Ағылшын азамат соғысындағы роялист жақтастары: "Кавалерлер" туралы

Кіріспе

Ағылшын азаматтық соғысында корольшілді қолдаушы

"Кавалер" термині алғаш рет ағылшын азаматтық соғысы, аралық кезең және қалпына келтіру (1642 – шамамен 1679 ж.) кезінде Англия корольі Карл I және оның ұлы Карл II-нің бай корольшілді қолдаушыларына қарсы дөңгелектілер тарапынан тұсаукесер ретінде қолданылған. Кейіннен бұл терминді өздері корольшілдер қабылдады. Бұл термин бастапқыда киімнің шағын бөлігі ғана болған саяси және әлеуметтік көзқарастар мен мінез-құлықты білдірсе, кейіннен сол заманғы сарай киімдерімен байланыстырылды. Карл I-нің көп бөлігінің кавалериясын басқарған принц Руперт архетиптік кавалер саналады.

Этимология

Кавалер сөзі итальян тіліндегі cavaliere, француз тіліндегі chevalier, испан тіліндегі caballero және латын тіліндегі caballarius сөздерімен бір түбірден шыққан, яғни 'атты әскер' деген мағынаны білдіреді. Шекспир «Генрих IV, 2-бөлім» (c. 1596–1599) пьесасында кавалер сөзін мақтансақ, өршіл, қатыгез адамды сипаттау үшін қолданған, онда Роберт Шэллоу: «Мастер Бардольфқа және Лондон төңірегіндегі барлық кавалеростарға көтерілемін» дейді. Шэллоу «Виндзордың қуанышты әйелдері» (c. 1597) пьесасында қайта пайда болады, онда ол «Cavaleiro Justice» (батыр судья) және «bully rook» деп аталады, бұл термин «құмарлықпен алдаушы» дегенді білдіреді.

Ағылшын азаматтық соғысы

"Cavalier" аталымы ең алдымен Англия азамат соғысында Парламентпен күресте король Карл I-нің роялистік жақтастарымен байланысты. Бұл термин 1642 жылғы маусымда король Карл I-нің ізбасарларына қарапайым қорлау және жек көру мағынасында қолданылды: Карл 13 маусымдағы петицияға жауабында "қандай да бір жаңылыс салдарынан жағымсыз болып көрінетін" кавалерлер туралы айтқан. Бірақ көп ұзамай корольдің жақтастары бұл аталымды құрметті атақ ретінде өздеріне иеленді, ал қарсыластарына "дөңгелек бас" (Roundhead) деген ат қойды. Корольдік билік қайта орнатылғаннан кейін, патшалық партия бұл атауды сақтап, "Тори" термині пайда болғанға дейін қолданды.

Әлеуметтік түсініктер

Замандас аталған адам киім стилін ғана емес, саяси және әлеуметтік көзқарасты көрсететін термин ретінде қабылданатын. Дегенмен, қазіргі кезде бұл сөз сол дәуірдегі сәнді киімдермен байланысты, оның ішінде иіліп тұратын ұзын шаштар, жарқын түсті киімдер мен күрделі әшекейлер (мысалы, кружев жеңдер мен мойындықтар) және қанатты бас киімдер. Бұл Парламенттің ең радикалды жақтастарының киімдерінен өзгеше болды, олардың шаштары қысқа, киімдері қарапайым болған. Алайда, екі тарап та стереотиптік бейнелерге толық сәйкес келмеді. Парламенттік генералдардың көпшілігі шаштарын роялистік әріптестеріне ұқсас ұзындықта ұстады, бірақ Кромвель ерекше жағдай болды. Карл I-нің сарай суретшісі сэр Энтони ван Дайк, кавалер бейнесінің классикалық суретшісі, ақсүйектердің ең жақсы демеушілері Азамат соғысында Парламент жағына шықты. Бәлкім, ең танымал сурет ретінде танылған "күліп тұрған кавалер" (Франс Халстың суреті) Голландияның қатал кальвинистік Харлем қаласынан келген бір джентльменді бейнелейді және 1624 жылы салынған. Бұл сөздер (өйткені сол кезде олар осы мақсатта қолданылған) Парламент тарапынан роялистерге деген пікірді көрсетті – ұлттың мүддесінен гөйі тілегін артық қоятын, жеңілтек мінезді адамдар. Король Чарльз I-нің капелланы Эдвард Симмонс кавалерийді былай сипаттады: "Құрметті тектің баласы, жақсы тәрбиеленген, патшасын өзінің сенімі үшін жақсы көретін, басқалардан ашық жүзді және батыл көрінетін, себебі оның жүрегі адал". Роялистік армияда осы сипаттамаға сәйкес келетін көптеген адамдар болды, өйткені роялистік майдан офицерлерінің көпшілігі отыз жасқа жуық, үйленген және басқаруға тиіс ауылдық жерлері болды. Олар Жаңа армияның ағылшын тәуелсіздерімен Құдайға табыну туралы бірдей көзқарасқа ие болмаса да, Құдай олардың өмірінде маңызды орын алды. Бұл типтегі кавалерді Джейкоб Астли, Редингтің 1-ші бароны Астли бейнеледі, оның Эджхилл шайқасының басында айтқан дұғасы әйгілі болды: "Уа, Раббым, бүгін мен қаншалықты аспаздықпен айналысатынымды Сен білесің. Егер мен Сені ұмытсам, мені де ұмытпа!". Бірінші Азамат соғысының соңында Астли Парламентке қарсы қару көтермейтініне уәде берді және уәдесін берген соң, Екінші Азамат соғысында роялистік мақсатқа көмектесуден бас тартуға міндетті болды. Алайда, бұл сөзді дөңгелек бастар роялистердің әдепсіз, көп ішетін және жеңілтек мінезді адамдар туралы кемсітуші пропагандалық бейнесі ретінде қолданды, олар сирек немесе ешқашан Құдай туралы ойламайтын. Осы бейне сақталды және көптеген роялистер, мысалы Генри Уилмот, Рочестердің 1-ші графы, осы сипаттамаға толық сәйкес келді. Тағы бір кавалер, Джордж Горинг, лорд Горинг, роялистік армияның генералы, Карл II-нің басты кеңесшісі, Эдвард Хайд, Кларендонның 1-ші графы былай деді:

