Кіріспе

АҚШ-тың Кубадағы әскери қатысуы туралы шарттар

Теллер түзетуі – АҚШ Конгресінің бірлескен қаулысына енгізілген түзету, ол 1898 жылдың 20 сәуірінде президент Уильям МакКинлидің соғыс туралы үндеуіне жауап ретінде қабылданды. Ол Кубадағы АҚШ әскерінің болуына шарт қойды. Бұл түзетуге сәйкес, АҚШ Кубаны аннексиялай алмай, тек "аралдың билігін оның халқына беруге" құқылы болды. Қысқасы, АҚШ Кубаға тәуелсіздік алуға көмектесіп, содан кейін елден барлық әскерін шығарып алатын еді.

Маккинлидің соғыс туралы хабары

АҚШ-та Кубаның тәуелсіздік күресінен туындаған саяси ахуалда, және 1898 жылдың 15 ақпанында Гавана портында USS Maine кемесінің батып кетуінен кейін, президент Уильям Маккинли 1898 жылдың 11 сәуірінде Конгреске Испания үкіметі мен Куба халқы арасындағы жауынгерлік әрекеттерді толық және түпкілікті тоқтатуға, сондай-ақ аралда тәртіпті сақтай алатын және халықаралық міндеттемелерін орындайтын, бейбітшілік пен тыныштықты қамтамасыз ететін және өз азаматтарының да, біздің азаматтарымыздың да қауіпсіздігін қорғайтын тұрақты үкімет құруды қамтамасыз ету үшін президентке қажетті шаралар қабылдауға және осы мақсаттарға жету үшін АҚШ-тың әскери және теңіз күштерін пайдалануға рұхсат беруді сұрады.

Конгресс жауабы

Конгресс президенттің бір апталық уақыт сұранысына жауап ретінде бірлескен қаулыны талқылады. Дайын түрінде, оның үш бөлігі мыналарды құрады:

Теллер түзетуі

Сенатор Генри М. Теллер, Колорадо штамынан шыққан республикашыл (1896 жылғы Республикалық ұлттық конвенцияда алтынға басымдық берген партиялық топқа қарсы көтеріліс басқарғаннан кейін партия ауысқан) Кубаға тұрақты бақылау орнату мақсатымен түзету ұсынды. Республикалық Маккинли әкімшілігі бүлікшіл үкіметтің қандай нысанда болатыны белгісіз болғандықтан, соғысу немесе тәуелсіздікті мойындамады. Кубадағы үкіметті мойындамау арқылы, конгрессмендер Маккинлидің аралды аннексияға дайындап жатқанынан қорқыды. Теллердің қосымшасы аннексияға қатысты алаңдаушылықты сейілтіп, АҚШ аталған аралға қатысты егемендік құқығын, сот юрисдикциясын немесе бақылауды жүзеге асыру ниетін жоққа шығарып, оны бейбіттендіргеннен кейін аралдың үкіметі мен бақылауын халқына қайтаруға бейілді екенін мәлімдеді. (Кубаны аннексиялау жағдайында шетелдік қантқа қатысты маңызды импорттық тариф алынып тасталар еді.) Сенат түзетуді дауыс беру арқылы қабылдады, содан кейін 1898 жылдың 19 сәуірінде 42-35 дауыспен түзетілген қарарды қабылдады, ал палата сол күні 311-6 дауыспен қолдады. Президент Маккинли 1898 жылдың 20 сәуірінде бірлескен резолюцияға қол қойды, ал ультиматум Испанияға жіберілді. Испания-Америка соғысы 1898 жылдың 25 сәуірінен 12 тамызына дейін жалғасты, ал 1898 жылдың 10 желтоқсанында Париж шарты жасалды. Нәтижесінде Испания Куба, Пуэрто-Рико, Филиппин аралдары, Гуам және басқа да аралдардан тұратын теңіз арқылы өтетін империясының қалдықтарын жоғалтты. 1898 жылдың желтоқсанында испан әскерлері аралды тастап кеткеннен кейін, АҚШ Кубаны 1902 жылға дейін оккупациялады және Теллердің қосымшасында уәделенгендей, аралды аннексиялауға тырыспады. Алайда, 1901 жылы АҚШ Соғыс министрі Элиу Рут жасаған Платт қосымшасы Теллердің қосымшасын алмастырды, соның салдарынан Куба үкіметінің маңызды шешімдері АҚШ-тың құзырына бағынды. Бұл үстемдік АҚШ-қа наразылық тудырды. "АҚШ және Латын Америкасы арасындағы қарым-қатынастар" (Peason, 2008, 56 б.) кітабының авторы Грегори Уикске сәйкес, "Колорадо штатының сенаторы Куба қанты өз штатының қызылша қантымен бәсекелеспеуін қадағалаған, президенттің Кубаны аннексиялауына тыйым салған."