы оны ықпал ету болуы мүмкін. Мысалы, тыңдаушы бұл сөйлемді естігеннен кейін, сөйлеушіге сэндвич жасауға көндірілуі мүмкін.

Перформанстық сөйлеу әрекеттері

Остин "перформативті сөйлеу" деп атаған сөйлеудің бір қызықты түрі бар, оның ең танымал мысалдары – "Мен Джонды президенттікке ұсынамын", "Мен сізді он жылға бас бостандығынан айырамын" немесе "Мен сізге қайтарып беремін" деген сөздер. Осындай нақты, тікелей перформативті сөйлемдерде, сөйлем сипаттайтын әрекет (ұсыну, соттау, уәде беру) сөйлемнің өзі арқылы орындалады. Дж. Л. Остин перформативті сөйлемдер "сәтті немесе сәтсіз" бола береді дейді. Егер сөйлеуші өзі айтқан әрекетті орындаса, онда ол сәтті болады. Ал орындамаса, сәтсіз болады. Перформативті сөйлеу әрекеттерінде жасырын емес, ашық етістіктер қолданылады. Мысалы, "Мен баруға ниеттенемін" деу ақпарат береді, бірақ ол сіздің [мысалы] баруға уәде беретініңізді білдірмейді, сондықтан ол әрекетті "орындау" болып есептелмейді ("мысалы" баруға уәде беру сияқты). Сондықтан, бұл ["ниеттенемін" сөзі] – жасырын етістік, яғни перформативті сөйлеу әрекеттерінде қолдануға қолайсыз етістік.

Тілдің жанама әрекеттері

Сөйлеу әрекеттерін орындау барысында адамдар бір-бірімен қарым-қатынас жасайды. Қарым-қатынастың мазмұны айтылғанға сәйкес немесе оған жақын болуы мүмкін, мысалы, бейтаныс адам: «Сіздің атыңыз кім?» деп сұрағанда. Дегенмен, қолданылатын тілдік құралдардың мағынасы айтуға ниеттенген мазмұннан өзгеше болуы мүмкін. Бір жағдайда Питерге ыдыс жууды тікелей сұрамай, тек «Питер!» деп айту арқылы өтініш білдіріледі, ал «Мен!» деп айту ыдыс-аяқ жууға уәде беру болып табылады. Сөйлеу әрекеттерін орындаудың кең таралған тәсілі – бір әрекетті білдіретін, сонымен бірге тікелей емес, қосымша әрекетті орындайтын тіркес қолдану. Мысалы, «Питер, терезені жаба аласың ба?» деп сұрау арқылы Питерден терезені жаба алатынын білуге тырысып, сонымен қатар одан терезені жабуын сұрауға болады. Сұрау тікелей сұрақ түрінде келгендіктен, ол тікелей емес сөйлеу әрекеті саналады. Мұндай өтінішті білдірудің одан да тікелей емес жолы – Питердің ашық терезе тұрған бөлмеде «Мен суықтап қалдым» деп айту. Мұндай өтінішті білдіруші Питердің бірнеше ақпаратты түсінуіне сенеді: терезе ашық екенін және соның салдарынан суықтап қалғанын, суықтың қолайсыз сезім екенін және оны түзетуді қалайтынын, сондай-ақ Питердің бұл жағдайды түзетуге мүдделі екенін. Бұл, әрине, сұраныш білдіруші мен Питер арасындағы қарым-қатынасқа байланысты. Егер Питер жұмыста оның бастығы болса, үйде оның жары немесе досы болса, ол сұранышты әртүрлі түсінуі мүмкін. Сұранысқа қатысты қаншалықты көп ақпарат болжамдалса, сөйлеу әрекеті соғұрлым тікелей емес болып саналады. Тікелей емес сөйлеу әрекеттері ұсыныстарды қабылдамау және өтініштер жасау үшін жиі қолданылады. Мысалы, егер біреу: «Меніңмен кофе ішуге келесіз бе?» деп сұраса, ал екіншісі «Менде сабақ бар» деп жауап берсе, екінші сөйлеуші ұсынысты қабылдамау үшін тікелей емес сөйлеу әрекетін қолданған болады. Бұл тікелей емес, себебі «Менде сабақ бар» деген сөздің тура мағынасы ешқандай бас тартуды білдірмейді. Бұл тіл білімі мамандары үшін қиындық тудырады, себебі ұсыныс жасаған адамның ұсынысы қабылданбағанын қалай түсіне алатынын анықтау қиын. 1975 жылы Джон Сэрл тікелей емес сөйлеу әрекеттерінің мағыналық күшін Грисиандық ойлау процесі арқылы алуға болатынын ұсынды; алайда, ол ұсынған процесс мәселені толық шешпейтін сияқты. Басқаша айтқанда, кешірім сұрау, уәде беру немесе мақтау сияқты сөздерді қолданудың қажеті жоқ, себебі іс-әрекет арқылы да мақсатқа қол жеткізуге болады. Жоғарыда келтірілген мысалдар нақты сөздерді айтудың орнына, іс-әрекеттер мен тікелей емес сөздердің қалай нәтижеге әкелетінін көрсетеді.