Cavalier was not understood at the time as primarily a term describing a style of dress, but a whole political and social attitude. However, in modern times the word has become more particularly associated with the court fashions of the period, which included long flowing hair in ringlets, brightly coloured clothing with elaborate trimmings (i. e., lace collars and cuffs), and plumed hats. This contrasted with the dress of at least the most extreme Roundhead supporters of Parliament, with their preference for shorter hair and plainer dress, although neither side conformed to the stereotypical images entirely. Most Parliamentarian generals wore their hair at much the same length as their Royalist counterparts, though Cromwell was something of an exception. The best patrons in the nobility of Charles I's court painter Sir Anthony van Dyck, the archetypal recorder of the Cavalier image, all took the Parliamentary side in the Civil War. Probably the most famous image identified as of a "cavalier", Frans Hals' Laughing Cavalier, shows a gentleman from the strongly Calvinist Dutch town of Haarlem, and is dated 1624. These derogatory terms (for at the time they were so intended) also showed what the typical Parliamentarian thought of the Royalist side – capricious men who cared more for vanity than the nation at large. The chaplain to King Charles I, Edward Simmons described a Cavalier as "a Child of Honour, a Gentleman well borne and bred, that loves his king for conscience sake, of a clearer countenance, and bolder look than other men, because of a more loyal Heart". There were many men in the Royalist armies who fit this description since most of the Royalist field officers were typically in their early thirties, married with rural estates which had to be managed. Although they did not share the same outlook on how to worship God as the English Independents of the New Model Army, God was often central to their lives. This type of Cavalier was personified by Jacob Astley, 1st Baron Astley of Reading, whose prayer at the start of the Battle of Edgehill has become famous "O Lord, Thou knowest how busy I must be this day. If I forget Thee, do not forget me". At the end of the First Civil War, Astley gave his word that he would not take up arms again against Parliament and having given his word he felt duty bound to refuse to help the Royalist cause in the Second Civil War; however, the word was coined by the Roundheads as a pejorative propaganda image of a licentious, hard drinking and frivolous man, who rarely, if ever, thought of God. It is this image which has survived and many Royalists, for example Henry Wilmot, 1st Earl of Rochester, fitted this description to a tee. Of another Cavalier, George Goring, Lord Goring, a general in the Royalist army, the principal advisor to Charles II, Edward Hyde, 1st Earl of Clarendon, said:

Бұл мағына қазіргі ағылшын тілінде "кавалер" сөзін бейқамдықпен, тіпті шалақылықпен сипаттау үшін пайдаланылады, бірақ әлі де сәнділікке сілтеме бар. Кавалер 1678-1681 жылдардағы "Тори" терминімен ауыстырылғанға дейін монархияны қолдаған партия мүшелерін сипаттау үшін қолданыла берді. Сол сияқты, Шектен шығару туралы заң дағдарысы кезінде "Дөңгелек бас" термині "Виг" терминімен ауыстырылды, бұл термин Вигтердің қарсыластары енгізген және бастапқыда кемсітуші мағынаға ие болды.

Өнер саласында

Кавалер стилінің мысалы ретінде Энтони ван Дейктің "Карл I, Англия королі, үш бұрыштан" картинасын қарастыруға болады.