Шотландиядағы Шетланд аралдарындағы Муса аралы: Тарихқа толы, темір ғасыры мұнарасы, құстарға арналған қорғаулы аймақ. Геологиялық ерекшеліктері де бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шетланд аралдарындағы кішкентай арал, Шотландия.
Small island in Shetland, Scotland
Муса аты (/ˈmuːsə/ – "құрдымды арал") – Шотландиядағы Шетланд аралдарында орналасқан, XIX ғасырдан бері адам тұрмайтын кішкентай арал. Арал Темір ғасырында салынған Муса бұрышымен және дауылды құстардың көбею ошақтарын қорғау үшін арнайы қорғаныс аймағы ретінде белгілі.
Mousa '/m//uː//s//ə/ ( "moss island") is a small island in Shetland, Scotland, uninhabited since the nineteenth century. The island is known for the Broch of Mousa, an Iron Age round tower, and is designated as a Special Protection Area for storm petrel breeding colonies.
География
Муса Шетландтың материктік бөлігінің шығыс жағалауынан шамамен 1,6 шақырым қашықтықта, Лервик қаласының оңтүстігіне қарай 24 шақырым (15 миль) жерде орналасқан. Шығыс және Батыс Хэмс шығанақтарымен дерлік екіге бөлінген аралдың ұзындығы 2,4 шақырым, ал ең үлкен ені шамамен 1,6 шақырымды құрайды. Геологиялық тұрғыдан алғанда, берік құмтас қабаттарымен балшықты әктастар кезектесіп орналасқан, олардың әсерінен құнарлы топырақ пайда болады. Аралдағы карьер Лервик үшін тақта тастармен қамтамасыз еткен. Викингтер аралды – қайықпен айналып өтуге және қажет болған жағдайда құрлық арқылы сүйреп өтуге болатын жер деп есептеген. Сондықтан Муса екі арал – Солтүстік арал және Оңтүстік арал деп саналған. Муса 60-шы параллельде, экватордан 60 градус солтүстікке және солтүстік полюстен 30 градус оңтүстікке орналасқан.
Mousa lies a mile off the east coast of Mainland Shetland in the parish of Dunrossness about 15 mile (24 km) south of Lerwick. Almost divided in two by inlets, East and West Hams, the island is 1.5 mile (2 km) long and almost 1 mile (2 km) in maximum width. Geologically beds of hard sandstone alternate with muddy limestones that weather to produce fertile soil. A quarry provided flagstones for Lerwick. The Norse tended to consider an island to be something that they could circumnavigate, and this included being able to drag a boat over land. Thus Mousa was considered two islands, namely North Isle and South Isle. Mousa lies directly on the 60th parallel, 60 degrees north of the equator, 30 degrees south of the north pole.
Тарих
Муза Брох – Британ аралдарындағы Темір дәуіріне жататын ең жақсы сақталған бекініс. 2000 жылдық дөңгелек мұнара таулы жағалаудың үстінде орналасқан, Муза бұғазын қорғайтын екі брохтың бірі. Олар Шетланд аралдарының осы бөлігіндегі брохтар тізбегінің бөлігі болуы мүмкін, бір-бірінен маяктар ретінде көрінетін. Материктегі Берландтағы "жұп" брохтың екіншісі нашар сақталған. Көптеген брохтар елді мекеннің орталығы болған, бірақ Музада мұны растайтын толық археологиялық зерттеулер жүргізілген емес. 1860 және 1919 жылдары тазартылған. Музаның биіктігі осылай сақталған және оның бүгінгіден гөрі биік болмағаны болжамдалады. Ол жақын жердегі тас қабырғалар мен шатыр үйлерге (қазір қираған) тас жинаудан аман қалған. Муза Оркней сагасында басып кіру кезінде қорғаныс ошағы ретінде, сондай-ақ ғашықтардың тығылған жері ретінде еске алынады. Музаға кіретін дәліз ұзын, бұл оның қабырғаларының өте қалың екенін көрсетеді. Негізіндегі диаметрі 15 метр, ал ішкі диаметрі 6 метр. Қабырғалардың негізінің қалыңдығында сақтауға арналған бөлмелер орналасқан, ал жоғарырақ қабаттарда қабырғаның ішкі және сыртқы қабаттары арасында өтетін жолдар бар. Ішкі жағынан тік баспалдақ қабырғаның үстіне дейін жетеді. Ортасында, брохтың ішкі бөлігінің жоғарғы қабатына кіруге мүмкіндік берген қону бар, ол ішкі бөліктің периметрі бойынша созылған тіреуге орналасқан.
Mousa Broch is the best preserved Iron Age fortification in the British Isles. The 2000 year old round tower stands above a rocky shoreline, one of a pair of brochs guarding Mousa Sound. They may be part of a chain of brochs in this part of Shetland, visible from each other as beacons. The other of the "pair", at Burland on the Mainland is far less well preserved. Many brochs were the focus of a settlement, but there has never been a full archaeological investigation to confirm this at Mousa. It was cleared out in 1860 and 1919. Mousa has survived intact to such a height and is thought to never have been much higher than it is today. It escaped stone gathering for nearby stone walls and croft houses (now ruined). Mousa is mentioned in the Orkneyinga Saga as being used as a place of defence during invasions, as well as a lovers' hideout. The entrance passage into Mousa is long, reflecting the enormous thickness of its walls. At its base the broch is 15m in diameter, but the interior is only 6m in diameter. Within the huge thickness of the base of the walls are a range of chambers probably used for storage, while at higher levels passages run between the inner and outer skins of the wall. On the inside a steep flight of steps leads to the top of the wall. Halfway up is a landing which probably gave access to an upper level of the interior of the broch, built on a ledge running around the circumference of the interior.
Қорғау
Мұсада сұр және қарапайым етесіздер, қара гилемоттар, арктикалық шағалалар және дауыл құстар кездеседі. Мұсада барлығы шамамен 6800 еуропалық дауыл құсының жұптары бар. Бұл Ұлыбританиядағы осы түрдің 8% және әлемдік популяцияның 2,6% құрайды. NatureScot аралды ерекше қорғалатын аумақ (SAC) және ерекше ғылыми маңызы бар аумақ (SSSI) деп белгілеген, ал RSPB оны қорық ретінде басқарады. Осы теңіздер де қорғалады, ерекше қорғалатын аумақ (SAC) және табиғатты қорғауға арналған теңіз қорғалатын аумағы (NCMPA) болып табылады. Дауыл құстарын Хааф Груней қорығында да кездестіруге болады.
Mousa is known for grey and common seals, black guillemots, Arctic terns and storm petrels. Mousa holds c. 6,800 breeding pairs of European storm petrels in total. This represents about 8% of the British population and 2.6% of the world population. The island is designated as both a Special Protection Area (SAC) and a Site of Special Scientific Interest (SSSI) by NatureScot, and is run as a reserve by the RSPB. These seas are therefore also protected, forming both a Special Area of Conservation (SAC) and a Nature Conservation Marine Protected Area (NCMPA). Storm petrels may also be found at the reserve of Haaf Gruney.
Көлік
Аралға жаз айларында Шетланд материгінің Лебитттон, Сандвик портынан жүретін, тек жолаушылар тасымалдайтын паром арқылы оңай жете аласыз.
The island is readily accessed using the passenger only ferry which operates from the Shetland Mainland at Leebitton, Sandwick in summer time.