Кіріспе

1997 жылғы Филипп Роттың романы, 2016 жылы түсірілген фильм. «Американдық пастораль» – Нью-Джерси штатының Ньюарк қаласынан шыққан, табысты еврей-американдық бизнесмен және бұрынғы орта мектептің жұлдызы Сеймур «Швед» Левов туралы 1997 жылы жарық көрген Филипп Роттың романы. Левовтың бақытты және тұрақты жоғарғы орта тап өмірі Линдон Б. Джонсон президенттігі кезінде 1960-шы жылдардағы ішкі әлеуметтік және саяси дағдарыстармен құлдырайды, бұл романда «туған американдық ашу» көрінісі ретінде сипатталады. Бұл Роттың «Америкалық трилогиясының» бірінші кітабы, одан кейін «Мен коммунистке үйлендім» (1998) және «Адамның беті» (2000) жарық көрді. «Американдық пастораль» романының құрылымдық элементі – жиі Роттың өзінің әдеби кейіпкері болып табылатын Натан Цукерман қатысатын орта мектептің 45 жылдық кездесуі, ол оқиғаны баяндаушы. 1995 жылғы кездесуде Цукерман бұрынғы сыныптасы Джерри Левовпен кездеседі, ол оған жақында қайтыс болған ағасы Сеймур «Швед» Левовтың трагедиялық тағдыры туралы айтады. 1968 жылы Сеймурдың жетістікке ұмтылған қызы Мерри Вьетнам соғысына қарсы наразылық ретінде бомба жарып, жанындағы адамды өлтіргеннен кейін із-түссіз жоғалып кетеді, ал Сеймур қалған өмірін қасіретпен өткізеді. Романның қалған бөлігі Цукерманның Сеймурдың өмірін Джерридің айтқандары, бірнеше газет кесінділері және «шведпен» болған екі қысқа кездесуден кейінгі әсерлері негізінде қайта құруынан тұрады. Романның басындағы осы кездесулерде Цукерман Сеймурдың қайтадан үйленгенін және үш ұлы бар екенін біледі, бірақ Сеймурдың қызы Мерри туралы ешқандай сөз болмайды. Цукерманның Сеймурдың өмірін қайта жаңғыртуында бұл екінші некеге орын жоқ; ол 1973 жылы теледидарда Уотергейт ісі ашылғанда аяқталады, ал кейіпкерлердің бұрынғы өмірі толығымен қирап кетеді. «Американдық пастораль» 1998 жылы Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. Жеті жылдан кейін роман 1923 және 2005 жылдар аралығын қамтитын Time журналының «100 ең үздік роман» тізіміне енді. Кейіннен оның экрандық құқықтары сатылып алынды, бірақ фильм 2016 жылға дейін түсірілмеді. 2006 жылы New York Times Book Review газеті өткізген «Соңғы 25 жылдағы американдық көркем әдебиеттің ең жақсы туындысы қандай?» байқауында ол Тони Моррисонның «Сүйгенім», Дон Делиллоның «Жер асты әлемі», Кормак Маккартидің «Қанды меридиан» және Джон Апдайкның «Қоян Анстромын» (Қоян, жүгір, Қоян қайта келді, Қоян бай, Қоян тыныштықта) романдарымен бірге жүлделі орындардың бірін иеленді.

