Кіріспе
Тыныс алудың жеткіліксіздігі
Гиповентиляция (респираторлық депрессия деп те аталады) қажетті тыныс газдық алмасуды жүзеге асыру үшін жеткіліксіз желдету болғанда пайда болады (гипо – «төмен» деген мағынаны білдіреді). Анықтама бойынша, бұл көмірқышқыл газының концентрациясының артуына (гиперкапния) және тыныс алу ацидозына себеп болады. Гиповентиляция тыныс алудың тоқтауымен синоним емес, онда тыныс алу толығымен тоқтап, гипоксия салдарынан бірнеше минут ішінде өлімге алып келеді және тез арада толық аноксияға ұласады, бірақ екеуі де жедел медициналық көмек қажетті жағдайлар. Гиповентиляция гипоксияның бастапқы белгісі ретінде қарастырылуы мүмкін, ал оның өлімге әкелуі көмірқышқыл газының уытты әсері бар гипоксиямен байланысты.
Дәрі-дәрмектер
Дәрі-дәрмектердің немесе рекреациялық есірткілердің қосалқы әсері ретінде гиповентиляция өмірге қауіпті болуы мүмкін. Орталық жүйке жүйесін (ОЖЖ) басаңдататын көптеген түрлі дәрілер, мысалы этанол, бензодиазепиндер, барбитураттар, GHB, седативтер және опиоидтар, үлкен немесе шамадан тыс дозада қабылданғанда немесе басқа басаңдататын заттармен қосылғанда тыныс депрессиясын тудырады. Күшті опиаттар (атап айтқанда фентанил, героин және морфин), барбитураттар және белгілі бір бензодиазепиндер (мысалы, алпразолам) тынысты басады. Дозадан асып кеткен жағдайда адам толығымен тыныс алуын тоқтатуы мүмкін (тыныс тоқтауына ұшырауы мүмкін), ал емдемесе бұл тез өлімге алып келеді. Опиоидтар, дозадан асып кеткенде немесе басқа басаңдататын заттармен бірге қолданғанда, мұндай өлім жағдайларына себепкер болады. Дегенмен, опиоидтарды дұрыс қолданғанда, мысалы, емделмейтін қатерлі ісікпен ауыратын науқастарда, олардың тиімділігі дәлелденген, бірақ оларды әрқашан мұқият бақылау қажет.
Емдеу
Никетамид сияқты тыныс алуды күшейтуші препараттар бұрынғыда орталық нерв жүйесін басаңдататын препараттардың артық дозасынан туындаған тыныс алудың әлсіреуіне қарсы қолданылатын, бірақ олардың тиімділігі шектеулі болған. Қазір BIMU8 деп аталатын жаңа тыныс алуды күшейтуші препарат зерттелуде, ол айтарлықтай тиімдірек көрінеді және опиаттар мен оларға ұқсас препараттардың тыныс алуды әлсіретуін күшін жоймай, олардың емдік әсерлерін сақтап, қарсы әрекет етуге көмектесе алады. Егер тыныс алудың әлсіреуі опиоидтің артық дозасынан туындаса, көбінесе опиоидқа қарсы әрекет ететін препарат, ең алдымен налоксон беріледі. Бұл, басқа басаңдататын препараттармен қосымша қиындықтар тумаса, тыныс алуды тез қалпына келтіреді. Дегенмен, опиоидқа қарсы әрекет ететін препараттар созымалы түрде қолданушыларда опиоидті қабылдауды тоқтату синдромын тудыруы мүмкін. Алғашқы жандандыру шаралары кезінде жасанды тыныс алу қажет болуы мүмкін.
Қатысқан жағдайлар
Туа біткен орталық гиповентиляция синдромы (CCHS) және ROHHAD (жедел пайда болатын семіздік, гипоталамустың дисфункциясы, гиповентиляция, автономдық дисрегуляция) сияқты аурулар гиповентиляциямен байланысты жағдайлар ретінде танылады. CCHS кейбір жағдайларда кенеттен нәресте өлімі синдромының (СНӨС) маңызды себебі болуы мүмкін, бұл көбінесе "бесіктегі өлім" немесе "ойыншық төсектегі өлім" деп аталады. Керісінше, гипервентиляция (артық желдету) гиперкапния емес, төмен көмірқышқыл газы деңгейіне (гипокапнияға) әкеледі.