In the course of performing speech acts people communicate with each other. The content of communication may be identical, or almost identical, with the content intended to be communicated, as when a stranger asks, "What is your name?" However, the meaning of the linguistic means used may also be different from the content intended to be communicated. One may, in appropriate circumstances, request Peter to do the dishes by just saying, "Peter ! ", or one can promise to do the dishes by saying, "Me!" One common way of performing speech acts is to use an expression, which indicates one speech act, and indeed performs this act, but also performs a further speech act, which is indirect. One may, for instance, say, "Peter, can you close the window? ", thereby asking Peter whether he will be able to close the window, but also requesting that he does so. Since the request is performed indirectly, by means of (directly) performing a question, it counts as an indirect speech act. An even more indirect way of making such a request would be to say, in Peter's presence in the room with the open window, "I'm cold." The speaker of this request must rely upon Peter's understanding of several items of information that is not explicit: that the window is open and is the cause of them being cold, that being cold is an uncomfortable sensation and they wish it to be taken care of, and that Peter cares to rectify this situation by closing the window. This, of course, depends much on the relationship between the requester and Peter—he might understand the request differently if they were his boss at work than if they were his girlfriend or boyfriend at home. The more presumed information pertaining to the request, the more indirect the speech act may be considered to be. Indirect speech acts are commonly used to reject proposals and to make requests. For example, if a speaker asks, "Would you like to meet me for coffee?" and the other replies, "I have class", the second speaker has used an indirect speech act to reject the proposal. This is indirect because the literal meaning of "I have class" does not entail any sort of rejection. This poses a problem for linguists, as it is confusing to see how the person who made the proposal can understand that his proposal was rejected. In 1975 John Searle suggested that the illocutionary force of indirect speech acts can be derived by means of a Gricean reasoning process; however, the process he proposes does not seem to accurately solve the problem
In other words, this means that one does not need to say the words apologize, pledge, or praise in order to show they are doing the action. All the examples above show how the actions and indirect words make something happen rather than coming out straightforward with specific words and saying it.

Мысалдар

Сөйлеу актілері күнделікті өзара әрекеттесте жиі кездеседі және коммуникация үшін маңызды, сонымен қатар көптеген түрлі контексттерде де кездеседі. Мысалдар:
"Сен жұмыстан босатылдың!" – бұл аталған адамның жұмысқа орналасу мәртебесін және оның жұмысын аяқтау әрекетін көрсетеді. "Мен сізді осы арқылы төраға етіп тағайындаймын" – бұл сөз аталған адамның төраға мәртебесін де, оны осы лауазымға көтеру әрекетін де білдіреді. "Осы уақытта темекілеріңізді сөндіріп, үстелдеріңізді және орындықтарыңызды тік көтеріңіздер" – бұл мәлімдеме ағымдағы орынның, мысалы, ұшақтың талаптарын сипаттайды, сонымен қатар темекі татуды тоқтату және тік отыру бұйрығын береді. "Маған сол кілтті беруіңізге тым қиындық тудырар ма?" – бұл бір мезгілде екі сұраққа жауап беруге мүмкіндік береді. Біріншісі – тыңдаушыдан кілтті бере алатынын сұрау, ал екіншісі – нақты сұрау. "Не дейсің, тыңдап көрдің пе?" – бұл сөйлеушінің айтқанына назар аударуды сұрайтын сұрақ ретінде, сонымен қатар сенімсіздік немесе таңқалуды білдіруге болады.