Сюжет

Сеймур Ирвинг Левов 1927 жылы Ньюарк, Нью-Джерсидің Уиквахик ауданында туып өскен. Ол сәтті еврей-американдық қолғап өндіруші Лу Левов пен оның әйелі Сильвияның үлкен ұлы. Аномальды сары шашы, көк көзі және скандинавиялық келбеті үшін "швед" деп аталған Сеймур жоғары мектепте жұлдызды спортшы, екі жыл теңізшілер корпусында қызмет еткен, және баяндаушы Натан Цукерменнің құрмет тұтатын адамы мен батыры. Цукермен мен Сеймурдың кіші інісі Джерри – шведке салқын қарайтын жүрек хирургі, олар мектепте бірге оқыған және жақын дос. Сеймур әкесінің қолғап фабрикасын иеленеді, ал колледжде танысқан, жақын маңдағы Элизабеттен келген бұрынғы сұлулық ханымы Доун Дуайерге үйленеді. Шведтің простатадан қайтыс болғаннан кейін Цукермен, Джерриден алған аз ғана ақпаратқа сүйене отырып, шведтің өмірі туралы есеп жазады. Сеймур сүйікті әйелі мен қызы, қанағаттанарлық мансабы және Олд-Римроктың керемет ауылындағы сәнді үйімен керемет американдық өмір құрады деп санайды. Бірақ Вьетнам соғысы мен нәсілдік толқулар елді шарлап, Ньюаркты қиратқанда, оның эмоционалды түрде осал кекештігімен күресіп, соғысқа ашуланған еңбекқор қызы Мередит ("Мерри") өз нанымында радикалданған. 1968 жылдың ақпан айында Мерри Олд-Римрок пошта бөліміне бомба салады, нәтижесінде жанындағы адам қаза табады; ол жасырынып кетеді. Сеймур Мерриді бес жылдан кейін Ньюарк қаласының төменгі аудандарында өмір сүріп жатқан жерден табады. Осы кездесуде Мерри тағы бірнеше бомба салып, үш адамды өлтіргенін мойындайды. Мерри оның іс-әрекеттерінің қасақана болғанын айтса да, Сеймур олардың кездесуін құпия ұстауға шешім қабылдайды, Мерриді белгісіз саяси топ пен Рита Коэн есімді құпия әйелдің манипуляциялағанына сеніп. Бір кешкі ас кезінде Сеймур әйелі Доунның Принстон бітірген сәулетші Уильям Оркутт III-пен қарым-қатынаста екенін біледі, оған операция жасатып, жасырақ көрінуге тырысады. Сеймур әйелінің оны Оркутт үшін тастап кетуге ниеттенгенін түсінеді. Сеймурдың өзінің Мерридің тілдік кемістіктерін түзетумен айналысқан Шейла Салцманмен қысқа мерзімді қарым-қатынасы болғаны және олар күйеуі Шеллимен бірге Мерриді пошта бөліміне бомба салдығаннан кейін үйлерінде жасырғаны белгілі болады. Сеймур қайғылы тұжырымға келеді: ол танитын әркім сырттай сыйлы көрінеді, бірақ әрқайсысы жасырын іс-әрекеттерге қатысады және ол ешкім туралы шындықты олардың сыртқы мінез-құлқына қарап біле алмайды. Ол "американдық пастораль" астындағы хаос пен келіспеушілік туралы шындықты көруге мәжбүр болады, бұл оның бұрын елемей келген терең жеке және қоғамдық өзгерістерге әкелді. Сонымен қатар, кешкі ас ешкімнің басқа адамның жүрегін толыққанды түсіне алмайтынын көрсетеді.

