Кіріспе
Носс аралы – Шотландияның Шетланд аралдарындағы бұрынғыдан мекенделген шағын арал. Носс аралы тар Носс бұғазы арқылы Бресси аралынан бөлінеді. 1900 жылдан бері ол қой шаруашылығымен айналысады.
The Isle of Noss or Noss is a small, previously inhabited island in Shetland, Scotland. Noss is separated from the island of Bressay by the narrow Noss Sound. It has been run as a sheep farm since 1900,
Noss is popular for wildlife tourism, and is linked to Bressay by a seasonal ferry service, run by the wildlife wardens using an inflatable boat. The ferry service brings around 1700 to the island each year, whilst total annual visitor numbers are thought to be around 5000 once those visiting on private and commercial boats are included. Attractions on Noss include a visitor centre, the Pony Pund built to breed Shetland ponies, the Holm of Noss rock and the Noup cliff.
Носс жабайы табиғат туризмі үшін танымал және маусымдық паром арқылы Бресси аралымен байланысты. Паром қызметін жабайы табиғатты қорғаушылар үрмелі қайықпен жүзеге асырады. Бұл паром қызметі жыл сайын шамамен 1700 адамды аралға жеткізеді, ал жеке және коммерциялық қайықтармен келгендерді есепке алғанда, жылдық келушілер саны 5000-ға жуық деп есептеледі. Носс аралындағы көрікті жерлерге келушілер орталығы, Шетланд понилерін өсіру үшін салынған Пони Пунд, Носс тасы және Ноп тіктегі жартасы кіреді.
The Isle of Noss or Noss is a small, previously inhabited island in Shetland, Scotland. Noss is separated from the island of Bressay by the narrow Noss Sound. It has been run as a sheep farm since 1900,
Noss is popular for wildlife tourism, and is linked to Bressay by a seasonal ferry service, run by the wildlife wardens using an inflatable boat. The ferry service brings around 1700 to the island each year, whilst total annual visitor numbers are thought to be around 5000 once those visiting on private and commercial boats are included. Attractions on Noss include a visitor centre, the Pony Pund built to breed Shetland ponies, the Holm of Noss rock and the Noup cliff.
Этимология
Noss атауы көне норвеж тіліндегі "nǫs" сөзінен шыққан, ол "мұрын" деген мағынаны білдіреді. Шетландтағы ұқсас мөлшердегі басқа аралдардың көпшілігі сияқты, оның "nǫsøy" (мұрын аралы) деп аталуы, аралдың бастапқыда көршілес Брессиге жалғасқан жарты аралы болғанын және викингтер келгеннен бастап 16 ғасырға дейін аралықты біріктірген құрлық суға шайылып, аралға айналғанын көрсетеді.
Тарих
Носс аралында 1851 жылы 20 адам тұрған, бірақ 1939 жылдан бері тұрақты тұрғындары жоқ. Носс аралындағы қоныстанудың негізгі орталығы аралдың төмен жатқан батыс жағындағы Гунгстиде (Ескі норвеж тілінде: қону орны) орналасқан. Гунгсти 1670 жылдары салынған және қазіргі уақытта маусымдық жануарлар дүниесін қорғаушылар пайдаланады. Аралдың оңтүстік-шығысындағы Сеттердегі тағы бір елді мекен 1870 жылдарға дейін мекенделген, ал қазір қирап жатыр. Носс аралында тұрған аз отбасылардың ішінде Джозеф Бут (1765–1847) басқарған Бут отбасы болды. Шежірелік жазбалар оның фермер және балық өңдеуші болғанын көрсетеді. Жазбалардан ол 1834 жылдан бері Носс аралында тұрғанын білеміз. Носс тауларының тіктемей жартастарында (сонымен қатар "Носс үлкен қабырғасы" деп те аталады) алғаш рет 1963 жылы Джо Моран көтерілді.
Флора мен фауна
Носс 1955 жылы ұлттық табиғи қорық деп жарияланды. Арал теңіз құстарының ортасымен әйгілі және Солтүстік Атлантикадағы халықаралық маңызы бар теңіз құстарының колонияларының бірі болып табылады. Носс аймағындағы құмтас жартастар көлденең жартастарға айналып, ганеттер, пуффиндер, гилемоттар, шағаштар, қара аяқты китивактар, бритвилер, солтүстік фулмарлар және үлкен скуалар үшін өте қолайлы көбею ортасын құрайды. Соңғы 100 жылда түрлер құрамы айтарлықтай өзгерді, кейбір түрлердің саны күрт өсіп, ал кейбіреулерінің популяциясы азайды. Мұнда төрт жаңа түр (ганет, фулмар, үлкен скуа және бурандық петрел) көбейе бастады, бірақ бұрын тіркелген алты түр (кіші қара арқалы шаян, қара шаян, ағаш құсқаршысы, Еуразиялық шаян, саяшы соқыр және ақ құйрықты бүркіт) енді Носс аймағында көбеймейді. Барлығы 201 құс түрі тіркелді: көптеген теңіз құстарынан басқа, дунлин, қарапайым снайп, остеркацкер және сақиналы плувер сияқты бірнеше құс түрлері де көбейеді. Көкқұйрық, шөптесін, тау құйрығы және бидай құсы да көбейетін құстардың қатарында. Арал маңында суырсұңғыштар жиі кездеседі, ал сұр және қарапайым ителкелер аз санда табылған. Носс жағалауындағы теңізде он түрлі кит тіркелді, олардың ішінде ең көп кездесетіні – порттық дельфин. Носс сонымен қатар маңызды жануарлар дүниесін қорғау үшін Арнайы қорғалатын аймақ (SPA) және Арнайы ғылыми қызығушылық танытатын орын (SSSI) мәртебесіне ие.