Ресмилендіру

Сөйлеу актілері теориясының қалыптасқан, келісілген ресми түрі жоқ. 1985 жылы Джон Сёрл мен Д. Вандервекен сөйлеу актілері логикасының негіздерін беруге тырысты. Пер Мартин Лёф интуиционистік типтік теория шеңберінде нақтылау тұжырымдамасын қарастыруға, ал Карло Далла Поцца классикалық семантикамен берілген мәлімдеме мазмұны мен интуиционистік семантикамен берілген сөйлеу күшін байланыстыратын формальды прагматика ұсынысын жасады. Бүгінгі күнге дейін сөйлеу актілері теориясының негізгі формальды қолданыстары адам-компьютерлік өзара әрекеттесу саласында, чат-боттарда және басқа да құралдарда кездеседі. Жақында жасалма интеллект саласындағы зерттеулер сөйлеу актілерін формализациялау үшін Байес тәсілін ұсынады.

Компьютерлік ғылымда

1991 жылы адам мен компьютер арасындағы әңгімелерді есептеу арқылы модельдеуге арналған сөйлеу актілерінің үлгілері жасалды, ал 2004 жылы сөйлеу актілері теориясы автоматты жіктеу және іздеу мақсатымен әңгімелерді модельдеу үшін пайдаланылды.

Іс-қимыл үшін әңгіме

Сөйлеу актілеріне қатысты тағы бір маңызды көзқарас – Терри Виноград пен Фернандо Флорес 1986 жылы жариялаған «Компьютерлер мен танымды түсіну: дизайн үшін жаңа негіз» еңбегінде дамытқан іс-қимылға бағытталған әңгіме. Олардың талдауының ең маңызды бөлігі 5-тарауда келтірілген күй өзгерту диаграммасында жатыр. Виноград пен Флорес бұл диаграмма екі тараптың бірлесіп іс-қимыл жасауға тырысқандағы маңызды тілдік (сөйлеу актісі) талаптарының негізі болып табылады деп санайды. Бұл қатысушылар адамдар, адам-компьютер немесе компьютер-компьютер болсын, маңызды емес. Талдаудың кілтті тұсы – транзакцияның тілдік статусын қадағалайтын (жеке қатысушылар өз мүдделері қанағаттандырылды деп санай ма, жоқ па) әлеуметтік доменнің бір өлшемі компьютерлік процеске оңай беріледі. Компьютердің осы талаптың негізінде жатқан нақты әлемнің мәселелерін толыққанды бейнелеуге қабілеті бар-жоғы маңызды емес. Осылайша, іс-қимылға бағытталған әңгімені жүзеге асыратын компьютер, әлеуметтік талаптарға негізделген сыртқы шындықтан тәуелсіз, қазіргі әлеуметтік шындықтың күйін модельдеуге қабілетті. Сөйлеу актілерінің транзакциялық көрінісі (адам) адамдардың әртүрлі рөлдерде қатысатын көптеген салаларда маңызды қолданысқа ие. Мысалы, науқас пен дәрігер кездесуде науқас емделуді сұрайды, дәрігер олардың пікірінше тиімді емді ұсынады, ал науқас жауап береді және т.б. Мұндай іс-қимылға бағытталған әңгіме сыртқы бақылаушыға (мысалы, компьютер немесе денсаулық сақтау ақпараттық жүйесіне) науқас пен дәрігер арасындағы келіссөздердің (немесе сөйлеу актісінің) күйін, тіпті аурудың немесе ұсынылған емдеудің толыққанды моделі болмаған жағдайда да қадағалауға мүмкіндік береді. Виноград пен Флорес ұсынған маңызды түсінік – екі тараптың әлеуметтік (иллокутивтік) келіссөздерін көрсететін күй өзгерту диаграммасы, әдетте, осы тараптар талап етіп отырған әлемді бейнелейтін кез келген модельден әлдеқайда қарапайым. Қысқасы, іс-қимылға бағытталған әңгіменің күйін қадағалайтын жүйе сыртқы әлемнің барлық шындықтарын модельдеумен айналысудың қажеті жоқ. Іс-қимылға бағытталған әңгіме екі тараптың әлемнің жағдайы туралы стереотиптік пікірлеріне тікелей байланысты. Осылайша, іс-қимылға бағытталған әңгімені нақты агенттердің домен туралы талаптарын тіркеуге қабілетті, бірақ нақты әлемдегі жағдайларды модельдеу қабілеті шектеулі немесе мүлдем жоқ құрылғы арқылы оңай қадағалап, жеңілдетуге болады.