Тарихи жағдай

Роман 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басындағы әлеуметтік дүрбелеңдерге кеңінен сілтеме жасайды. Онда 1967 жылғы Ньюарк көтерілісі, Уотергейт жанжалы, сексуалдық революция және Уотергейт жанжалындағы құпия дереккөздің кодтық аты, сондай-ақ 1972 жылғы порнографиялық фильмнің атауы айтылады. Романның соңғы сахнасында Уотергейт жанжалы мен порнографиялық фильм кешкі ас кезінде талқыланады, сол кезде "шведтің" бірінші некесі әйелінің басқа біреумен қарым-қатынаста екенін білгеннен кейін күйреуге бастайды. Роман сонымен қатар Жаңа солшылдардың радикалды жақтастарының революциялық зорлық-зомбылық риторикасына, "Қара пантераларға", солшыл афроамерикандық белсенді Анжела Дэвистің ісіне және 1969 мен 1973 жылдар аралығында Вьетнамдағы АҚШ әскери араласуына қарсы болған "Уэтермендер" мен басқа да радикалдар жасаған бомбалауларға сілтеме жасайды. Роман Франц Фанонның "Өлі колониализм" еңбегінен үзінді келтіреді, Цукерманның пікірінше, осы еңбек Мериді жергілікті почта бөлімін бомбалауға шабыттандырған мәтіндердің бірі. Романда шағын сюжеттік/тарихи қателік бар, себебі "Уэтермен ұраны" Мерридің қабырғасына тігілген, ал бұл фраза нақты айтылғаннан екі жыл бұрын болды: Мерридің бомбалауы 1968 жылдың ақпан айында, Линдон Б. Джонсон президенттігі кезінде орын алады, содан кейін ол ата-анасының үйінен қашып кетеді. Ол бұл уақытқа дейін бірнеше ай бойы бөлмесіне "Уэтермен ұранын" ілген. Бұл шын мәнінде мүмкін емес еді. "Уэтермендер" тобы шындығында 1969 жылдың жазында құрылды. Романда келтірілген "ұранның" жолдары ("Біз аққұба Америкадағы барлық жақсы және лайықты нәрсеге қарсымыз. Біз тоналаймыз, өртейміз және жоямыз. Біз аналарыңыздың кошмарларының көрінісіміз.") 1969 жылдың желтоқсанында "Уэтермендердің" "соғыс кеңесінде" Джон Джейкобстың сөйлеген сөзіне сілтеме жасайды. Левов кейіпкерінің прототипі нақты адам: Сеймур "Швед" Масин, Левов кейіпкері сияқты Ньюарк қаласының Уиквахик орта мектебінде оқыған, аңызға айналған еврей спортшысы. Кітаптың басты кейіпкері сияқты, Швед Масин көптеген жергілікті орта тап еврейлері тарапынан құрметке ие болды. Екі "швед" те бойы биік, сары шашы мен көк көзді болды, бұл әдеттегі қара шашты, қара терілі жергілікті тұрғындар арасында ерекше көзге түсті. Екеуі де жақын маңдағы Шығыс Оранждағы мұғалімдер колледжінде оқыды; екеуі де өз дінінен бас тартып үйленді; екеуі де әскерде қызмет етті және қайтып келгеннен кейін екеуі де Ньюарк маңындағы қалашыққа көшіп кетті. "American Pastoral" мұқият зерттелген кітап болды: Рот Гловерсвилл, Нью-Йорк қаласына барып, қолғап жасау өнеркәсібі туралы білу үшін және Даун Дуайер кейіпкерін жасау кезінде 1951 жылғы "Мисс Америка" сайысының жеңімпазы Йоланде Фокспен сұхбаттасты. Рот кейіннен Фокспен болған әңгімелері туралы: "Ол өте ақылды, өте қызықты болды. Ол маған өзім ойлап таппаған жаңа идеяларды ашты" деді. Кітаптың мұқабасында Нью-Джерси штатының Бруксайд қаласындағы почта бөлімінің суреті бейнеленген.

Қабылдау

Роттың қайтысынан кейін The New York Times бірнеше белгілі жазушылардан Роттың ең ұнаған туындысын таңдауды сұрады, көптеген жазушылар «Американдық пастораль» романын таңдады. Ричард Форд жауабында былай деп жазды: «Роттың қиялының, сенімінің және күшті интеллектуалдық күшінің біріктіретін қабілеті әр жерде айқын және қуандырады. Бұл кітапта терең және жігерлендіретін сезім бар (әрі бұл өте терең кітап), оқырман ретінде сіз құрастырып жатқан сөздік құрылым осы зор оқиғаның өмірге келуінің жалғыз мүмкін жолы екенін білдіреді. «Американдық пастораль» үлкен роман сияқты батыл түрде менің көзіме қарайды. Мұндай өте күрделі туынды мінсіз болмаса да, ол барлық жағынан дұрыс». Стивен Кинг де оны өзінің сүйікті Рот романы деп таңдап, былай деп жазды: «Американдық пастораль – мен оқыған бес үздік романның бірі, мүмкін ең жақсысы. Бұл күшті повесть, әсіресе Свед Левов сияқты есте қалатын кейіпкерлермен толық. Көлемі салыстырмалы түрде шағын болғанымен, амбициясы зор. Рот сияқты жылдардың өтуін жақсы бейнелейтін жазушылар аз. Бұл американдық көркем әдебиетінің ең ұлы туындыларының қатарында». Харольд Блум Ротты Кормак Маккарти, Томас Пиншон және Дон ДеЛилломен бірге қатар ең ұлы американдық авторлардың бірі деп атады, олардың шедеврлерін тиісінше «Саббат театры» және «Американдық пастораль»; «Қан меридианы»; «49-лоттың жоқтауы», «Гравитацияның көкжиегі» және «Мейсон мен Диксон»; «Жер асты» деп атады.

Фильмге бейімделу

Юэн Макгрегор фильмді режиссерлік етіп, Дженифер Коннелли мен Дакота Фэннингпен бірге түсті. Түсірілімдер 2015 жылдың қыркүйегінде Пенсильвания штатының Питтсбург қаласында басталды, ал фильмнің премьерасы 2016 жылдың қыркүйегінде Торонто халықаралық кинофестивалінде болды.