Another highly influential view of Speech Acts has been in the conversation for action developed by Terry Winograd and Fernando Flores in their 1986 text "Understanding Computers and Cognition: A New Foundation for Design". Arguably the most important part of their analysis lies in a state transition diagram in Chapter 5, that Winograd and Flores claim underlies the significant illocutionary (speech act) claims of two parties attempting to coordinate action with one another, no matter whether the agents involved might be human–human, human–computer, or computer–computer. A key part of this analysis is the contention that one dimension of the social domain tracking the illocutionary status of the transaction (whether individual participants claim that their interests have been met, or not) is very readily conferred to a computer process, regardless of whether the computer has the means to adequately represent the real world issues underlying that claim. Thus a computer instantiating the conversation for action has the useful ability to model the status of the current social reality independent of any external reality on which social claims may be based. This transactional view of speech acts has significant applications in many areas in which (human) individuals have had different roles, for instance, a patient and a physician might meet in an encounter in which the patient makes a request for treatment, the physician responds with a counter offer involving a treatment they feel is appropriate, and the patient might respond, etc. Such a conversation for action can describe a situation in which an external observer (such as a computer or health information system) may be able to track the illocutionary (or speech act) status of negotiations between the patient and physician participants even in the absence of any adequate model of the illness or proposed treatments. The key insight provided by Winograd and Flores is that the state transition diagram representing the social (Illocutionary) negotiation of the two parties involved is generally much, much simpler than any model representing the world in which those parties are making claims; in short, the system tracking the status of the conversation for action need not be concerned with modeling all of the realities of the external world. A conversation for action is critically dependent upon certain stereotypical claims about the status of the world made by the two parties. Thus a conversation for action can be readily tracked and facilitated by a device with little or no ability to model circumstances in the real world other than the ability to register claims by specific agents about a domain.

Ережелер

Бұрын философия сөз тіркестерін қолдану ережелерін талқылаған. Бұл екі ереже – конститутивтік және реттеуші ережелер. Конститутивтік ережелер тұжырымы Витгенштейн мен Джон Роулз еңбектерінде пайда болды және Г. С. Дж. Мидгли, Макс Блэк, Г. Х. фон Райт, Дэвид Швайдер және Джон Сёрл тарапынан дамытылды. Реттеуші ережелер – бұрыннан бар қызметті реттейтін нұсқаулар (оның болуы ережелерден логикалық жағынан тәуелсіз), ал конститутивтік ережелер – қызметті құрайтын, оның болуы ережелерге логикалық жағынан тәуелді ережелер. Мысалы: жол жүрісі ережелері – жол жүрісін реттеу үшін белгілі бір мінез-құлықты талап ететін реттеуші ережелер. Бірақ, осы ережелер болмаса да, жол жүрісі тоқтамайтын еді. Керісінше, шахмат ережелері – ойынды құрайтын конститутивтік ережелер. Осы ережелер болмаса, шахматтың өзі болмайтын еді, себебі ойын логикалық жағынан ережелерге байланысты.

Көп агенттік ғаламдарда

Көп агенттік жүйелер кейде басқа агентке хабар жібергенде агенттің ниетін білдіру үшін сөйлеу актісінің белгілерін пайдаланады. Мысалы, "inform(content)" хабарламасындағы "inform" ниеті қабылдаушы агенттің "content" дерегін өзінің білім базасына қосу туралы сұраныс ретінде түсіндірілуі мүмкін; бұл "query(content)" хабарламасына қарама-қарсы, ол (қолданылған семантикаға байланысты) қабылдаушы агенттің білім базасында "content" дерегінің бар-жоғын тексеру туралы сұраныс ретінде түсіндірілуі мүмкін. Сөйлеу актісінің белгіленген хабарламаларының кем дегенде екі стандарты бар: KQML және FIPA. KQML және FIPA, сөйлеу актілерінің психологиялық семантикасына негізделген. Муниндар П. Сингх көптен бері психологиялықтан әлеуметтік семантикаға қарай көшуді жақтады – бұл Остиннің түсінігімен үйлесетін семантика. Эндрю Джонс та психологиялық тұжырымдаманы сынаған. Агенттік коммуникация саласындағы зерттеушілердің манифесттерінің соңғы жинағы көп агенттік жүйелер қауымдастығында әлеуметтік семантиканың артықшылықтарын мойындаудың артып бара жатқанын көрсетеді.

Технологиядағы басқа да қолданыстар

Кеңсе сөйлеу әрекеттерінің жүйесі ретінде қарастырылуы мүмкін. SAMPO аббревиатурасы – Сөйлеу әрекеттеріне негізделген кеңсе модельдеу тәсілі, ол "кеңсе қызметін міндеттемелерді жасау, сақтау, өзгерту, есеп беру және тоқтату тізбегі ретіндегі сөйлеу әрекеттері арқылы зерттейді". Сөйлеу әрекеттерін профильдеу синхронды компьютерлік байланыста алдауды анықтау үшін қолданылған.

Саяси ғылымда

Саяси ғылымда Копенгаген мектебі сөйлеу актісін сәтті сөйлеу актісінің (немесе жай ғана "қолайлы жағдайлар") түрі ретінде қарастырады, онда сөйлеуші, көбінесе саясаткерлер немесе қатысушылар, шындыққа сай әрекет етеді, бірақ аудиторияны қатысушының ықпалымен немесе оның қоздыруымен белгілі бір бағытта әрекет етуге дайындау мақсатында. Бұл қатысушыдан нақты бір мәселе бойынша байқалатын аясты құрайды, ал "жеткілікті зерттелмеген" аудитория аяның сыртында қалып, оны қосу және шығару арқылы пайда көреді. Өйткені аудитория қатысушының ниетінен хабардар болмайды, тек сөйлеу актісінің өзіне ғана назар аударады. Сондықтан қатысушының тұрғысынан алғанда, мәселенің шындығы аудитория арқылы алынған нәтижеден басқа ешқандай маңызға ие емес. Сөйлеу актілерін зерттеу құқық теориясында кең таралған, себебі заңдардың өзі сөйлеу актілері ретінде түсіндірілуі мүмкін. Заңдар өз құрамына бұйрықтар береді, олар іс-әрекет ретінде іске асырылуы мүмкін. Заңдық келісімшарт жасағанда, адамдар ұсыныс жасағанда немесе қабылдағанда сөйлеу актілерін жасайды. Сөз бостандығы теориясын ескере отырып, кейбір сөйлеу актілері заңмен қорғалмауы мүмкін. Мысалы, өлім жалдауы – сөйлеу актісінің бір түрі және ол сөз бостандығының қорғауынан тыс деп есептеледі, өйткені ол қылмыстық әрекет ретінде қарастырылады.

Экономикалық әлеуметтануда

Әлеуметтанулық тұрғысынан алғанда, Николас Бриссет экономикалық модельдердің ғылыми саланың ішінде де, сыртында да бейнелерді қалыптастыру мен таратуға қалай қатысатынын түсіну үшін сөйлеу актісі тұжырымын пайдаланады. Бриссет модельдердің ғылыми, академиялық, практикалық және саяси салаларда әртүрлі іс-қимылдар атқаратынын дәлелдейді. Мұндай салалардың көп болуы әртүрлі сәттілік шарттары мен атқарылатын іс-қимылдардың түрлерін тудырады. Бұл көзқарас философиялық модельдеу зерттеулерінің мәнін толыққанды қарастыруын сынап бағалайды. Бұл тәсіл негізінен Пьер Бурдье мен Квентин Скиннердің еңбектеріне сүйенеді. Қаржы саласында математикалық модельдерді сөйлеу актілері ретінде қарастыруға болады: 2016 жылы «қаржылық логос» ұғымы қаржылық тәуекелдерді математикалық модельдеудің сөйлеу актісі ретінде анықталды. Қаржылық логостың қаржылық тәжірибеге тигізетін әсері – тәуекелдерді модельдеу арқылы қаржылық шешімдерді қалыптастыру болып табылады.